شاپور فرهمند
محمدالله مانند صدها جنگجوی طالب آزاد شده و قرار است پس از نزدیک به یک دهه به خانوادهاش در ولایت تخار بپیوندد. این جنگجو که عضو قطعه سرخ طالبان بود حالا از پشت میلههای مخوفترین زندان کشور (بگرام) بیرون شده است. او یک لحظه هم خنده از لبهایش محو نمیشود: «اول برسر قبر دختر کوچکم میروم و دعا میکنم. دخترم پس از گرفتاریام بر اثر تیراندازی نیروهای دولتی جان داد.»
محمدالله عضو قطعه سرخ طالبان در تخار به جرم دستداشتن در حمله بر نیروهای خارجی به چنگ نیروهای امنیت ملی افتاده بود. هنوز لبخندهای معنادار و حس انتقامجویی را میشود بسیار راحت در رفتار و سیمای محمدالله دید: «دخترم را برای تداوی به شهر تالقان آورده بودم. ناگهان چند مرد با لباسهای شخصی که افراد امنیت ملی بودند، مرا دستگیر کردند.»
حکومت افغانستان برای حسن نیت و استقبال از آتشبس فرمان آزادی دو هزار زندانی طالب را صادر کرد. روز سهشنبه 900 جنگجوی طالب از زندان رها شدند که تا کنون بیشترین رقم آزادی زندانیان طالب در یک روز بوده است. حکومت افغانستان این گام را بهدلیل پیشقدمشدن طالبان در آتشبس کوتاهمدت در سه روز عید برداشت. شورای امنیت ملی ابراز امیدواری کرده که با رهایی این افراد روند گفتوگوهای صلح با طالبان سرعت یابد و منجر به آتشبس دایمی در کشور شود.
عمدتا زندانیان طالب در بند حکومت افغانستان کسانیاند که در میدان جنگ و یا به جرم اعمال تروریستی و خرابکارانه بازداشت شدهاند. محمدالله که اکنون رها شده میگوید: «عضو امارت اسلامی بودم، اما هیچگاهی در برابر نیروهای دولتی جنگ نکردهام. تنها هدفم کشتن امریکاییها بود، چون در زمان شورویها هم مردم قیام کرده بودند و من همین کار را میکردم.»
محمدالله درحالیکه سربازان ارتش در کنارش بودند گفت: «چند سرباز ارتش را با دستان خودم از نزد همکارانم (طالبان) رها کردم. از پولیس و اردو بدم نمیآید که از امنیت ملی و امریکاییها میآید، بر من ظلم کردند.» این عضو قطعه سرخ طالبان در پاسخ به پرسشی دربارهی رهاییشان از زندان میگوید: «حالا هرکسی کشته شد خیره چه طالب بود و چه از این طرف (نیروهای دولتی). مردم افغانستان با هم جور میآیند خارجیها باید بیرون شوند.»
محمدالله و هزاران همسنگر دیگرش با گذاشتن انگشت روی یک ورق که در آن گفته شده «من تعهد میکنم که دوباره به میدان جنگ برنمیگردم، به زندگی عادی ادامه میدهم. اگر دوباره از میدان جنگ گرفتار شدم مطابق قانون اساسی افغانستان مجازات شوم» تعهد عدم برگشت به میدان جنگ دادهاند. تعهدی که از همین حالا بهنظر میرسد زندانیان رهاشده زیاد پابند به آن بهنظر نمیرسند. در پاسخ به پرسشی که از او پرسیدم اگر خارجیها بیرون نشوند چه؟ محمدالله با لبخند: «خوب کار سابق (جهاد) ادامه خواهد داشت.»
قرار است پنج هزار زندانی طالبان را حکومت رها کند، زندانیانی که در مرگبارترین حملهها و با پرهزینهترین عملیاتها گرفتار شدهاند. نهادهای حقوق بشری و حتا اتحادیه اروپا خواهان تضمینهای معتبر از این افراد طالبان شدهاند و از بازگشت دوبارهی آنان به میدان جنگ نگرانی کردهاند. حکومت هم ظاهرا نمیتواند تضمین بدهد که این افراد دوباره صف جنگ را قوت نمیبخشند.
در سوی دیگر هنوز نمیشود به تلاشهای شکننده صلح دل بست. آیندهی صلح و جنگ هنوز مبهم است.
