اکونومیست
مترجم: جلیل پژواک
میگویند نفت خونی است که در شریانهای اقتصاد جهانی جریان دارد. سال 2020 است و از اقتصاد جهان خون میچکد. درحالیکه کووید 19 کارگران را در خانهها و هواپیماها را در فرودگاهها زمینگیر کرده، تقاضا برای نفت سریعتر و بیشتر از هر زمان دیگری در تاریخ، کاهش یافته است. تقابلی که بین عربستان و روسیه در اوایل ماه مارچ بر سر قیمت نفت پیش آمد، این شوک را دوبرابر کرد. ماه گذشته قیمتهای نفت تا 50 درصد سقوط کرد و این صنعت عظیم را در آستانهی فروپاشی قرار داد.
در 12 اپریل ابرقدرتهای انرژی جهان در تلاشی برای ثابتنگهداشتن قیمتها به توافق جدیدی دست یافتند. اوپک یا «سازمان کشورهای صادرکنندهی نفت» و کشورهای همپیمان این سازمان از جمله روسیه، اعلام کردند که از اول ماه مِی تا پایان ماه جون، تولید روزانه نفت خود را تا 9.7 میلیون بشکه کاهش میدهند. در قرن بیستم عمو سام [لقب دولت ایالات متحده امریکا] علاقه داشت اوپک را تضعیف کند اما در سال 2018، امریکا با پیشیگرفتن از عربستان و روسیه به بزرگترین تولیدکننده نفت بدل شد. انتخاب مجدد رییسجمهور ترمپ به ایالتهای نفتخیزی چون تگزاس، پنسیلوانیا و اوهایو بستگی دارد. ترمپ با اظهارنظر دربارهی توافق جدید، گفته است که صنعت نفت «خیلی سریعتر» از آنچه که انتظار میرود، بهبود خواهد یافت.
در حقیقت شرکتهای نفتی خصوصی، شرکتهای تحت کنترل دولتها و کشورهایی که به صادرات نفت متکی هستند، باید خود را برای دورهی دشوار و طولانی آماده کنند. آنها، اگر قرار است که سیارهی زمین از تغییرات اقلیمی جان سالم به در ببرد، باید از بحران کنونی برای بازنگری در ساختار این صنعت استفاده کنند.
توافق اخیر بعید است موثر واقع شود. انتظار میرود که تقاضای جهانی برای نفت در ماه جاری تا 29 میلیون بشکه در روز کاهش یابد و این سه برابر کاهش وعده دادهشده در توافق اوپک است. شرکتهای خصوصی خارج از این سازمان نیز ممکن است تولید خود را کاهش دهند اما اینکه تا چه حد، معلوم نیست. و هیچکس نمیداند تقاضا چه موقع بالا خواهد رفت. انبارهای نفت در حال افزایش هستند و ظرفیت برای ذخیرهسازی نفت، طی چند هفته امکان دارد پر شود.
اوپک متزلزل است. روسیه، دومین تولیدکنندهی بزرگ نفت در جهان، از سال 2016 به اینسو با اوپک کار کرده، اما معمولا شرایط توافقها و معاملات را نادیده گرفته است. بعید است که امریکا بهطور دایمی برای ساختن یک نظم جدید برای انرژی جهان به اوپک ملحق شود. توافق جدید شامل تضمینهایی مبنی بر کاهش برونداد نفت در امریکا است، اما این نفتکشهای تگزاسی خواهند بود که به نوسانات قیمت نفت و انگیزهی سودبردن از آن واکنش نشان میدهند نه دولت. این توافق هنگامی که مکزیک از پذیرفتن شرایط عربستان سعودی امتناع ورزید، نزدیک از هم فروپاشیده بود. این امر نشان میدهد که چگونه یک کشور میتواند کل کار را مختل کند. همچنین عربستان سعودی نفت خام خود را برای آسیا همچنان با تخفیف چشمگیر عرضه میکند و این نشانهی علاقهی سعودیها به دفاع از جایگاه قدرتمند خود در مهمترین بازار جهانی است.
مهمترین دلیل شک و تردیدها این است که بحران کووید 19 امکان دارد تقاضا برای نفت را در طولانیمدت نیز کاهش دهد. صدها میلیون نفر خانهنشین شدهاند و از منزل کار میکنند، پروازها بهصورت قابلتوجهی کاهش یافته و آلودگی شهری نیز کمتر شده است. این میتواند به تغییر افکار عمومی دربارهی مطلوبیت انتقال هرچه سریعتر از اقتصاد بر پایه سوختهای فسیلی به یک گزینهی بدیل، کمک کند.
بنابراین تولیدکنندگان نفت بهجای ثبات در بازار، با تقاضا و تولید بیثبات روبهرو هستند. ایران و ونزوئلا، تحت فشار تحریمهای امریکا، شاهد ناآرامیهای بیشتری خواهند بود. کشورهای زورمصرف اما دارای دولتهای ضعیف، مانند نایجریا و آنگولا، با بحران خروج سرمایه و نابهسامانیها در «تراز پرداختها» مواجه میشوند. سال گذشته ورشکستگی در بین تولیدکنندگان امریکایی به 50 درصد افزایش یافت. در 2020، ورشکستگیها چند برابر خواهد شد.
فراتر از تحولات سال جاری، تغییر بزرگتری نیز در راه است. بیثباتی باعث کاهش اشتهای سرمایهگذاران به پروژههای جدید میشود. شرکتهای نفتی از هماکنون سرمایهگذاریهای خود را تا 25 درصد کاهش دادهاند. مقداری نفت گرانقیمت برای همیشه در زیرزمین باقی خواهد ماند و استخراج نفت کاهش خواهد یافت. صادرکنندگان بزرگ نفت از جمله عربستان سعودی، مجبور خواهند شد مصارف عامه خود را کاهش داده و دست از تکیه بر نفت به عنوان منبع اصلی درآمد، بردارند.
پس از جدیشدن خطر تغییرات اقلیمی و اقدام دولتها برای محدودکردن این تغییرات، صنعت نفت برای سالها با احتمال کاهش تقاضا برای نفت مواجه بود. این خطر هرجومرج در میان تولیدکنندگان نفت را در پی داشت زیرا در بیثباتی بازار، سرمایههای خشک میشوند و شرکتها بر سر سهمشان در یک بازار آشفته، وارد نبرد میشوند. بالارفتن دوباره تقاضا ممکن است سالها طول بکشد. اما تولیدکنندگان نفت باید به بحران کووید 19 همانگونه که هست نگاه کنند؛ اینکه بحران کنونی نیامده تا مسیر را تغییر دهد، آمده تا مقصد را تغییر دهد.
+++
«کمپین همدلی: کرایه خانه قانونا نصف شود» در روزهای دشواری که همه درگیر ویروس کرونا یا COVID-19 هستیم، برای گسترش همدلی، همکاری و همدردی میان مردم و بهویژه میان مالک و مستأجر راهاندازی شده است. در این کمپین از مالکان خانههای مسکونی میخواهیم که با همدلی و همیاری، از ماه حمل تا پایان وضعیت کنونی، کرایه ماهوار را کم کنند. حامیان این کمپین درحالیکه میدانند شماری از مالکان پیش از این اقدامات انسانی و درخور ستایش انجام دادهاند، تأکید میکنند که کرایههای ماهوار خانهها حداقل نصف شود. برای امضای این دادخواست به این آدرس رفته پس از امضا آنرا با دوستان خود شریک سازید:
