نیویورک تایمز ـ دیوید زوچینو
عکسها از کیانا حایری
مترجم: جلیل پژواک
کابل. جای زخمهای جنگ چهل ساله افغانستان روی دیوارهای مکروریان کهنه نقش بسته است؛ محلهی بیروح و دلتنگکننده در مرکز کابل که نیم قرن پیش توسط شورویها بهعنوان نشانهی مدرنیته در افغانستان ساخته شد.
مکروریان کهنه همانند سایر مناطق پایتخت افغانستان، از آغاز تهاجم شوروی به افغانستان در حدود 40 سال پیش تا کنون، از راکت، هاوان و موتربمب در امان نبوده است. اما این محلهی برگپوش و آپارتمانهای ترکشخوردهی آن در این سالها طی چند مرحله بازسازی شده و وسعت یافته است.
واژهی «مکروریان» که از تحریف کلمه روسی برای «ریزمجتمع» به وجود آمده، تاریخ خُرد چهار دهه جنگ افغانستان را ارائه میدهد. مکروریان کهنه که برای نخبگان افغان طرفدار شوروی ساخته شده بود، امروز یک محلهی فرسوده اما پرجنبوجوش افغانهای طبقه متوسط و طبقه بالا است که آنرا یک پناهگاه رنگورورفتهی شیک ساختهاند.
با اینحال، نمادهای خشونت در جای جای ساختمانهای خاکستریرنگ روسی این محله به چشم میخورد. برخی از چند دهه پیش بهجا مانده و برخی دیگر مانند نشانههای بهجامانده از انفجار موتربمب اخیر، تازه هستند.
در مکروریان کهنه قبر یک دختر افغان بهنام ناهید نیز وجود دارد. ساکنان محله میگویند که ناهید برای فرار از چنگ جنگجویان مجاهدین که قصد تجاوز بر وی را داشتند، در سال 1993 از پنجرهی یکی از آپارتمانها خود را به پایین پرتاب کرد و جان داد. قبر ناهید، با پرچمهای تکهپاره و بنرهای آفتابسوختهاش، زیارتگاه غیررسمی است که با سنگ قبر خاکستریرنگ، نشانی شده است.
سایر قبرهای موجود در این محله نیز در اطراف بلاکها در اوایل دهه 1990 کنده شدهاند؛ زمانی که مکروریان کهنه در خط مقدم جنگ داخلی خونین بین جناحهای مجاهدین قرار داشت. در آنزمان انتقال مردگان به قبرستان بسیار خطرناک بود و از اینرو، قربانیان حملات راکتی دیروقت شب در باغهای مکروریان دفن میشدند.
قبرها باقی ماندهاند و بعضی از آنها با سنگ قبرهای کوچک نشانی شدهاند و برخی دیگر گمنام هستند. قبرها همانند باغچههای گل رُز و تنابهای رختشویی کشیدهشده بین ساختمانها و درختان محله، یا جارزدنهای نالهگون فروشندگان ماست و جواریبریان، بخشی از منظرهی این ناحیه است.
روی دیوارهای مکروریان کهنه زخمهای تازه نیز دیده میشود، مانند جای ترکشها یا پنجرههای خردشده ناشی از انفجار موتربمب در 5 سپتامبر سال 2018، که رییسجمهور ترمپ آنرا بهانه گرفت و مذاکرات صلح را متوقف کرد. در آن انفجار یک سرباز امریکایی نیز در میان کشتهشدگان بود.
مهندس فاروق عبدالله که در سال 1975 به مکروریان کهنه نقل مکان کرده و پنجرههای آپارتمانش را انفجار پنجم سپتامبر از جا کنده، میگوید: «ما در تمام این سالها از جنگ زخم خوردهایم و به ندرت نفس راحتی کشیدهایم.»
آقای عبدالله که حدودا 70 ساله است، آپارتمان خود را از شورویها دریافت کرده است. شورویها سالها قبل از تهاجم نظامیشان در سال 1979 به افغانستان، حضور پررنگی در این کشور داشتند. آقای عبدالله به شورویها در نصب سیستم مرکزگرمی -یک ویژگی نادر در افغانستان- در سال 1968 در فاز اول مکروریان کهنه کمک کرده بود.
آقای عبدالله همانند بسیاری از ساکنان قدیمی این محله، بارها آپارتمان خود را از دست داده و دوباره بهدست آورده است. او میگوید که حکومت افغانستان درست قبل از حملهی شوروی، وقتی که آقای عبدالله به مدت یک سال به دلیل «فعالیتهای ضد انقلاب» زندانی شده بود، آپارتمان وی را مصادره کرد.
او میگوید که در سال 1981 آپارتمان خود را پس گرفت اما در اوایل دهه 1990، وقتی که آقای عبدالله و خانوادهاش در زیرزمین ساختمان برای در امانماندن از حملات راکتی زندگی میکردند، توسط جنگجویان مجاهدین غارت شد.
او میگوید که بسیاری از آپارتمانهای این محله در زمان طالبان (از سال 1996 تا 2001) مصادره یا غارت شدند. برخی از آنها به دفاتر کمیته امر بالمعروف و نهی از منکر طالبان تبدیل شدند که شلاقزدن زنان در ملأعام به علت نپوشیدن حجاب، از جملهی مأموریتهایش بود.
آقای عبدالله میگوید که او میترسید طالبان متوجه شوند که وی برای شوروی کار کرده است. کار برای شوروی از نظر طالبان جنایت و سزای آن حبس یا اعدام بود.
امروزه آپارتمان آقای عبدالله تقریبا بدون مبلمان است. او میگوید که مبل و لوازم خانهی خود را فروخته تا با پول آن پنجرههای شکستهی آپارتمان خود را تعمیر کند.
مکروریان کهنه پس از موتربمب 5 سپتامبر، بار دیگر در 24 نوامبر تکان خورد؛ هنگامی که انفجار بمبی در همان نزدیکی جان یک کارمند امریکایی سازمان ملل متحد را گرفت.
«ویاچسلاو نکراسُف»، رییس مرکز فرهنگی روسیه در کابل میگوید که تکنسینها و مشاوران شوروی برای مدت کوتاهی در دهه 1980 در حدود 25 یا 30 آپارتمان در مکروریان کهنه زندگی میکردند.
آقای نکراسُف 65 ساله که خودش نیز برای مدت کوتاهی در سال 1982 در یکی از این آپارتمانها زندگی کرده، میگوید که اولین آپارتمانهای مکروریان، فوق مدرن و مجلل به حساب میآمدند و «یک پروژهی ویژه» برای نمایش و ارتقای تخصص شوروی بودند. او میگوید: «موشکهای فراوانی به مکروریان کهنه اصابت کرده است اما همانطور که میبینید هنوز ایستاده است. این مجتمع خانههای بسیار محکمی دارد.»
«رنا باوم» از سال 1984 تا کنون به یکی از آپارتمانهای طبقه چهارم بلاک 8 در رفت و آمد بوده است. او یک روسی است که در سال 1974 در «سن پترزبورگ» با یک دانشجوی افغان آشنا شد و هردو ازدواج کردند. خانم باوم، با آن موهای نقرهفام و چشمان آبی گیرایش، دعوای شش سالهای را برای بازپسگیری آپارتمان خود موفقانه به پایان رسانده است. آپارتمان خانم باوم را وقتی او به روسیه سفر کرده بود، تصرف کرده بودند.
او میگوید که در سال 2014 به آپارتمان خود بازگشت و یگانه روس در مکروریان کهنه است. خانم باوم برای رادیوی ملی افغانستان کار میکند. وظیفهی او ترجمه اخبار برای سرویس زبان روسی این رادیو است. او دری را که یک گویش زبان فارسی در افغانستان است، روان صحبت میکند.
بلاکی که آپارتمان خانم باوم در آن واقع شده، بزرگ و بیروح است و گاهی اوقات سرویس برق و آب آن از کار میافتد. آپارتمانهای بلاک به قدری کوچک و تاریکاند که برخی افغانها آنرا «قفس کبوتر» میخوانند.
خانم باوم میگوید که او پشت مکروریان کهنهی زمانهای قدیم دلتنگ شده است؛ هنگامی که مکروریان فقط سکونتگاه وزرای دولت و استادان دانشگاه بود. او میگوید: «حالا افراد بیسواد بسیاری در اینجا زندگی میکنند. آنها صمیمی هستند اما من واقعا نمیتوانم صمیمی شوم.»
وصال 72 ساله، افسر بازنشسته ارتش، از زمانی که پدرش در سال 1968 در مکروریان خانه خرید، شاهد گسترش این مجتمع طی پنج مرحله بوده است. آخرین مرحلهی آن ساخت مکروریان پنجم است؛ دستهای از برجهای آپارتمانی 18 طبقه بالکندار با پنجرههای بزرگ که اکنون در حال ساخت است.
آقای وصال میگوید که در اوایل دهه 1990، مجاهدین آپارتمان پدر وی را تصرف کرده بودند و «هر خاطرهای که از آن روزها دارم، تاریک و غمانگیز است.»
او میگوید که سن و سالش به وی امکان میدهد تا زمانی را به یاد بیاورد که افغانستان در صلح و آرامش بود.
او میگوید: «من هم جنگ را دیدهام و هم صلح را. من صلح را ترجیح میدهم.»
+++
«کمپین همدلی: کرایه خانه قانونا نصف شود» در روزهای دشواری که همه درگیر ویروس کرونا یا COVID-19 هستیم، برای گسترش همدلی، همکاری و همدردی میان مردم و بهویژه میان مالک و مستأجر راهاندازی شده است. در این کمپین از مالکان خانههای مسکونی میخواهیم که با همدلی و همیاری، از ماه حمل تا پایان وضعیت کنونی، کرایه ماهوار را کم کنند. حامیان این کمپین درحالیکه میدانند شماری از مالکان پیش از این اقدامات انسانی و درخور ستایش انجام دادهاند، تأکید میکنند که کرایههای ماهوار خانهها حداقل نصف شود. برای امضای این دادخواست به این آدرس رفته پس از امضا آنرا با دوستان خود شریک سازید:
