پس از یک هفته گفتوگو میان تیمهای تخنیکی حکومت افغانستان و گروه طالبان پشت درهای بسته در مورد رهایی زندانیان دو طرف، انتظار میرفت که این گفتوگوها به بنبست برسد، اما حکومت افغانستان روز چهارشنبه، 20 حمل، 100 تن از زندانیان گروه طالبان را آزاد کردند و قرار است امروز (پنجشنبه، 21) حمل نیز 100 تن دیگر از زندانیان طالبان از زندان بگرام آزاد شوند.
روز چهارشنبه دفتر شورای امنیت ملی اعلام کرد که این 100 تن با در نظرداشت وضعیت صحی، سن و مدت مجازات باقیماندهیشان از زندان آزاد شدند. در اعلامیهی دفتر شورای امنیت ملی آمده بود که این زندانیان براساس فرمان محمداشرف غنی بهعنوان بخشی از تلاشها برای صلح و مهار کرونا آزاد شدهاند. به گفتهی دفتر شورای امنیت ملی، این زندانیان شامل لیست طولانی بودند که از سوی تیم فنی طالبان در جلسات با تیم فنی حکومت افغانستان در کابل شریک و در مورد آن بحث شده است.
همچنان دفتر شورای امنیت ملی گفت که این زندانیان از سوی ریاست عمومی امنیت ملی و دادستانی کل بیومتریک شده و آنان سوگند یاد کردهاند که «هرگز به میدان جنگ برنمیگردند». همچنان گفته شده است که رهبری طالبان در قطر نیز تعهد سپرده است که این زندانیان دوباره به جنگ برنمیگردند. در اعلامیه همچنان آمده است که دولت افغانستان تعهد دارد تا برای پیشرفت در روند صلح، راه را برای مذاکرات بیشتر تخنیکی با طالبان باز نگهدارد.
از سوی هم روز پنجشنبه دفتر شورای امنیت ملی اعلام کرد که 100 زندانی دیگر گروه طالبان امروز (پنجشنبه) از زندان بگرام آزاد میشوند. جاوید فیصل، سخنگوی دفتر شورای امنیت ملی در تویتی نوشت که این زندانیان با درنظرداشت وضعیت صحی، سن و مدت مجازات باقیماندهیشان از زندان آزاد میشوند.
رهایی زندانیان پس از آن صورت میگیرد که گروه طالبان روز سهشنبه، 19 حمل اعلام کرد که حکومت افغانستان رهایی زندانیان این گروه را «عمدا» به تأخیر انداخته و از توافقنامهی صلح تخلف میکند. سهیل شاهین، سخنگوی دفتر سیاسی طالبان در قطر در تویتی گفت که به این دلیل، آنان هیأت فنیشان را بهگونهی «فوری» از کابل فرا میخواند. آقای شاهین تأکید کرد که براساس توافقنامهی امضاشده میان امریکا با گروه طالبان، باید زندانیان این گروه «قبلا» رها و راه برای مذاکرات بینالافغانی باز میشد. طالبان یک روز پیشتر از آن هیأت فنیشان را از اشتراک در نشستهای مشترک با طرف افغانستان منع کرده بود.
شرایط حکومت در روزهای نخست هفتهی جاری
دو روز پیشتر از آغاز رهایی زندانیان طالبان، مقامهای حکومت شرایط افغانستان برای رهایی زندانیان را توضیح دادند که شرایط سختگیرانه و با خواستهای از طالبان همراه بود. عبدالمتین بیگ، رییس عمومی اداره مستقل ارگانهای محلی و عضو هیأت مذاکرهکننده دولت افغانستان روز دوشنبه، 18 حمل در نشست خبری گفت که دولت نمیتواند قاتلان مردم را آزاد و صف جنگ دشمن را تقویت کند.
آقای بیگ افزود که برای اعتمادسازی میان دولت افغانستان و طالبان، دولت آماده است که زندانیان این گروه را بهگونهی مرحلهوار آزاد کند، اما طالبان به صدای صلحخواهی لبیک نمیگویند. بیگ گفت که دولت برای رهایی چهارصد زندانی طالب در گام نخست آمادگی دارد، اما هیأت فنی طالبان به رهایی 15 نفر از فرماندهان این گروه تأکید دارد. به گفتهی او، این 15 نفر کسانیاند که در چندین حملات انتحاری و حملات پیچیدهی دیگر دست دارند: «دولت نمیتواند قاتلین مردم افغانستان را آزاد و صف جنگ دشمن را تقویت کند.»
حکومت افغانستان همواره تأکید کرده که رهایی زندانیان باید بخشی از بحثها در مذاکرات بینالافغانی باشد. آقای بیگ در این مورد گفت که رهایی پنج هزار زندان طالب تعهد دولت افغانستان نیست و اگر طالبان صلح میخواهند باید بپذیرند که زندانیانشان آهسته آهسته و با توجه به تغییر شرایط جنگ و کاهش خشونت آزاد خواهند شد.
روز سهشنبه، 19 حمل وحید عمر، مشاور امور روابط عامه و استراتژیک ریاستجمهوری در نشست خبری گفت که رهایی زندانیان بدون این که طالبان گامی به جلو بگذارند، صورت نمیگیرد، چون رهایی زندانیان بخشی از روند مذاکره است. آقای عمر مسأله تبادله و رهایی زندانیان را یک روند طولانی توصیف کرد و گفت که اگر خواسته شود که زندانیان در مدت «۱۰ روز» و بدون «قید و شرط» رها شوند، این کار قطعا نخواهد شد.
آغاز رهایی زندانیان طالبان یک روز پس از هشدار تازه امریکا
در روز سهشنبه، 19 حمل مایک پومپئو، وزیر خارجه امریکا به رهبران افغانستان هشدار داد در صورتی که با طالبان به توافق نرسند، برعلاوه قطع کمک یک میلیارد دالری، دونالد ترمپ میتواند نیروهای امریکایی را نیز بهگونهی کامل از افغانستان خارج کند.
شبکهی تلویزیونی انبیسی نیوز به نقل از مقامهای ارشد امریکایی گزارش داد که پمپئو در سفر دو هفته قبلش به کابل این موضوع را با عبدالله و غنی مطرح کرده است.
اظهارات حکومت افغانستان و طالبان در اواسط هفتهی جاری نشان میداد که مذاکرات تیمهای فنی دو طرف در کابل برای رهایی زندانیان به بنبست خورده یا حداقل با چالشهای جدی روبهرو است. اما یک روز پس از این هشدار تازه امریکا، حکومت افغانستان 100 تن از زندانیان طالبان را آزاد کرد و قرار است 100 زندانی دیگر را نیز امروز آزاد کند. کارشناسان فشارها و هشدار جدید امریکار را بر اقدام حکومت برای رهایی زندانیان طالبان بیتأثیر نمیدانند.
رهایی زندانیان گامی به جلو برای آغاز مذاکرات بینالافغانی؟
براساس توافق صلح امریکا با گروه طالبان، پیش از آغاز مذاکرات بینالافغانی باید پنج هزار زندانی طالبان و یکهزار زندانی دولت افغانستان آزاد شوند. طالبان همواره تأکید کرده که تا رهایی این پنج هزار زندانی، مذاکرات بینالافغانی آغاز نمیشود. اما حکومت افغانستان در مقابل تأکید دارد که رهایی زندانیان باید بخشی از مذاکرات صلح باشد و پیش از آغاز مذاکرات، این زندانیان را بدون قید و شرط آزاد نخواهد کرد.
بر بنیاد این توافق، باید گفتوگوهای بینالافغانی به تاریخ بیستم حوت سال گذشتهی خورشیدی آغاز میشد، اما این کار به دلایلی از جمله اختلافات سیاسی در کابل بر سر نتیجهی نهایی انتخابات ریاستجمهوری میان دو تیم پیشتاز و مدعی پیروزی و همچنان تعلل حکومت در امر رهایی زندانیان طالب، هنوز آغاز نشده است.
هرچند برخی کارشناسان به این باورند که با آغاز رهایی زندانیان طالبان اگر حکومت افغانستان ابتکار عمل را در دست گیرد و لابی قویتر بکند، این اتفاق گامی به جلو به طرف آغاز مذاکرات بینالافغانی است، اما برخی کارشناسان دیگر باور دارند که با توجه به توافق امریکا و طالبان مبنی به رهایی پنج هزار زندانی پیش از آغاز مذاکرات بینالافغانی و در مقابل سختگیری حکومت افغانستان در امر رهایی زندانیان، خوشبینی برای آغاز مذاکرات دیده نمیشود.
وزارت دولت در امور صلح میگوید که رهایی زندانیان یک بخش از روند صلح است که بهمنظور نشاندادن حسن نیت صورت میگیرد: «این حسن نیت پروسه را روبه جلو در حرکت نگه میدارد.»
ناجیه انوری، سخنگوی این وزارت در صحبت با اطلاعات روز میگوید که دولت افغانستان هیچوقت فرصت موجود را برای تأمین صلح در کشور از دست نمیدهد و برای بهدست آوردن خواست مردم افغانستان که تأمین صلح در کشور است، با امیدواری و تلاش پیگیر کار میکند.
خانم انوری میافزاید که روند رهایی زندانیان در بند دولت افغانستان یکی از مسایلی است که از سوی اشراککنندگان لویه جرگه مشورتی صلح با صدور قطعنامه مطرح شد و دولت افغانستان در حال حاضر با در نظر داشت خواست مردم و مسئولیت عظیمی که بر دوش دارد، عمل میکند: «ما برای انجام مذاکرات آمادگی کافی داریم، انجام مذاکرات ضرورت به همآهنگی دارد که در این بخش هم ما آماده آغاز اقدامات جهت همآهنگی میباشیم.»
شاه گل رضایی، عضو مجلس نمایندگان افغانستان در گفتوگو با اطلاعات روز میگوید که هرچند طالبان میگوید که رهایی کامل پنج هزار زندانی پیش شرط آغاز مذاکرات بینالافغانی است، اما در شرایط فعلی تنها دیدگاه طالبان تعیینکننده نیست و حکومت افغانستان میتواند با آغاز رهایی زندانیان طالبان، لابی خود را جدیتر کند تا زمینهی مذاکرات بینالافغانی فراهم شود.
خانم رضایی در گفتوگو با اطلاعات روز میگوید که بخشی از کار به ابتکار عمل دولت افغانستان برمیگردد. اکنون زمانیست که حکومت افغانستان از عناصر تأثیرگذار در این روند استفاده کرده و زمینهای را فراهم کند که با آغاز رهایی زندانیان، مذاکرات بینالافغانی نیز آغاز شود. به گفتهی او، اگر حکومت منتظر این باشد که پنج هزار زندانی آزاد و سپس مذاکرات آغاز شود، هیچ تضمینی وجود ندارد.
او تأکید دارد که دولت افغانستان در این هفته باید قویتر وارد عمل شده و قناعت جامعه جهانی بهویژه امریکا را بهدست بیاورد تا تعهد طالبان را مبنی به آغاز مذاکرات، برقراری آتشبس یا حداقل کاهش خشونتها بگیرد: «اگر حکومت افغانستان از موضع منفعلانه برخورد کند، باید هفته پنج صد زندانی طالبان را آزاد کند تا این که به پنج هزار برسد و بعد اگر طالبان خواست مذاکرات آغاز و خشونت کاهش یابد. گام اولیه توسط دولت افغانستان برداشته شده و باید ابتکار عمل را بهدست بگیرد.»
جاوید کوهستانی، آگاه امور نظامی میگوید که با شیوهی سختگیرانهی که دولت افغانستان در مورد رهایی زندانیان اتخاذ کرده، بهزودی چشماندازی برای آغاز مذاکرات بینالافغانی دیده نمیشود. به گفتهی آقای کوهستانی، اگر سختگیریها تشدید شود، احتمال دارد که طالبان حملاتشان را از سر گیرند و حتا دست به حملات انتحاری بزنند. کوهستانی میافزاید که باید مطابق توافق امریکا با طالبان، اقدامات جدیتر در زمینهی رهایی زندانیان صورت میگرفت تا زمینه را برای گفتوگوهای بینالافغانی فراهم میکرد: «تا اکنون این اقدامات صورت نگرفته و خوشبینی برای آغاز مذاکرات وجود ندارد.»
به گفتهی او، حکومت افغانستان در جریان مذاکرات امریکا و طالبان قرار داشت و آن را بهعنوان یک تفاهم با جانب امریکا پذیرفته بود که به همین خاطر اکنون حکومت افغانستان زیر فشار امریکا قرار دارد: «قطع کمکها و این فشارها نشان میدهد افغانستان به سمت انزوا میرود و این انزوا فرصت را برای سقوط حکومت کابل به گونهی خشن فراهم میسازد.»
کوهستانی میافزاید دولت افغانستان در جریان مذاکرات امریکا و طالبان باید شرایط را بهنحوی تنظیم میکرد که نباید رهایی پنج هزار زندانی پیشزمینهی برای آغاز مذاکرات بینالافغانی میشد یا در مجموع مانع امضای موافقتنامه امریکا و طالبان میشد. به گفتهی او، اکنون برای مذاکرات صلح، تعهدی برای رهایی پنج هزار زندانی طالبان پیش از آغاز مذاکرات بینالافغانی وجود دارد.
