احمدغنی خسروی – استاد دانشگاه
تاریخ بشر گواه آن است که انسان، در طول تاریخ، بارها و بارها، بر طبعیت و بلایای طبیعی غلبه کرده و آن را شکست داده است. انسان این بار نیز، بساط کرونای ترسناک را با تمام دردها و ناهمواریهایش، جمع خواهد کرد و انسان دنیای ما، فرزندان و نسل های بعد از ما، از دست آن نفس به راحتی خواهند کشید.
ویروس کرونا جدا از تأثیرات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، تأثیرهای روحی-روانی نیز دارد. با بررسی زندگی انسانها در سراسر جهان در دورهی کرونا، درمییابیم که تفاوت چشمگیری در چگونگی زندگی بشر در قبل و بعد از شیوع کرونا وجود دارد.
انسان تأثیرات مخرب و دردآور پساکرونا را تا دههها با خود خواهد کشید. بازگشت به حالت اولیه، استقرار اقتصادی، فرهنگی و آرامش روحی-روانی، چیزی است که نیاز به استفاده از دانش واقعی التیامبخش، زمان، تعهد، تخصص و کار ممتد و کوشش فراوان خواهد داشت.
آنچه بیش از همه ما را نگران کرده، تغییرات فاحش اجتماعی پس از ختم کروناست. در دوران پساکرونا، انسان دیگر آن موجود اجتماعی ماقبل کرونا نخواهد بود. حداقل از این منظر ما دیگر به گذشتهی اجتماعی قبلی خویش برنخواهیم گشت. بیماری کرونا در کنار سایر آسیبهای که بر زندگی انسان وارد کرده، باعث ایجاد شکاف عمیق در زندگی اجتماعی بشری شده است.
با جمعشدن بساط ویروس کوید19 از زندگی اجتماعی بشر، ما بیشتر به انزوا خواهیم رفت. دادوستدها و مراودات اجتماعی انسانی، به مراتب تقلیل خواهد یافت و انسان با فرار از همنوعان خویش، سعی خواهد کرد در خلوت خودش و با تنهایی انس بگیرد تا اینکه مثل گذشته در مجامع عموی حضور یاید، با آرامش خاطر بخندد، دیگران را گرم به آغوش خود بفشارد، از نزدیکی و حشرونشر با دیگران حظ ببرد و از هیچ کس و هیچ چیزی هراسی به دل راه ندهد. پس از این ما دیگر، با فرار از دیگران، حتا با سایه خود هم احساس امنیت و آرامش نخواهیم داشت. از نزدیکی با دیگران همیشه در ترس و هراس خواهیم بود و این اوج وحشت و ترس زندگی انسان در دنیا و زندگی پس ازکرونا خواهد بود که امیدوارم هرگز چنین چیزی اتفاق نیفتد و ما شاهد چنین روزگار سرد و بیروحی در زندگی خویش نباشیم.
در دوران پساکرونا ما شاهد گسترش بازار گرم دنیای غیرحقیقی، انترنت و استفادهی ممتد از آنلاین خواهیم بود. انسان پساکرونا سعی خواهد کرد، اغلب احتیاجات و ضروریات زندگی خود را از طریق آنلاین تأمین کند. در کل ما بهجای انسان گرم و پرمهر و اجتماعی دیروز، به موجودی سرد، منزوی و خلوتگزین، نیمهماشینی بدل خواهیم شد که با سایهی خویش هم در آرامش و مصئونیت نخواهیم بود و به سایهی خود هم با دیدهی شک و تردید، نگاه خواهیم کرد. به آن همه گرمیها و صفا و صمیمیتی که در گذشته با همنوعان خود و با آن خوشوبش بودنها وداغ خواهیم کرد. این مصیبتی است که متأسفانه، پس از این درد آن را شاهد خواهیم بود. اگر در دوران ماقبل کرونا میگفتیم انسان حالا کمتر موجود اجتماعی است، از نشست و برخاستهای وی اینک کاسته شده، کمتر در مجالس و مجامع عمومی حضور به هم میرساند، در دنیای پساکرونا ما واقعا به موجود غیراجتماعی، نیمهماشینی بدل خواهیم شد که بهصورت کل، وابسته به دنیای آنلاین و ربات و ماشین خواهیم بود.
انسان مابعد کرونا چه بخواهد و چه نخواهد، به استقبال چیزهای ناخواستهای میرود که آن ها باید، جزء عادات، سکنات و لازمههای زندگی او شود. ضمن اینکه تشویش و نگرانیهای ناشی از مسایل گوناگون همواره او را در خود پیچانده و برایش کمتر مجال آرامش و خوشی را خواهد داد.
اگر تا دیروز ما جهت حل مشکل خویش به دیگران اتکا میکردیم و از دیگران جهت حل مشکل خویش کمک میخواستیم، در دوران پساکرونا، باید بیاموزیم که چگونه روی پای خود بایستیم و تا جایی که مقدور است، خود حلال مشکل خویش باشیم. در دوران پساکرونا باید کمتر انتظار همراهی جهانی را داشته باشیم، چیزی که همین امروز شاهد آن هستیم که هر کشور مصاب به ویروس کرونا باید خودش به حل مشکل خویش بپردازد و از هیچ کشور دیگری هم انتظار کمک و مدد را نداشته باشد.
از این پس نیاز بشر به دانش نوین و علوم طبیعی به مراتب بیشتر از علوم انسانی خواهد بود. اگر در دوران ماقبل کرونا ما با رفتن بهسوی هنر و موسیقی، به خود آرامشی را جستوجو میکردیم، در دوران پساکرونا باید علوم طبیعی سرلوحه درس و مشق مکاتب و دانشگاههای ما باشد و ساعات علوم ساینسی در مکاتب به مراتب بیشتر از آن چیزی باشد که امروز در برنامههای درسی مکاتب ما وجود دارد.
انسان پساکرونا باید پذیرای آمدن مهمانهای ناخوانده و ویروسهایی کرونا مانندی باشد که خودش عامل و حامل آن بوده و با پیشرفت تخنیک و به همخوردن ایکوسیستمهای محیط زیستی، انسان خود سازندهی آن است.
با همهی اینها هنوز هم دیر نیست انسان میتواند با برنامهریزی دقیق و با اشتراک مساعی جهانی و با تعهد انسانی خویش، جلو خیلی از این آسیبها را سد کند. چنین چیزی در صورتی ممکن خواهد بود که انسان به اصطلاح مدرن، غرور خود را کنار نهاده، کسب منافع اقتصادی غیرضروری و رقابتهای ناسالم، مطمح نظر وی قرار نگیرد. بهجای دستیابی به منافع شخصی و افزایش ذخایر ارزی کشور خود، به منافع کل بشر، در جامعهی انسانی بیندیشد و منافع جهانی را بر منافع شخصی خود ترجیج دهد.
به امید اینکه ما شاهد ابتلای به چنین مصیبتها نبوده، بار دیگر به همان زندگی انسانی، اجتماعی و فضاهای گرم، ماقبل انتشار ویروس کوید19برگردیم.
***
زندگی در دورهی کرونا؛ باهم این دوره را بنویسیم
در سال 1900 در کابل وبا آمد. مرض واگیر و مهلکی که هر چند سال یکبار میآمد و هر بار، طی سه-چهار ماهی که دوام میکرد، جان آدمهای بسیاری را در شهر میگرفت. دلیل اصلی شیوع مکرر مرض هم آب رودخانهی کابل بود که مردم از آن هم در شستوشو استفاده میکردند و هم در پختوپز.
ما این حادثه را میدانیم بهدلیل اینکه فرنک مارتین، کارمند انگلیسی دولت، تمام اینها را دید و بعد در کتاب خاطرات خود نوشت. ساکنان کابل اما هیچ سند مکتوبی از وحشت وبا در آن سالها از خود بر جای نگذاشتهاند. چه بسا فجایعی که در تاریخ ما اتفاق افتاده و امروز یا ما آنها را به یاد نداریم و یا وارونه به یاد داریم.
در این روزها که ویروس کرونا دنیا را درنوردیده و به یک بلای عالمگیر بدل شده است، برخی مورخان پیشنهاد کردهاند که مردم تجربیات شخصیشان را ثبت کنند تا سندی باشد برای آیندگان.
ما در حال زندگیکردن یک لحظهی مهم تاریخی هستیم و مشاهدات شخصی ما سند باارزشی برای فهم این لحظه در آینده خواهد بود.
ثبت مشاهدات شخصی بهخصوص در افغانستان مهم است؛ جایی که هم ملت نانویسا است و هم دولت. به همین دلیل، آیندگان ما دربارهی حوادث این روزها به معلوماتی که توسط شاهدان عینی ثبت شده باشد، دسترسی محدود خواهند داشت؛ درست همانطور که امروز ما به سختی میتوانیم معلومات قابل اعتمادی دربارهی حوادث بزرگ قرون گذشته پیدا کنیم.
بیگمان، روزنامهها به مثابه تاریخ مکتوب یکی از گزینههای اصلی و بیبدیل برای ثبت این تجربهها است. بنابراین از شما مخاطبان گرامی دعوت میکنیم از تجربههای شخصی خود، از تغییرات و تأثیراتی که این بیماری همهگیر در زندگی شخصی و کاری، خانوادگی و اجتماعیتان آورده، از بیمها و امیدها و از سختیها و نگرانیهای که با آن درگیرید و از آنچه در اطراف و محل زندگیتان میبینید، از طریق ما برای آیندگان روایت کنید.
روزنامه اطلاعات روز یادداشتها، تجربهها، چشمدیدها و روایتهای شما را منتشر میکند.
[email protected]
+++
«کمپین همدلی: کرایه خانه قانونا نصف شود» در روزهای دشواری که همه درگیر ویروس کرونا یا COVID-19 هستیم، برای گسترش همدلی، همکاری و همدردی میان مردم و بهویژه میان مالک و مستأجر راهاندازی شده است. در این کمپین از مالکان خانههای مسکونی میخواهیم که با همدلی و همیاری، از ماه حمل تا پایان وضعیت کنونی، کرایه ماهوار را کم کنند. حامیان این کمپین درحالیکه میدانند شماری از مالکان پیش از این اقدامات انسانی و درخور ستایش انجام دادهاند، تأکید میکنند که کرایههای ماهوار خانهها حداقل نصف شود. برای امضای این دادخواست به این آدرس رفته پس از امضا آنرا با دوستان خود شریک سازید:
