چهار روز از ابلاغ فیصلههای کمیسیون رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی در مورد تفتیش بخشی از 300 هزار رای جنجالی میگذرد. هرچند کمیسیون رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی میگوید که فیصلهها را روز یکشنبه، 20 دلو به کمیسیون مستقل انتخابات فرستاده، اما کمیسیون انتخابات میگوید که تا ساعت سه عصر یکشنبه این فیصلهها به این کمیسیون نرسیده است.
روز چهارشنبه، 16 دلو اعضای کمیسیون مستقل رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی در نشست خبری در پیوند به پایان رسیدگی به شکایتها و اعتراضات انتخابات ریاستجمهوری ۱۳۹۸ فیصلههایی را در زمینهی تفتیش بخشی از 300 هزار رای جنجالبرانگیز ابلاغ کرد.
برخی از نهادهای ناظر میگویند که کمیشنران کمیسیون شکایات انتخاباتی در فردای چهارشنبه در مورد فیصلههای ابلاغشده دچار اختلاف شدند و به همین دلیل تا کنون فیصلهها جهت تطبیق به کمیسیون مستقل انتخابات فرستاده نشده است. اما محمدرضا فیاض، معاون سخنگوی کمیسیون رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی این ادعاها را رد میکند و میگوید که بعد از اتخاذ تصامیم و ابلاغ فیصلهها، ایجاد اختلافها میان کمیشنران وارد نیست.
یوسف رشید، رییس اجرایی فیفا یا بنیاد انتخابات آزاد و عادلانهی افغانستان به اطلاعات روز میگوید که چنین بازی میان کمیسیون انتخابات و کمیسیون شکایات انتخاباتی تازگی ندارد. پیش از این در دو مورد، یکی سرنوشت 12 هزار و 650 کارمند متخلف کمیسیون انتخابات به بهانههای چون «فهرست تکمیل نیست، مکتوب فرستاده نشده، فهرست مشکل دارد، متحویات فهرست کمککننده نیست و …» معلوم نشده است. مورد دوم این است که در روزهای اخیر روی فیصلههای کمیسیونهای ولایتی کمیسیون شکایات چنین بازی جریان داشت: «گاهی کمیسیون انتخابات میگفت باید برای ما پلان فرستاده شود. کمیسیون شکایات میگفت که پلان را برای چه روان کنیم. دوباره کمیسیون انتخابات میگفت که وضاحت بدهید، کمیسیون شکایات میگفت که چرا وضاحت بدهیم.»
آقای رشید میگوید که اقدامات اینچنینی کمیسیونهای انتخاباتی نشاندهنده کار غیرمسلکی در هردو کمیسیون است.
چمنشاه اعتمادی، رییس دبیرخانه کمیسیون شکایات انتخابات و محمدرضا فیاض در صحبت با اطلاعات روز میگویند که روز پنجشنبه ابلاغیه فیصلهها به کمیسیون انتخابات فرستاده شد، اما کمیسیون انتخابات گفت که در کنار ابلاغیه، فیصلهها با امضاهای کمیشنران نیز به آن کمیسیون ارسال شود.
چمنشاه اعتمادی میگوید که بعد از ابلاغ تصامیم جدید، باید فیصلهها طی مکتوب رسمی به کمیسیون انتخابات فرستاده میشد، اما بهخاطر آماده نبودن برخی ضمایم مورد نیاز این فیصلهها، در روز چهارشنبه ارسال نشد. باوجود تلاشهای جدی در روز پنجشنبه نیز ضمایم آماده نشد. آقای اعتمادی افزود که روز شنبه ابلاغیه با ضمایم آن به کمیسیون مستقل انتخابات فرستاده شد، اما از سوی کمیسیون انتخابات مسترد و خواستار فیصلههای اصلی با امضای کمیشنران شد که اکنون (حوالی ساعت 10 قبل از ظهر یکشنبه) تمامی اسناد آمادهی ارسال به کمیسیون انتخابات است.
آقای فیاض حوالی ساعت سه بعد از ظهر یکشنبه گفت: «همین لحظه آخرین خبر این است که فیصلهها فرستاده شده است. حالا اینکه آنها تسلیم شده است یا نه، نمیدانم.»
عبدالعزیز ابراهیمی، از سخنگویان کمیسیون انتخابات حوالی ساعت سه و 15 دقیقه روز یکشنبه در صحبت با اطلاعات روز گفت که تا کنون فیصلههای کمیسیون شکایات انتخاباتی به کمیسیون مستقل انتخابات نرسیده است.
آقای ابراهیمی پیشتر از آن گفته بود که دبیرخانه کمیسیون انتخابات فیصلهها را از وبسایت کمیسیون شکایات انتخاباتی گرفته و به صورت ابتداییه تجزیه و تحلیل کرده است: «منتظر استیم که فیصلهها با جزئیات رسما در اختیار ما قرار بگیرد تا پس از تجزیه و تحلیل، تفتیش و بازشماری آغاز شود. ما آمادگی عام و تام خود را داریم. به کمیسیونهای ولایتی نیز هدایت داده شده که آماده باشند. پس از آن که کمیسیون شکایات انتخاباتی فیصلههای خود را فرستاد، کمیسیون انتخابات تطبیقات را انجام داده و نتیجهی نهایی انتخابات را اعلام میکند.»
اما یوسف رشید میگوید که در فردای پس از ابلاغ فیصلهها، برخی از اعضای کمیسیون شکایات انتخاباتی گفتند که در مورد برخی از فیصلهها تجدیدنظر شود، اما برخی دیگر گفتند که فیصله ابلاغ شده و قابل تغییر نیست: «بهنحوی نشاندهنده این است که هرکسیکه برای اینها هدایت و فرمایش داده، یک روز تمام اعضای کمیسیون میان خود مشکل داشتند. یکی از کمیشنران روز شنبه به رسانهها گفت برایش تعجبآور است که فیصلهها فرستاده نشده است. اگر فرد عادی چنین بگوید، مشکلی نیست، اما کمیشنری که در کمیسیون است، این حرف را مطرح میکند، مشکل است. متأسفانه کارها بسیار غیرمسلکی پیش میرود و اینها زیر فشارهای سیاسی قرار دارند.»
کمیسیون شکایات در مورد 300 هزار رای جنجالی چه فیصله کرد؟
کمیسیون رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی در مورد 137 هزار و 630 رای مشکوک که شامل آرای چهار هزار و 563 محل رایدهی در دو بخش (یک هزار و 466 محل و سه هزار و 97 محل) میشود، فیصله کرده که از مجموع سه هزار و 97 محل، 10 درصد آن که شامل 309 محل میشود، بهصورت ویژه تفتیش شود. در صورتی که از محلات تفتیش شده، 65 درصد معیارهای فوق (معلومات بیومتریک، ژورنال و ورق کاغذی نتایج) را تکمیل کرده باشند، به تمام این آرا اعتبار داده میشود؛ اما در صورتی که از محلات تفتیش شده، 35 در صد آن، معیارهای فوق را تکمیل نکرده باشند، تمام محلات مربوط به این آرا به تفتیش ویژه راجع میشود. در این صورت به هر میزان محلاتی که معیارها را تکمیل کرده باشند، معتبر و هر میزان محلاتی که معیارها را تکمیل نکرده باشند، باطل میشود.
در مورد 102 هزار 12 رای خارج از زمان که شامل هفت هزار و 354 محل میشود، فیصله کرده است که 15 درصد این آرا که شامل یک هزار 103 محل میشود، به تفتیش ویژه میرود. در صورتی که از محلات تفتیش شده 65 درصد معیارهای فوق را تکمیل کرده باشند، به تمام 102 هزار رای اعتبار داده میشود، اما اگر از محلات تفتیش شده، 35 درصد آن معیارهای فوق را تکمیل نکرده باشد، تمام این آرا باطل خواهد شد.
اعضای کمیسیون شکایات انتخاباتی در مورد شکایات استثنایی مربوط به آرای غیر بایومتریک که شامل دو هزار و 423 محل میشود، فیصله کرده است که 298 محل آن مجدداً بازشماری شود؛ در صورتی که این محلات معیارهای لازم بازشماری، بر اساس طرزالعملهای هردو کمیسیون انتخاباتی را تکمیل کرده باشند، به آن اعتبار داده میشود و به هر میزانی که معیارهای لازم فوق را نداشته باشند، باطل میشود.
همچنان اعضای کمیسیون شکایات در مورد جنجال دیگر، اعتراضات استینافی در مورد تفاوت بین 1 تا 5 رای را در محلات رایدهی را رد کردهاند. زهره بیان شینواری، رییسکمیسیون شکایات انتخاباتی گفت که کمیسیون انتخابات بهخاطر انعطافپذیری و مطابق طرزالعمل خود تفاوت بین 1 تا 5 رای در محلات رای دهی را معتبر دانسته است. کمیسیون مستقل انتخابات در ۱۳ عقرب امسال با صدور فیصله ۱۰۴ به آرای ۵۳۳ محل که میان فورمه نتایج و معلومات بیومتریک رایدهندگان آن بین یک تا پنج رای تفاوت وجود داشت، اعتبار داد.
کمیسیون شکایات همچنان محلاتی که در آن میان ریزلشیت کاغذی و معلومات بایومتریک بیشتر از 6 رای تفاوت وجود داشته باشد را به بازشماری راجع کرد. خانم شینواری گفت: «در صورتی که اعتراض نسبت به آن ثبت شده باشد و قبلاً بازشماری نسبت به تفاوت بالاتر از 6 رای در محل صورت نگرفته باشد، به تفتیش و بازشماری تمامی محلات با درنظرداشت طرزالعملهای کمیسیونهای انتخاباتی تصمیم اتخاذ شده است.»
«فیصلههای کمیسیون شکایات انتخاباتی وضاحت ندارد»
فیصلههای کمیسیون شکایات انتخاباتی انتقادها و واکنشهای را در پی داشته است. نهادهای ناظر آن را مبهم میخوانند و کمیسیون شکایات را متهم میکنند که تا کنون به مردم واضح نکرده که مبنای تصمیمگیریشان چه بوده است.
واکنش تیفا یا بنیاد انتخابات شفاف افغانستان این بود که کمیسیون شکایات انتخاباتی با فیصله «محافظهکارانهیشان»، نهتنها تصویر روشن از نتیجه انتخابات ارایه نکرده است بلکه به «گُنگی اوضاع انتخابات افزوده، در تعدادی موارد نیز قانون انتخابات، لوایح و طرزالعملها را نیز نادیده گرفته است.»
فیفا یا بنیاد انتخابات آزاد و عادلانه افغانستان نیز از تصمیم کمیسیون شکایات انتخاباتی انتقاد کرد. در اعلامیهی این نهاد آمده است که «موضعگیری جدید کمیسیون در برگیرنده تفاوتهای سوالبرانگیز در فیصدیهای در نظر گرفته شده و میکانیزم متفاوت برای بررسی آرای مشکوک است.»
یوسف رشید در صحبت با اطلاعات روز میگوید که کمیسیون شکایات انتخاباتی در جریان پنج روز اخیر نتوانست در مورد فیصلههای خود توضیحات کافی به مردم بدهد. واضح نیست که چرا در یک بخش 10 درصد و در بخش دیگر 15درصد تفتیش و از این محلات نمونهگیری میشود: «حتا شیوهها متفاوت است.»
آقای رشید میافزاید: «تا کنون نتوانستند به مردم وضاحت بدهند که براساس کدام رویه، فرمول و معادله چنین فیصله کردند. اینها نیاز به وضاحت دارد. … فیصلههای کمیسیون نشاندهنده این است که روش میانگین را انتخاب کرده که نه زیر فشار تیم دولتساز قرار بگیرد و نه با تیم ثبات و همگرایی مواجه شود. تفتیش روشی است که مسئولیت را برایشان خلق نمیکند.»
عبدالله احمدزی، رییس بنیاد آسیا در افغانستان و رییس پیشین دبیرخانه کمیسیون انتخابات معتقد است که دربارهی بررسی کمیسیون شکایات انتخاباتی وضاحت کافی در اذهان عامه وجود ندارد و معلوم نیست که این کمیسیون برای بررسی و تحلیل اعتراضها چه شیوهای را اختیار کرده است. بهتر میبود که کمیسیون شکایات نتیجهی بررسی ۶ هزار و ۳۰۰ اعتراض استینافی را بررسی و براساس هر شکایت فیصلهی خود را صادر میکرد.
آقای احمدزی در گفتوگو با روزنامه اطلاعات روز گفته بود که شیوهی بهتر این بود که اعضای کمیسیون شکایات در وقت بررسی هر اعتراض در طول سه هفتهی گذشته تصمیم میگرفتند و فیصلهها را با کمیسیون انتخابات شریک میکردند تا روند سرعت مییافت، اما آنها منتظر ماندند تا در یک کنفرانس مطبوعاتی فیصلههای خود را اعلام کردند.
آیا میکانیزم نمونهگیری و تفتیش قانونی و راهگشا است؟
معاون سخنگوی کمیسیون شکایات انتخاباتی میگوید که قرار است برای روش نمونهگیری محلاتی که تفتیش و بازشماری میشود، نشست مشترک میان هردو کمیسیون برگزار و کمیتهی مشترک روی آن کار کند.
محمدرضا فیاض میافزاید: «چون کمیسیون انتخابات مسئول تفتیش و مسئول اجرای تفتیش است، میکانیزم تفتیش و میکانیزم سمپلگیری را نیز اصولاً آن کمیسیون مشخص کند. اما در قالب یک همکاری و هماهنگی میان دو کمیسیون، قرار شده که به صورت مشترک تصمیمگیری شود تا کدام گپ و گفتی رویش نباشد.»
یوسف رشید میگوید که کمیسیون شکایات انتخاباتی باید بیشتر در نمونهگیری محلات و روند تفتیش و بازشماری نقش داشته باشد: «در نخست باید کمیسیون شکایات انتخاباتی بفهمد که چه میکند و کدام محلات بهعنوان نمونه تفتیش و بازشماری شود، چون در حال حاضر کمیسیون شکایات بیشتر درگیر انتخابات است باید این کمیسیون محلات نمونه را انتخاب کند.»
رشید میافزاید که بهتر است کمیسیون شکایات انتخاباتی حاکم وضعیت باشد، از تطبیق فیصلههای خود اطمینان حاصل کند و برای مردم این اعتماد را بدهد چیزیکه در روند پیش میرود، مطابق اصول، لایحه و معیارهای کمیسیون شکایات پیش میرود: «اگر بیشتر نقش کمیسیون انتخابات برجسته و کمیسیون شکایات سیلبین باشد، در آن صورت [نتیجه] عادلانه و کمک کننده برای پذیریش نتیجهی نهایی انتخابات نخواهد بود.»
