در گرماگرم نخستین روز یک گفتوگو میان جمعی از جوانان پسر و دختر در فاصلهی حدود 20 کیلومتر از خانهی آبایی ملامحمدعمر، زمانی که قیمت مصالحه با طالبان موضوع بحث قرار گرفته بود، جوانی از گوشهی جلسه، پرسشی را مطرح کرد که تقریبا مسیر گفتوگوها در روزهای بعد را به دنبالاش کشاند. او گفت افغانستان پیش از مطرح کردن قیمت صلح، باید قیمت جنگ را تعیین کنند. اشارهی او به اختصار، تبعات سنگین سالها جنگ و دوام آن را تشریح میکرد: دهها هزار تلفات نظامی و ملکی، تخریب زیربناها، محرومیت مناطق جنگزده از حق زندگی، آموزش، خدمات صحی و فهرستی که میتواند دهها عنصر درشت و ظریف دیگر نیز داشته باشد.
شش روز هفتهی گذشته (16 تا 21 قوس)، گروهی از زنان و مردان عمدتا دانشجو یا تحصیلکرده، فعالان فرهنگی و مدنی، کارمندان نهادهای دولتی و متنفذین قومی در تالار قلعهی بست، هتلی در حاشیهی جنوبغرب شهر قندهار، میزبان کارگاه آموزشی انستیتیوت صلح ایالات متحده موسوم به «گفتمان مردمی برای تهیه دورنمای صلح» بودند. جوانان ولایتی که طالبان حدود دوونیم دهه قبل در متن جنگهای داخلی مجاهدین از آن ظهور کردند، عمدتا در مورد پیامدهای جنگ، ضرورت صلح و ترسیم یک دورنمای صلحآمیز برای ولایتشان بحث میکردند.
انستیتوت صلح ایالات متحده در ادامهی کارگاههای آموزشیاش که در ماههای میزان و عقرب در ننگرهار و بلخ برگزار کرده بود، برنامهی مشابه را از 16 تا 21 قوس در شهر قندهار برگزار کرد. هدف از برگزاری این «گفتمان مردمی برای تهیه دورنمای صلح»، میزبانی از گفتوگو و ابراز نظر گروههای مختلف فرهنگی، دانشجویی و مدنی در مورد اوضاع امنیتی، اجتماعی و فرهنگی ولایات مختلف کشور و توحید دیدگاههای آنها در مورد دورنماییست که آنها برای ولایتشان آرزو دارند. نقش انستیتوت صلح ایالات متحده در این کارگاهها، صرفا تسهیل و زمینهسازی برای یک گفتوگوی صلحآمیز میان گروههای مختلف اجتماعی در مورد پروسهی صلح افغانستان است.
اشتراککنندگان این کارگاه، تلفات انسانی جنگ، نبود خدمات آموزشی و صحی، فقر فراگیر، فساد، قانونشکنی از طرف زورمندان و مجریان قانون، تعصبات و خصومتهای قومی و قبیلهای و فاصله میان مدارس علوم دینی و نهادهای آموزشی را از چالشها و مشکلات عمدهی حوزهی قندهار (قندهار، هلمند، ارزگان و زابل) برشمردند.
به باور اشتراککنندگان که از ولسوالیهای مختلف ولایت قندهار در این برنامه اشتراک کرده بودند، عامل اصلی مشکلات یادشده، جنگ جاری در کشور است.
حقوق زنان و الزام احترام به آن، موضوع دیگری بود که اشتراککنندگان در این کارگاه 6 روزه در مورد آن گفتوگو کردند. اشتراککنندگان با ارایهی نمونههایی از انواع خشونت علیه زنان مثل بددادن دختر، ازدواجهای اجباری و ازدواجهای زیر سن، وضعیت زنان را در حوزهی قندهار تأسفبار خواندند. به باور اشتراککنندگان، حقوق زنان در پرتو قوانین و مقررات اسلامی به شمول حق تحصیل، حق کار و حق برخورداری از میراث، باید بهعنوان یکی از ارزشهای اسلامی و افغانی به رسمیت شناخته شود. در این کارگاه، دستکم 35 نفر از فعالین زنان بهشمول فعالان دانشجویی، فرهنگی و جامعهی مدنی، معلمان، کارمندان ساحوی نهادهای انکشافی و آموزشی از سراسر ولایت قندهار اشتراک کرده بودند.
در پایان این برنامه، اشتراککنندگان پس از توحید دیدگاههای مطرحشده در طول شش روز گفتوگو، اهداف و استراتژیهایی کاریشان را در راستای دستیابی به یک دورنمای ایدهآل برای قندهار صلحآمیز و آرام به تصویب رساندند.
در این دورنما، اشتراککنندگان متعهد شدند که با حمایت از مشارکت جوانان در پروسهی جاری صلح، در چارچوب ارزشهای اسلامی و افغانی در مورد حقوق زنان، تحقق عدالت اجتماعی، روحیهی وطندوستی، مبارزه با فساد، حاکمیت قانون، همدیگر پذیری، اجتناب از رواجهای ناپسند، گرایش به روشهای مسالمت آمیز و خشونت پرهیز زندگی و حفاظت از محیط زیست به مردم آگاهیدهی کنند. اشتراککنندگان متعهد شدند که از مساجد و منابر در مورد ضرورت مصالحه و پایان جنگ سخن بگویند و از طریق شبکههای اجتماعی، پیامهایشان را منتشر کنند.
این کارگاه آموزشی و جلسات گفتوگو میان فرهنگیان، جوانان، فعالین مدنی و اجتماعی، متنفذان قومی و کارمندان ساحوی نهادهای انکشافی و آموزشی در حالی برگزار شده بود که همزمان با آن، مذاکرات صلح دوحه میان نمایندگان طالبان و دیپلماتهای ایالات متحده از سر گرفته شد. مذاکراتی که فقط چند روز پس از از سرگیری، برای دومین بار متوقف شد.
اشتراککنندگان در این برنامه، بیش از آنکه در مورد قیمتهای صلح یا خطوط سرخ مردم در پروسهی صلح افغانستان گفتوگو کنند، قیمتها و هزینههای دوام جنگ را برجسته کردند. به باور اشتراککنندگان، تلفات انسانی گسترده، محرومیت وسیع از خدمات آموزشی و صحی، نبود حاکمیت قانون، زورگویی و قانونشکنی، فساد مالی و اداری، فقر گسترده، محرومیت زنان از حق کار، آموزش و مانند آن و گسترش یافتن رواجهای ناپسند در سایهی خشونت و منازعه از پیامدهای برجسته و مهم جنگ جاری در افغانستان است که در صورت دوام آن، این تبعات گستردهتر نیز میشود.
به باور اشتراککنندگان در برنامه، ختم جنگ و محققشدن صلح، زمینه را برای مبارزه و رقابت سیاسی و اجتماعی بهصورت صلحآمیز و خشونتپرهیز میان طالبان و دیگر گروههای سیاسی و اجتماعی فراهم میکند.
اشتراککنندگان در «گفتمان مردمی برای تهیه دورنمای صلح» به میزبانی انستیتوت صلح ایالات متحده امریکا در قندهار، متعهد شدند که برای کمک به محققشدن پروسهی صلح، از طریقههای مختلف به مردم آگاهیدهی کرده و برای مبارزه با چالشهایی مثل فساد، قانونشکنی و زورگویی، از گزینههای مسالمتآمیز و خشونتپرهیز اعتراض، استفاده میکنند.
