در 25 نوامبر 1960، سه خواهر از چهار خواهری که در مبارزات مخفیانه علیه دیکتاتوری رافائل لئونیدس تروخیو در جمهوری دومینیکن مشارکت داشتند به دست رژیم این دیکتاتور کشته شدند؛ پاتریا، ماریا ترزا و مینروا به قتل رسیدند و خواهر چهارمی، دده، زنده ماند. آنها به خواهران میرابال معروفاند و پس از کشتهشدن به نمادی در عرصهی مبارزات مردمی و فمینستی تبدیل شدند. 39 سال بعد در اواسط اکتوبر 1999 مجمع عمومی سازمان ملل متحد، 25 نوامبر را به گرامیداشت از خواهران میرابال، بهعنوان روز بینالمللی مبارزه با خشونت علیه زنان تصویب کرد. پس از آن، همهساله، از این روز در سطح جهان گرامیداشته میشود.
خشونت علیه زنان که ریشه در تبعیض جنسیتی دارد، یکی از چالشهای بزرگ برای زنان جهان در راستای دستیابی به برابری جنسیتی است. این پدیده، به تعبیر پومسیل ملامبو انگوکا، مدیر اجرایی امور زنان در سازمان ملل متحد، یکی از جدیترین انواع نقش حقوق بشر است که در برابر آن، بیشترین درجهی مدارا و چشمپوشی صورت میگیرد. چالش خشونت علیه زیان و تبعیض جنسیتی در سطح جهان از چنان جدیتی برخوردار است که بهعنوان هدف پنجم اهداف توسعهی پایدار 2030 انتخاب شده است.
به روال چند سال گذشته، امسال نیز همزمان با روز جهانی محو خشونت علیه زنان، جنبشی موسوم به «جهان را نارنجی کن» در بیش از 70 کشور جهان به ابتکار و حمایت سازمان ملل متحد برگزار شده است. این جنبش، کارزار 16 روزهی آگاهیدهی در مورد محو خشونت علیه زنان را برگزار کرده است تا به نقل از مدیر اجرایی امور زنان سازمان ملل، نشاندهندهی عزم راسخ این سازمان برای تغییردادن وضعیت باشد. کارزار بینالمللی و 16 روزهی «جهان را نارنجی کن»، از 25 نوامبر، روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان آغاز شده و در 10 دسامبر، روز جهانی حقوق بشر پایان مییابد. رنگ نارنجی این کارزار، نمادی از آیندهی روشن، پر از امید و جهانی عاری از خشونت علیه زنان و دختران است. قرار است در جریان این کارزار، نقاطی مشهور در سراسر جهان مثل آبشار نیاگارا و عمارت شورای اروپا به رنگ نارنجی تزئین شود.
بر اساس آمار رسمی سازمان ملل متحد، 35 درصد زنان جهان، تجربهی خشونتهای جسمی و جنسی را دارند. این آمار در افغانستان به صورت فاحشی بالاست. بر اساس سروی صحی و جمعیتی سال 2015، حدود 87 درصد از زنان افغانستان، دستکم یک نوع خشونت فیزیکی، جنسی یا روانی را تجربه کردهاند. براساس این آمار، حداقل 62 درصد زنان افغان دستکم دو نوع از این سه نوع خشونت را تجربه کردهاند. گزارش تازهی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان از 7 ماه نخست سال جاری نشان میدهد که به نسبت دورهی مشابه در سال گذشته، در هفت ماه اول سال جاری، خشونت علیه زنان افغانستان 8.2 درصد افزایش یافته است. این گزارش کمیسیون حقوق بشر میگوید در سال جاری، دست کم 97 درصد خشونتهای ثبتشده علیه زنان در محیط خانه رخ داده است.
واقع این است که بخش قابل توجهی از خشونتهای اعمال شده بر زنان ثبت نشده یا در محیط خانه و محل وقوع آن دفن میشود. آمارها، صرفا با استناد به وقایعی تهیه میشود که به صورت رسمی در نهادهای فعال مربوط به امور زنان ثبت شده باشند. بهویژه در افغانستان، تعداد کل انواع خشونتهایی که بر زنان در محیط خانه، خیابان یا محل کار رخ میدهد، چندبرابر آمارهای رسمی و اعلامشده است؛ زیرا آنچنان که مدیر اجرایی امور زنان سازمان ملل متحد میگوید، در برابر خشونت جنسی و جنسیتی، بیشترین درجهی مدارا، چشمپوشی و پنهانکاری صورت میگیرد.
افغانستان بهلحاظ میزان خشونتهای جنسی و جنسیتی، یکی از بدترین کشورهای جهان برای زنان است. بدنامترین و تکاندهندهترین خشونتها بر زنان در افغانستان رخ داده و ثبت شده است. سنگسار و سوزاندن فرخنده در قلب پایتخت و در فاصلهی نیمکیلومتری از ارگ ریاستجمهوری، بریدهشدن بینی ریزهگل و عایشه در فاریاب و ارزگان، سنگسار رخشانه در غور، بریدهشدن گلوی تبسم در زابل و دهها مورد قتل، ضرب و شتم و تجاوز که هرازگاهی، تیتر رسانهها میشود، بازتابدهندهی جنون شدید خشونت علیه زنان در افغانستان است. از طرفی، با وجود این سطح از خشونت علیه زنان افغان، پارلمان افغانستان در طول نزدیک به دو دهه پس از سقوط طالبان، هنوز قانون منع خشونت علیه زنان را تصویب نکرده است. اگرچه این قانون توسط رییسجمهور توشیح شده، اما هنوز در کُد جزا شامل نشده است.
با اینکه کارزار 16 روزهی آگاهیدهی برای مبارزه با خشونت علیه زنان، جهان را درنوردیده است، اما افغانستان که یکی از بدترین کشورها بهلحاظ میزان خشونتهای جنسی، جسمی و روانی بر زنان است، نارنجی نشده است. به این مناسبت و برای این هدف مهم، باید کارزار وسیعی با مشارکت برجستهی مقامات و رهبران سیاسی، فعالان اجتماعی و حقوقبشری و رسانهها دستکم در حد جلب توجه افکار عمومی و فراهمشدن حداقل زمینه برای گفتوگو در مورد خشونتها علیه زنان و الزام مبارزه با آن به راه میافتاد. برعکس، مباحث انتخاباتی، فضای سیاسی، اجتماعی و رسانهای افغانستان را به کام کشیده و مجالی برای راهاندازی کارزار محو خشونت علیه زنان نمانده است. رهبران سیاسی، فعالان اجتماعی و مدنی و رسانهها پیوسته درگیر نزاعهای انتخاباتی است و صرفا شبکهی زنان افغان با تنی چند از دختران جوان و فعالان حقوق زن، با تبدیل کردن عکسهای نمایهشان در شبکههای اجتماعی، نقش و سهم افغانستان در کارزار جهانی «جهان نارنجی» را رقم زدهاند.
در کشوری که شنیعترین و تکاندهندهترین انواع خشونت بر زنان رخ میدهد، محیط خانه حامل 97 درصد خشونتهای رخداده است و خیابان، اماکن عمومی، محل کار و همهجا، محل وقوع خشونت علیه زنان و آزار جنسی و جنسیتی است. این حجم از بیپروایی سیاستمداران، مسئولین رسمی و فعالان اجتماعی و حقوق بشری به چنین کارزار جهانی و الزام مبارزه با خشونت علیه زنان، نشانگر بیمیلی صریح افغانستان به مبارزه با خشونت علیه زنان است. چنین روالی، هشدار میدهد که اگر نه شاهد افزایش روزافزون خشونت علیه زنان خواهیم بود که دستکم هیچ امید و خوشبینی نسبت به کاهش آمار خشونت علیه زنان افغانستان وجود ندارد.
