انتخابات به عنوان مؤلفهی مهم دموكراسي در جامعهی افغانستان، در همين دورهی جديد وارد زندگي سياسي مردم افغانستان گرديده است. مردم تنها چنددور برگزاري انتخابات را شاهد ميباشند و در آن شركت نمودهاند. نقش كاركردي آن در تغيير سرنوشت جمعي براي اكثر تودهی مردم، ناروشن و مبهم است و ارزشها و هنجارهاي انتخاباتي به همين علت در جامعهی ما هنوز پذيرفته نشدهاند. به همين لحاظ، هر دور انتخابات گذشته نارساييهايي داشته است و بعد از هر مرحله، تجربهی انتخاباتي مردم بهتر شده است و تا حدي ديدگاه مردم در مورد انتخابات تغيير كرده است. انتخابات دور اول رياست جمهوري امسال در مقايسه با انتخاباتهاي دورههاي قبلي رياست جمهوري و پارلمانی، از نظر استقبال و شركت گستردهی مردم در پاي صندوقهاي رايدهي، متفاوت، برازنده و اميدوار كننده بود و حکایتی از به وجود آمدن نگاه واقعبينانه به نقش مردم در تغيير سرنوشت جمعيشان بود. انتخابات دور اول از نارساييهاي ذيل برخوردار بود:
- كارمندان پايينرتبهی انتخابات در سطوح ابتدايي به طور دقيق با در نظرداشت دانش لازم و روحيهی تعهدپذيري در برابر مسئوليتهاي انتخاباتي گزينش نگرديده بودند و اين مشكل زيادتر در روستاها محسوس بود و يكي از عوامل تقلبساز انتخاباتي بود كه در دور اول انتخابات اكثر اين كارمندان ابتدايي انتخابات تحت نفوذ اشخاص بانفوذ و طرفداران تيمهاي انتخاباتي به عنوان كارمند معرفي گرديده بودند. اين كارمندان خود عامل تقلب و تخطي به نفع كانديداي انتخاباتي بودند. سطح پايين سوادشان و نداشتن تعهد به وظيفهیشان باعث اشكال در طرزالعمل كاريشان شده بود، كه اين مسئله خود بهنحوي مشكلات انتخاباتي را بزرگتر ساخت.
- كمبود برگههاي رايدهي در روز انتخابات، يكي از نارساييهاي عمده در انتخابات دور اول بود. با آنكه گفته ميشد كه به تعداد رايدهندگان برگههاي رايدهي به محلهاي رايدهي فرستاده شده بود، اما در تمام ولايتها و شهرها در روز انتخات چندين ساعت قبل از ختم رایدهي، برگههاي رايدهي تمام شده بودند. اين اشكال ممكن به دو صورت به وجود آمده باشد؛ يكي ارزيابي دقيق از تعداد رايدهندگان انجام نگرفته بود و تعداد كارتهاي توزيع شده كمتر ارزيابي شده بودند، يا اينكه برگههاي رايدهي توسط كارمندان انتخاباتي در سايتهاي انتخابات توسط مسئولان به منظور تقلب كردن نگه داشته شده بودند و به مراكز رايدهي كمتر فرستاده شده بوند. لازم است كه با در نظرداشت آمار بالاي شركت كنندگان در مراكز رايدهي، برگههاي رايدهي مد نظر گرفته شوند و نيز برگههاي رايدهي در دور دوم براساس يك سازوكار دقيق و محاسبهپذير به مراكز و محلهاي رايدهي ارسال شوند و در صورت تحقق تخلف و سوء استفاده از برگههاي رايدهي، امكان اين وجود داشته باشد كه سرنوشت برگههاي سوء استفاده شده معلوم شود.
- گزارشهاي روز برگزاري انتخابات اين واقعيت را نشان میدادند كه در مراكز رايدهي، ناظران انتخاباتي نامزدان و تيمهاي انتخاباتي خود در تقلب و تخطي انتخاباتي و به كار بردن رايهاي نيابتي، ذهنيتدهي به نفع نامزدان مورد حمايتشان وانتقال كارتهاي رايدهي براي استفاده كردن به نفع نامزد مورد حمايتشان، نقش داشتهاند. اين مشكل زيادتر در جاهايي كه كارمندان كميسونهاي انتخابات نظارت نداشتهاند، معمول بوده است. براي تكرار نشدن اين وضعيت در دور دوم انتخابات، لازم به نظر ميرسد كه مسئولان بلندپايهی انتخاباتي براي تأييد ناظران نامزدان، قواعد خوبتري را وضع كنند كه ناظران نتوانند در تقلب سهم گيرند و همچنين از مراكز رايدهي نظارت کرده، به ناظران بيطرف اجازهی بيشتر دهند كه از روند انتخابات و شمارش آرا نظارت كنند.
- تأخير در اعلان نتايج انتخابات، يكي از نارساييهاي جدي ديگري بود كه انتخابات دور اول با آن مواجه بود و باعث سوء تفاهمهاي زيادي در مورد نتيجهی انتخابات شد و هم باعث تخطي از قانون انتخابات از طرف كميسيونهاي انتخاباتي به عنوان ممثل انتخابات گرديد. مهم به نظر ميرسد كه در دور دوم انتخابات اين مشكل حل شود. مسئولان كميسيونهاي انتخاباتي بايد در اين مورد دقت و توجه بيشتر نمايند كه نتايج انتخابات در زمان مطرح شدهی آن اعلان شود.
- عدم هماهنگي كاري ميان كميسيونهاي انتخاباتي، مشكل ديگری بود كه انتخابات دور اول انتخابات با آن مواجه بود. كميسيون انتخابات صندوقهاي رایدهی و ساير مواد انتخاباتي را در موقع لازم به مركز شمارش آرا نياوردند و در مرحلهی رسيدگي به شكايتهاي انتخاباتي، ميان هردو كميسيون هماهنگي لازم وجود نداشت و بهنحوي فرافكني و فرار از مسئوليت و عدم پاسخدهي به اعتراضها توسط كارمندان سطح بالاي هردو كميسيون مشهود بود. لازم است كه هردو كميسيون در زمينهي انجام دادن قانوني وظايفشان، هماهنگي لازم را با همديگر داشته باشند.
- نبود ميكانيزم درست پاسخگويي به شكايتها و اعتراضهاي انتخاباتي از جملهی نارسايي ديگري بود كه كميسيون شكايتهاي انتخاباتي با آن مواجه بود و به ادعاي تيمهاي انتخاباتي مبني بر دست داشتن كارمندان بلندپايهی انتخابات در تغيير نتيجهی انتخابات، نتوانست پاسخ منطقي دهد. پس مهم به نظر ميرسد كه كميسيون شكايتهاي انتخاباتي در زمينهی بررسي شفاف و كاراي شكايتهاي انتخاباتي، طرح و اصول دقيقتری را روي دست گيرد، تا از طرفي بتواند مرحلهی رسيدگي به شكايتهاي انتخاباتي را موفقانه انجام دهد و راههاي اتهامزني نامزدان بسته شوند، از جانب ديگر، با كار شفاف و منطقي، شفافيت انتخابات را تضمين كند. مسئلهی مهم ديگر اين است كه مسئولان هردو كميسيون با دقت تمام و مسئولانه به امور انتخابات رسيدگي كنند و از هرگونه اظهارات و اقدامهای جانبدارانه، خودداري كنند.
- رعايت نكردن اخلاق انتخاباتي يكي از نارساييهاي جدي انتخابات دور اول بود. تيمهاي انتخاباتي براي شكست رقيبانشان، شايعهپراكني میکردند و نسبتهاي نادرستی را بر یکدیگر روا ميداشتند. خوب است كه هم نامزدان و هم طرفدارانشان به اخلاق انتخاباتي احترام كنند و از طرف ديگر، كميسيون انتخابات نیز در اين مورد نظارت جدی داشته باشد.
