آتلانتیک ـ تیموتی مکلالین
ترجمه: جلیل پژواک
وقتی خبر رسید که احتمالا قانونی برای ممنوعیت ماسک صورت در اعتراضات هُنگکُنگ وضع میشود، چت گروهها که در بین معترضان محبوب است، شاهد فوران خشم بر سر آنچه که بهنظر میرسید تلاش (ناموفق) دیگری برای سرکوب اعتراضات در هُنگکُنگ است، بود.
توجهها به سرعت به سمت تکهای از مناظرات انتخابات میاندورهای سال 2016 و مشخصا سخنان جوانی جلب شد که همراه با سایر نامزدان روی صحنهی U شکل ایستاده، و برخلاف رقبای مسنترش که با لباس رسمی ظاهر شده بودند، کاپشن آبی و شلوار خاکی به تن دارد. در این مناظره دست راست «ادوارد لئونگ» میکروفون را نگه داشته و انگشت اشاره دست چپش ریتم سخنرانی شدیداللحنی را دنبال میکند که از رویدادی در آینده هشدار میدهد. رویدادی که در آیندهی دور نه، سه سال بعد از آن مناظره به واقعیت پیوست.
لئونگ در سخنرانیاش میپرسد: «اوکراین چند سال پیش قانون ممنوعیت ماسک را تصویب کرد. آیا میدانید پس از آن چه اتفاقی برای اوکراین افتاد؟ انقلاب شد. اگر میخواهید بازی کنید، بازی کنید. من آماده هستم.» بهنظر میرسید سخنان لئونگ و شلاق لفظی وی، دو نامزد رقیب را غافلگیر کرده است. او ادامه داد: «اگر میخواهید آزادی تجمعات ما را محدود کنید، بروید این کار را انجام دهید. باز میبینیم که ما هُنگکُنگیها با شما چه خواهیم کرد.»
وقتی «کری لم»، رهبر هُنگکُنگ شایعات ممنوعیت ماسک را تأیید کرد، شهر برای چند روز صحنهی تظاهراتهای خودجوش و در مواردی خشونتآمیز شد. دهها نفر پس از درگیری بین معترضان و پولیس زخمی شدند. در میان آنها پسربچه 14 سالهای بود که از جانب یک مأمور مخفی گلوله خورده بود. معترضان مامور را زیر مشت و لگد گرفتند و به نیروهای پولیس با «کوکتل مولوتف» حمله کردند.
تحولات هُنگکُنگ این باور را بهخصوص در نزد معترضان جوان و خطمقدم تقویت کرد که لئونگ راهنمای معنوی این جنبشِ بیرهبر است. لئونگ این عنوان را در حالی بهدست آورده که زندانی است، یا شاید همین زندانیبودنش در کسب این عنوان به او کمک کرده است. او در مورد اعتراضات کنونی هُنگکُنگ، که وارد پنجمین ماهش شده، چیز زیادی نگفته، بهخاطر اشتراک در تظاهراتهای سال 2016 که به خشونت کشیده شد، شش سال زندانی شده است.
آنچه که امروز در خیابانهای هُنگکُنگ شنیده میشود، شعار انتخاباتی سال 2016 لئونگ است: «هُنگکُنگ را آزاد کنید، انقلاب زمان ما». این جمله (یا ترجمههای مشابه آن) روی پرچمها و بنرهای معترضان چاپ شده و روی دیوارها با اسپری نقاشی شده است. معترضان بازداشتشده به دوربین تلویزیونها نگاه میکنند و این جمله را به زبان میآورند، آنهم درحالیکه پولیس دارد آنها را از صحنه دور میکند. نام یک بازی ویدیویی که در آن معترضان در برابر پولیس میجنگند، نیز برگرفتهشده از همین شعار است. برخی هواداران لئونگ از او بهعنوان قدیس یاد میکنند و میگویند که او آیندهی هُنگکُنگ را پیشبینی کرده است. در ماه جاری صدها نفر برای محاکمه استیناف لئونگ در بیرون دادگاه هُنگکُنگ جمع شده بودند و ساعتها منتظر ماندند تا یکبار او را ببینند. آنها حتا راه موتری که او را به زندان انتقال میداد، سد کردند.
همین چند سال پیش طرفداران سنتی دموکراسی در هُنگکُنگ لئونگ را رادیکال میخواندند، اما پیشبینی لئونگ دربارهی نابودی سریع حقوق و ارزشهای هُنگکُنگ بهنظر میرسد که درست بوده است. لئونگ و «بومیان هُنگکُنگ» که یک حزب سیاسی طرفدار استقلال در هُنگکُنگ است و لئونگ نیز عضو آن میباشد، طرفدار رویکرد قسما خشونتآمیز در برابر تجاوز چین هستند. اکنون بهنظر میرسد که مردم عادی هُنگکُنگ نیز به این رویکرد رو آوردهاند. معترضان اکنون تاکتیک عوض کردهاند؛ آنها کسبوکارهای متعلق به چین را مختل و به پولیسی که بهنظر وفادار به بیجینگ برسد، با کوکتل مولوتف حمله میکنند. مردم در کل خشونت را پذیرفتهاند و مقامات هُنگکُنگ را مسئول تشدید آن میدانند. تمایل لئونگ به برخورد با پولیس، باری تندروی و افراط تلقی میشد. اکنون معترضان تندرو بسیاری در هُنگکُنگ دیده میشوند که ترسی از گاز اشکآور پولیس و خطر دستگیرشدن ندارند. از ماه جون سال جاری بیش از 2700 معترض دستگیر شده است. بیشتر معترضان آشکارا از احتمال مرگ در خیابانها سخن میزنند. «ری وونگ»، که در سال 2015 حزب بومیان هُنگکُنگ را تأسیس کرده است، میگوید: «ادوارد لئونگ و حزب ما بذری را در گذشته در سیاست هُنگکُنگ کاشتند و اکنون این بذر شروع به جوانهزدن کرده است. واقعا مدتی طول کشید تا هُنگکُنگیها، همان معترضان خشونتگریز، بفهمند که چرا ما این رویکرد را در پیش گرفتیم.»
لئونگ 28 ساله پیامبر نیست. او برخلاف هوادارانش، خودش را یک بازنده، یک هیچکس، میداند. او در «دانشگاه هُنگکُنگ» فلسفه خوانده است. او در دانشگاه «لاکروس» بازی میکرد و در خوابگاه رهبری. در «Lost in the Fumes» که مستندی درباره لئونگ است و در سال 2017 پخش شد، او میگوید که در دوران دانشگاه گاهی خودش را در اتاقی قفل میکرد و احساس یک گمشده را داشت. در سپتامبر 2014 لئونگ به اعتراضات «جنبش چتر» پیوست. در آنجا بود که او دوست و رفیق پیدا کرد. لئونگ در مستند میگوید: «بهنظر میرسید که ناگهان زندگیام معنا یافته است.»
وونگ 26 ساله نیز در اعتراضات جنبش چتر شرکت داشت، اما طی 79 روز شدیدا سرخورده شد. وقتی اعتراضات به پایان رسید او حزب هُنگکُنگ بومی را تأسیس کرد؛ حزبی که از «دفاع شخصی، شیوههای اعتراضی رادیکالتر و هویتمان بهعنوان هُنگکُنگی» حمایت و دفاع میکند. هُنگکُنگ بومی به جنبشی «بومیگرا» تقلیل یافت، گروهی از احزاب و فعالان سیاسی که ایدهی خودمختاری هُنگکُنگ را در سر داشتند. برخی از آنها کمکم بیگانههراسی را شروع کردند و چینیهایی را که به هُنگکُنگ میآمدند، ملخ متجاوز میخواندند.
در گذشته لئونگ بومیگرایی خود را ناشی از حس محافظت از هویت هُنگکُنگ و تعریف هویتی متمایز از چین میخواند؛ حسی برای «حفظ روایت خودمان در مورد گذشته، حال و آیندهی هُنگکُنگ.» این حس، یعنی باور به حفظ هُنگکُنگ از تبدیلشدن به یک شهر چینی، محافظت از آن در برابر بیجینگ، اکنون به محرک اصلی اعتراضات کنونی تبدیل شده است. نظرسنجی «دانشگاه چینی هُنگکُنگ» در ماه اکتبر نشان داد که از ماه مارچ به بعد تعداد افرادی که بهعنوان محلیگرا شناخته میشوند، بیش از دو برابر شده است. با اینحال رادیکالترین اعتقاد لئونگ، اعتقادی که هنوز در حاشیه قرار دارد و بهخاطر آن لئونگ سرزنش میشود، دادخواهی برای استقلال میباشد. او باری با اشاره به حکومت چین گفته بود که این باور «شاید خیلی غیرواقعبینانه باشد. شاید تقریبا ناممکن باشد. اما از نظر سیاست و محاسبه عقلانی، استقلال تنها راه برای نجات از این رژیم استبدادی است.»
پس از پایان جنبش چتر، وقتی وونگ با لئونگ ملاقات کرد، او را درگیر و افسرده یافت. لئونگ حتا به خودکشی فکر کرده بود. پس از آن در جولای سال 2015 لئونگ پشت تریبیون یک اعتراض سالانه قرار گرفت و سخنرانی را ایراد کرد که به قول وونگ «همه را تحت تاثیر قرار داد.» بومیان هُنگکُنگ که بر فعالیتهای خیابانی از جمله حمله به گردشگران چینی و گاهی اوقات راهاندازی اعتراضات خشونتآمیز برای مختلکردن کسبوکارهای متعلق به چینیها، تمرکز داشت تصمیم گرفت با مخالفت با انتخابات وارد سیاست شود.
مواضع این حزب و همچنین اعضای جوان و بعضا پرتحرک آن نهتنها این حزب را در تضاد با سیاستمداران طرفدار بیجینگ قرار داد، بلکه مخالفت اردوگاه سنتی طرفدار دموکراسی هُنگکُنگ را نیز برانگیخت. احساس بیزاری و بیاعتمادی در دو طرف رشد کرد.
«کلودیا مو»، قانونگزار طرفدار دموکراسی از برداشت اولش نسبت به لئونگ میگوید: «فکر کردم او متکبر و خودشیفته است.» کلودیا میگوید که این احساسش با گذشت زمان تغییر کرد. او بارها و آخرین بار در ماه سپتامبر به ملاقات لئونگ در زندان رفته است. تابستان امسال، پس از حملهی معترضان به ساختمان مجلس هُنگکُنگ، به قانونگذاران از جمله کلودیا اجازه دادند تا بروند و از نزدیک خساراتی که بر ساختمان وارد شده بود را ببینند. کلودیا میگوید که در داخل ساختمان مجلس پیامی خواستار آزادی لئونوگ، با اسپری روی یکی از دیوارهای آن نوشته شده بود. کلودیا میگوید: «آن زمان بود که دانستم او به یک نماد تبدیل شده است.»
شهرت لئونگ در فبروری 2016 در جریان سال نو چینی به طرز چشمگیری افزایش یافت. در محلهی تنگ و مزدحم «مونگکوک»، مقامات سعی کردند فروشندگان خیابانی را که بدون مجوز دههها در آنجا ماهی و تخممرغ میفروختند، سرکوب کنند. این تهدید که خود خطری برای سنتی با ریشههای عمیق در فرهنگ و تاریخ هُنگکُنگ بود، نوع تجاوز فرهنگی محسوب شد که لئونگ از آن هشدار داده بود. اعضای حزب بومیان هُنگکُنگ به حمایت از فروشندگان برخاستند و از هوادارانشان خواستند تا برای حمایت از فروشندگان به خیابانها بریزند. معترضان و نیروهای پولیس رو در روی هم قرار گرفتند و لئونگ با بلندگویی در دست آنها را رهبری میکرد. رویارویی معترضان و پولیس تا شب طول کشید و در نهایت منجر به درگیری شد. با اینکه خشونت در مقایسه با اعتراضات اخیر اندک بود، اما در آنزمان این اعتراض از جملهی بدترین ناآرامیهای هُنگکُنگ پسا استعمار بود.
لئونگ همراه با دهها تن دیگر بازداشت شدند. با اینکه او حالا به سطح جدیدی از شهرت رسیده بود، اما بعدا از آن روزها بهعنوان روزهای «جهنمی» یاد کرد. او به اغتشاش و حمله به نیروهای پولیس متهم شد. کمتر از سه هفته بعد انتخابات میاندورهای برگزار شد که در آن لئونگ سخنرانی آتشینش را ایراد کرد. او در انتخابات سوم شد اما بیش از 15 درصد آرا را بهدست آورده بود. 15 درصد برای یک تازهوارد سیاسی رقم بزرگی بود. الوین یونگ، قانونگزار طرفدار دموکراسی که در آن انتخابات پیروز شد، میگوید با اینکه او با سیاست لئونگ مخالف است، اما در انتخابات او را رقیبی سرسخت یافته بود. یونگ با اشاره به پیشبینی لئونگ میگوید: «مردم حالا متوجه چیزی شدهاند که او سه سال پیش از آن گفت؛ از دولتی بیرحم و ممنوعیت ماسک. مردم با خود میگویند، هی، او هرچیز را پیشبینی میکند.»
در آن سال لئونگ از رقابت در انتخابات بعدی منع شد. مقامات این ممنوعیت را با حمایت لئونگ از استقلال هُنگکُنگ توجیه کردند. در آنزمان لئونگ طرفداری از استقلال را رد کرد، اما دیگر خیلی دیر شده بود. او در انتخابات بعدی از نامزد جوان و بومیگرای دیگری حمایت کرد که خود بعدا از مجلس اخراج شد. پس از آن، در سال 2017 لئونگ هُنگکُنگ را به مقصد ایالات متحده برای تحصیل در دانشگاه هاروارد ترک کرد.
سال بعد لئونگ به حمله به یک افسر پولیس اعتراف و همچنین عذرخواهی کرد. پس از بازگشت به هُنگکُنگ، به شش سال زندان محکوم شد؛ حکمی که بهشدت مورد اعتراض قرار گرفت. وونگ نیز با اتهامات مشابه روبهرو بود، اما به آلمان گریخت و در آنجا پناهنده شد.
یگانه اظهارنظر از جانب لئونگ در مورد اعتراضات فعلی هُنگکُنگ در ماه جولای آمد. نامهای از جانب او خطاب به جنبش اعتراضی هُنگکُنگ، در رسانههای اجتماعی دستبهدست شد. در آن نامه او گفته بود که از زندان رویدادها را تحت نظر دارد، اما گزارشها او را «پر از غم و اندوه» میکند. او از معترضان خواسته بود که نگذارند خشم بر آنها مسلط شود: «من صادقانه از شما میخواهم که تحت سلطهی نفرت نباشید. همیشه هوشیار باشید و وقتی خطر در کمین است، فکر کنید.»
وونگ نیز اعتراضات را از راه دور زیر نظر دارد. تابستان امسال، او از یکی از دوستانش ویدیویی دریافت کرد که جمعیت معترضان را در حالی نشان میدهد شعار لئونگ را فریاد میزنند. وونگ میگوید: «اولین باری که شنیدم فورا به گریه افتادم. انتظار نداشتم که این شعار دوباره شعار داده شود. قبل از اینکه [لئونگ] به زندان فرستاده شود، نگران بود که آیا کار درست را برای جامعه انجام داده یا خیر. میدانم حالا که میبیند مردم این شعار را سر میدهند و به نوعی او را ستایش میکنند، حس بهتری دارد.»
