اعتماد سازی، کلید دریافت کمک‌ها

یان کوبیش، فرستاده خاص دبیرکل سازمان ملل متحد برای افغانستان روز گذشته اعلان کرد که جامعه‌ی جهانی به ادامه‌ی کمک‌های‌شان به افغانستان در قالب تعهدات کنفرانس توکیو برای دهه‌ی تحول، متعهد است. آقای یان کوبیش به مردم از تطبیق تعهدات متحدان سیاسی بین‌المللی افغانستان خبر داده و گفته است با این کمک‌ها افغانستان به خودکفایی اقتصادی‌، سیاسی و تکنولوژیکی می‌رسد.

کنفرانس توکیو یکی از مهم‌ترین کنفرانس‌های بین‌المللی در مورد افغانستان بود که با اشتراک سران و نمایندگان ده‌ها کشور برگزار شد و در آن جامعه‌ی جهانی و کشورهای دوست افغانستان تعهد کردند که شانزده میلیارد دالر را برای دهه‌ی تحول افغانستان اختصاص دهند. جامعه‌ی جهانی در همان زمان ادامه‌ی کمک‌ها و تطبیق تعهدات مالی‌‌شان را به مبارزه‌ی جدی و اقدامات محسوس و صادقانه در مبارزه با فساد اداری از سوی دولت افغانستان منوط کردند. اکنون دولت افغانستان تلاش می‌کند تا به متحدان بین‌المللی‌اش نشان بدهد که دیگر فساد و خویش‌خوری در دستگاه‌های دولتی افغانستان ضعیف شده و حکومت اراده‌ی واقعی در مبارزه با اداری دارد. به همین خاطر، دولت افغانستان روز گذشته برنامه‌ای برای توجیه و گزارش‌دهی از تعهدات کنفرانس توکیو به متحدانش را در کابل برگزار کرد.

اخیرا با نزدیک شدن به خروج نیروهای خارجی از کشور، دل‌سردی از تداوم کمک‌های جامعه‌ی جهانی به افغانستان نیز افزایش یافته است. مردم افغانستان نگران این بودند که یک بار دیگر فراموش شوند و تعهدات مالی جامعه‌ی جهانی به افغانستان عملی نشوند. اکنون این اظهارات در سراشیب مبهم و مأیوس کننده خبر خوش و امیدوار کننده به شمار می‌رود.

فراموش شدن افغانستان از سوی جامعه‌ی جهانی و فرضیه‌ی کاهش تمایل جامعه‌ی جهانی به ارائه‌ی کمک‌های بیش‌تر به افغانستان، مردم افغانستان را به‌شدت نگران کرده بود. ترس از این بود که افغانستان از سوی جامعه‌ی جهانی فراموش شود و کمک‌های مالی آن‌ها به افغانستان کاهش یابد. سخنان روز گذشته یان کوبیش نشان می‌دهد که جامعه‌ی بین‌المللی هنوز توجه زیادی به افغانستان داشته و در گیرودار تغییر قاعده و محیط بازی سیاسی و تغییر معادلات سیاسی منطقه، وضعیت مردم افغانستان فراموش نشده است.

در امر دریافت و مصرف کمک‌های خارجی از سوی دولت افغانستان الزامات جدی‌ای در کار است. باید نظارت دقیق از دریافت و روند مصرف این پول‌ها صورت بگیرد و اجازه ندهد این کمک‌ها مثل گذشته در گرداب‌های فساد و ناکارآمدی بروکراسی بیمار و فاسد افغانستان غرق شوند. حکومت افغانستان طی یازده سال گذشته تجربه‌ی ناکامی در امر دریافت، مدیریت و مصرف شفاف کمک‌های بین‌المللی داشته است. فساد اداری گسترده و ناکارآمد‌ی ادارات دولت‌ افغانستان، صدها میلیون دالر از کمک‌های جامعه‌ی جهانی و بودجه‌ی ملی را هدر داده و مردم افغانستان و جامعه‌ی تمویل کننده‌ی خارجی را بی‌اعتماد ساخته است. همین امر سبب شده بخش زیادی از تعهدات کمک‌های مالی جامعه‌ی جهانی به افغانستان عملی نشوند.

نظارت دقیق از مصرف درست کمک‌ها مهم‌تر از جذب و اجرای آن بوده و حکومت افغانستان باید تعهد صادقانه‌ی خود را به مردم افغانستان و جامعه‌ی بین‌المللی نشان دهد. سرنوشت تمام تعهدات جامعه‌ی بین‌المللی برای دهه‌ی تحول به این امر مهم وابسته است. اگر ضمانت‌های واقعی مبنی بر مصرف درست این کمک‌ها از سوی دولت افغانستان به جامعه‌ی جهانی داده شود، این تعهدات اجرا می‌شوند، ولی اگر نظارت‌های واقعی به عمل نیاید و بی‌اعتمادی موجود ادامه یابد، این تعهدات عملی نخواهند شد. جامعه‌ی جهانی در کنفرانس توکیو به‌‌صراحت این شرط را اعلان نمودند. بنابراین، بر حکومت افغانستان است که با نظارت واقعی از دریافت و اجرای این کمک‌ها، ضمانت لازم را به جامعه‌ی جهانی داده و با اعتماد‌سازی، زمینه‌‌ را برای تحقق سایر تعهدات آن‌ها فراهم سازد. تا هنوز دولت افغانستان تعهداتش را در مبارزه با فساد اداری انجام نداده و با توجه به وضعیت موجود، امیدی برای انجام این تعهدات در فاصله‌ی زمانی اندک تا 2014 وجود ندارد. دولت افغانستان باید تلاش کند تا در فرصت باقی مانده اعتماد جامعه‌ی جهانی را جلب کرده و علاقه‌مندهای آن‌ها را به کمک به افغانستان بیش‌تر کند.