چین چه اندازه خطر را در افغانستان جنگ‌زده تحمل می‌تواند؟

نگرانی‌های امنیتی کلان هم‌چنان مانع برنامه‌های سرمایه‌گذاری‌های کلان چین و بازسازی در این کشور ویران آسیای مرکزی می‌شود
South China Morning Post/Liu Zhen
ترجمه: حمید مهدوی
در حالی‌که چین تلاش‌هایش به هدف ادغام افغانستان به استراتژی بلندپروازانه‌ی جهانی‌شدن‌اش را تشدید کرده است، خطرات امنیتی سد راه سرمایه‌گذاری‌های کلان چین و بازسازی در این کشور جنگ‌زده‌ی آسیای مرکزی باقی مانده است. این پیام کلیدی در کنفرانسی در پکن به روز سه‌شنبه بود که در آن محققان حکومت چین با هیات‌هایی از کشورهای دیگر را برای گفت‌وگو تحت موضوع «اتصال دوباره‌ی افغانستان» دیدار کردند. این دیدار – اولین مذاکره‌ی نیمه‌رسمی بزرگ در مورد افغانستان و برنامه‌ی تجارتی موسوم به کمربند و جاده – در حالی برگزار شد که چین حول این پرسش می‌چرخد که چگونه در این کشور جنگ‌زده در حالی تجارت و سرمایه‌گذاری کند که ایالات متحده هنوز در حال جنگ در طولانی‌ترین جنگ تاریخ‌اش در آن‌جا هست. افغانستان نه‌تنها به‌طور استراتژیک در جاده‌ی ابریشم واقع شده است، بلکه به دهلیز اقتصادی چین-پاکستان، مهم‌ترین طرح 50 میلیارد دالری در بازی دیپلماسی اقتصادی بزرگ چین، نیز نزدیک است.
در عین زمان، چین هنوز آماده‌ی به‌کارگیری یک حضور امنیتی، یا حتا حضور نظامی، در افغانستان نیست؛ کشوری که بدنامی تاریخی گورستان قدرت‌های بزرگ را کسب کرده است. بریتانیا، اتحاد جماهیر شوروی سابق و ایالات متحده، همه، از مداخلات نظامی در این کشور رنج برده‌اند. سٌن یوگزی، اولین سفیر چین به کابل پس از سقوط رژیم طالبان در سال 2001، گفت: «اگر راه و اتصال از طریق افغانستان باز نباشد، به این می‌ماند که شریان مهم در «کمربند و جاده» مسدود باشد که به بیماری‌های متعدد در این عضو می‌انجامد».
وخامت اوضاع امنیتی در این منطقه نیز چین را از سرمایه‌گذاری در اقتصاد محلی منصرف ساخته است. صرف دو هفته قبل، یک موتر بمب‌گذاری‌شده‌ی انتحاری در کابل پایتخت، یکی از مرگبارترین حملات در افغانستان از سال 2001 بدین‌سو، بیش از 150 تن را کشت و بیش از 400 تن را زخمی کرد. و هفته‌ی گذشته، دو شهروند چین که در ماه می ربوده شده بودند براساس گزارش‌ها توسط دولت اسلامی در پاکستان در نزدیکی مرز افغانستان کشته شدند.
ونگ شین، معاون مدیر مرکز تحقیقاتی چین و جهانی شدن در پکن گفت، برای چین پتانسیل بازی یک نقش کلان در بازسازی افغانستان وجود دارد چون آسیای مرکزی به زیربنا و کمک به توسعه‌ی صنعت استخراج معدن‌اش نیاز دارد – ساحاتی که چین به برتری داشتن در آن شهرت دارد. ونگ افزود که صرف ارائه‌ی کمک‌های بشردوستانه برای توسعه‌ی افغانستان «کاملا ناکافی» است.
چین برای سرمایه‌گذاری در افغانستان تلاش کرده است. به‌ویژه، یک شرکت دولتی چینی قراردادی را در سال 2008 برای استخراج یک معدن بزرگ مس در آن‌جا امضا کرد. با این‌حال، آنچه که قرار بود بزرگترین پروژه‌ی سرمایه‌گذاری خارجی در افغانستان باشد، تاحدودی به‌دلیل ناامنی به یک ناامیدی کلان تبدیل شد.
چین خدمات قطار باری مستقیم به ایستگاهی در مرز افغانستان را سال گذشته آغاز کرد، سک سفر 13 روزه از طریق قزاقستان و ازبکستان. اما جریان تجارت بسیار کمتر از آنی است که شایستگی خدمات منظم را داشته باشد. رمضان جمعه‌زاده، عضو پارلمان افغانستان، در حاشیه‌ی این کنفرانس گفت که طرف افغانستان انتظارات زیادی دارد سرمایه‌گذاری چین را در سکتورهای انرژی و معدن‌اش جذب کند. او گفت: «چین اخیرا مداخله کرده است و ابتکار عمل کمربند و جاده فرصتی برای هردوی ما است».
اما حتا برای کشوری مثل چین که مشتاق کاروبار است، نادیده گرفتن خطرات در افغانستان سخت است. در سال 2004، 11 کارگر چینی در یک تیراندازی کشته شدند و 5 تن زخم برداشتند و کارگران و انجنیران چینی ربوده شدند، هرچند بعدا در سال‌های 2008 و 2010 آزاد شدند. در بمب‌گذاری مرگبار دو هفته قبل در کابل، بخشی از ساختمان سفارت چین صدمه دید.
پکن نیز در افغانستان ثبات می‌خواهد، چون این کشور همسایه‌ی ایالت شمال‌غربی سین‌کیانگ است. اعضای جنبش اسلامی ترکستان شرقی، گروه جدایی‌طلب اویغور از سین‌کیانگ، به فرار از چین و پناه گزیدن در افغانستان معروف‌اند. در سال 2011، پیش از آن‌که چین برنامه‌ی جاده‌ی ابریشم‌اش را اعلان کند، هیلاری کلینتون، وزیر خارجه‌ی آن‌وقت ایالات متحده گفت که ایالت متحده یک جاده‌ی ابریشم جدید را حمایت مالی خواهد کرد تا افغانستان را با همسایه‌هایش به‌عنوان راهی برای بازسازی این کشور یکپارچه سازد. متاسفانه، طرح بزرگ کلینتون به جایی نرسید.
انتظار می‌رود که پروژه‌ی کمربند و جاده‌ی چین تاثیر بزرگتری داشته باشد.کامرون مونتر، سفیر پیشین ایالات متحده به پاکستان و فعلا رییس و مدیر اجرایی انستیتوت ایست‌ویست گفت طرح بلندپروازانه‌ی چین می‌تواند «تغییر بزرگی در طرز دید کشورهای منطقه به یکدیگر بیاورد». جانان موسی‌زی، سفیر افغانستان به چین، وعده‌ی همکاری بهتر در زمینه‌ی امنیت تا مبارزه با تروریسم داد. او گفت که هردو کشور «گام‌های جدی‌یی را در تقویت و عمیق‌تر ساختن همکاری‌های امنیتی و مبارزه با تروریسم» هم در سطح دوجانبه و هم در سطح منطقه‌یی برداشته‌اند. موسی‌زی گفت: «افغانستان و چین در زمینه‌ی مواجهه با تروریسم و از بین بردن آن بدون تردید کاملا همسو اند». «دشمنان تروریستی چین، چه به اصطلاح جنبش اسلامی ترکستان شرقی یا گروه‌های تروریستی دیگر، دشمنان دولت افغانستان نیز هستند». سُن، سفیر پیشین چین، گفت چین می‌خواهد هر کمک ممکن برای تسریع روند صلح و تامین ثبات را فراهم کند و افزود که او باور دارد توسعه‌ی اقتصادی می‌تواند فقر، فراهم‌کننده‌ی زمینه برای تروریسم، را کاهش بدهد. او گفت: «اما ما هرگز نیروی نظامی به افغانستان نخواهیم فرستاد».