افغانستان به‌دنبال بهبود روابط با پاکستان؟

عمیر جمال/دیپلمات
ترجمه: حمید مهدوی
روابط پاکستان و افغانستان پس از کنفرانس صلح در کابل به کدام سو می‌رود؟
افزایش اخیر خشونت در افغانستان ترس از اعتراض همگانی گسترده در این کشور را تازه کرده است. حمله‌ی تروریستی ویرانگر هفته‌ی گذشته در کابل، مرگبارترین حمله بر جان غیرنظامیان از تهاجم ایالات متحده در سال 2001 بدین‌سو، حداقل 150 تن را کشت و بیش از 300 تن را زخمی ساخت. صرف چند روز پس از حمله‌ی کابل، افغانستان از یک کنفرانس بین‌الملی صلح – روند کابل – میزبانی کرد تا راه‌هایی را برای بازگرداندن صلح در این کشور جست‌وجو کند. درحالی‌که این کنفرانس نیز مانند کنفرانس‌های بی‌شمار دیگر، بعید است نتایج محسوس سریعی داشته باشد، این کنفرانس شاهد تاکید رییس‌جمهور غنی بر فرمول‌بندی یک برنامه‌ی جمعی امنیتی در سطح منطقه بود.
علاوه براین، غنی هنگام ایراد سخن در این کنفرانس پاکستان را به‌خاطر آنچه که حمایت این کشور از گروه‌های شورشی در افغانستان ادعا می‌شود و او باور دارد امنیت و ثبات منطقه را تضعیف کرده است، مجزا ساخت. مشخص‌تر، هدف ادعاها در بخش افغانستان ارتش و آنچه که حمایت آن از طالبان افغانستان ادعا می‌شود، است. رهبری غیرنظامی و نظامی طالبان این ادعاهای کابل را رد کرد و می‌گوید که این ادعاها صرف تبلیغات «بی‌اساس» است.
وزارت خارجه‌ی پاکستان در بیانیه‌یی گفت که «بار شکست‌ها و ناکامی‌ها در افغانستان نباید بر دوش پاکستان گذاشته شود. لفاظی محض مقصر دانستن دیگران برای پنهان کردن ناکامی‌های‌شان در افغانستان مشکل را حل نخواهد کرد». ارتش پاکستان در پاسخ جداگانه‌یی گفت که «به‌جای مقصر دانستن پاکستان، افغانستان باید به داخل بنگرد و مسائل واقعی را شناسایی کند». درحالی‌که روابط دوجانبه بین کابل و اسلام‌آباد خصمانه باقی مانده است، اوضاع امنیتی در افغانستان که به‌سرعت رو به وخامت می‌رود و اختلافات فزاینده در داخل حکومت غنی احتمالا رهبری فعلی افغان را وادار خواهد کرد برای حمایت به اسلام‌آباد رو بیاورد.
غنی درحالی‌که هفته‌ی گذشته در سخنرانی‌اش در کنفرانس صلح پاکستان را مورد انتقاد قرار داد، هم‌چنین «منافع مشروع» این کشور در افغانستان و تمایل کابل به رسیدگی به نگرانی‌های پاکستان را برجسته ساخت. غنی گفت: «ما می‌فهمیم که پاکستان منافع مشروع امنیتی در منطقه دارد و ما ضمانت‌های مناسب بی‌طرفی ارائه کرده‌ایم». به‌وضوح، هدف این بیانیه رفع نگرانی اسلام‌آباد در خصوص نفوذ قاطع هند در افغانستان بود که وقتی پای فرمول‌بندی سیاست پاکستان در قبال افغانستان به‌میان می‌آید، اساسا نیروی محرکه بوده است.
وقتی غنی به قدرت رسید، او سیاست مصالحه با پاکستان را آزمایش کرد؛ که تا آن‌جایی که به مشکل ستیزه‌جویی در این کشور مربوط می‌شود، هیچ نتیجه‌یی نداشت. یک‌تعداد از ذی‌نفعان سیاسی در افغانستان که به‌دلیل سیاست‌های سوال‌برانگیز پاکستان در قبال کابل طرفدار مصالحه با این کشور نیستند غنی را مجبور ساختند رویکرد تندروانه‌تری در قبال پاکستان اختیار کند. در نتیجه، تعاملات دوجانبه‌ی پاکستان و افغانستان در سال گذشته شاهد بوده است که هر کشور یکدیگر را به همدستی با گروه‌های شورشی متهم می‌کنند. کمتر از یک ماه قبل، غنی درخواست رهبری ارشد ملکی و نظامی پاکستان مبنی بر دیدار از افغانستان را رد کرد. آخرین تلاش غنی برای نزدیکی با پاکستان به‌خاطر همان چیزی اتفاق افتاده است که قبلا به‌دلیل مشاجره بین حکومت فعلی افغانستان و اسلام‌آباد تبدیل شد. موج اخیر بمب‌گذاری‌های انتحاری و نارضایتی فزاینده‌ی همگانی رییس‌جمهور غنی را تا حدی منزوی ساخته است که راهی جز درخواست کمک از پاکستان ندارد.
غنی، درحالی‌که در این مراسم صحبت می‌کرد، گفت که «کارم را در قبال مردمم به‌خوبی انجام نمی‌دادم، اگر نمی‌گفتم که اولویت مهم ما باید یافتن یک راه موثر برای گفت‌وگو با پاکستان باشد». سیاست خصمانه‌ی غنی در قبال اسلام‌آباد، در کنار دفع فشار سیاسی در داخل، هیچ دست‌آوردی نداشته است. مسلما، سیاست عدم مصالحه‌ی حکومت افغانستان در قبال پاکستان حتا به هدف ابتدایی تامین حمایت داخلی برای حکومت دست نیافته است: درحالی‌که اختلافات در حکومت غنی عمیق‌تر می‌شوند، خشونت اخیر به ناآرامی‌های گسترده دامن زده است و معترضان در پایتخت خیمه زده‌اند. اگر بمب‌گذاری‌های انتحاری هم‌چنان اتفاق بیفتند، که ظاهرا احتمال آن می‌رود، انزوای سیاسی حکومت افغانستان عمیق‌تر خواهد شد که نشانه‌ی خوبی برای بقای رژیم غنی نیست.
از سوی دیگر، به نفع پاکستان است که غنی کنترل حکومتش را از دست ندهد، از دست دادن آن به دیگر ذی‌نفعان ضد پاکستان فضای سیاسی بیشتری در کابل خواهد داد. پیش از این، پاسخ پاکستان به پیشنهادات غنی به‌خاطر ناکامی در آوردن تغییر قابل توجه در سیاست یا خواست‌های طالبان افغانستان مورد انتقاد قرار گرفته است. اکنون اما اگر پاکستان بتواند میزان خشونت در افغانستان را کاهش بدهد، آن را نباید چیزی کمتر از یک دستاورد روشن در نظر گرفت. با بهبود اوضاع امنیتی در داخل، درحالی‌که به نظر نمی‌رسد پاکستان برای موافقت با درخواست‌های غیرمستقیم غنی برای کمک تحت فشار باشد، هرگونه بهبود در اوضاع امنیتی افغانستان می‌تواند موقف پاکستان به‌عنوان یک بازیگر حیاتی در روند صلح افغانستان را تثبیت کند. بدون شک، تاخیر بیشتر در شکل‌دهی یک سیاست یکپارچه‌ی منطقه‌یی به هدف تامین صلح در این کشور برای هرگونه تلاش‌های نهایی در سطح ملی یا منطقه‌یی در این زمینه مضر ثابت خواهد شد. این اتفاق به‌دلیل ظهور دولت اسلامی در افغانستان می‌تواند به‌راحتی واقع شود که صرف بر چالش موجود ستیزه‌جویی در این کشور خواهد افزود. اگر حکومت در افغانستان به‌دنبال متحدی در پاکستان است، پس اسلام‌آباد باید به‌جای تضعیف رییس‌جمهوری که هم‌اکنون هم منزوی است که به هیچ‌وجه به نفع پاکستان نخواهد بود، پاسخ مثبت نشان بدهد.