[su_label]عرفان مهران [/su_label]
مقامها در کمیسیون انتخابات گفتهاند که قرار است سیستم انتخابات کمپیوتری شود. در صورتی که این اتفاق صورت گیرد، ثبت نام رایدهندگان و رایگیری بهصورت بایومتریک و شمارش و ثبت آرا بهگونهی کمپیوتری انجام خواهد شد. مسئولین در کمیسیون انتخابات گفتهاند که این کار به هدف شفافیت در روند انتخابات و تسریع روند شمارش آراء و اعلام نتیجهی انتخابات انجام میشود.
همزمان با این، ادارهی ثبت احوال نفوس هم اعلام کرده که این اداره آماده است تا روند توزیع تذکرههای الکترونیک را طی 90 روز آینده آغاز نماید. همایون محتاط رییس این اداره گفته است که در مرحلهی اول، برای شش ماه تذکرههای الکترونیک بهگونهی آزمایشی توزیع خواهد شد، اما پس از آن این روند در سراسر کشور و نمایندگیهای افغانستان در خارج از کشور عملی خواهد شد.
این برنامهها برای برگزاری انتخابات شفاف در کشور بسیار امیدبخش است. نظام انتخاباتی افغانستان پیش از این از کهنهترین و فرسودهترین مکانیزمها استفاده میکرد که با درد سرهای زیادی به همراه بود. جمعآوری آرا، تعیین دقیق شمار رایدهندگان، تقلب گسترده و در نهایت اعلام نتیجهی انتخابات با مشکلات زیادی مواجه بود و امکان هرگونه دستبرد در نتایج انتخابات را فراهم میساخت و زمان زیادی را نیز صرف میکرد. این مساله، انتخابات افغانستان را به یک تجربهی ناکام مبدل کرد و چند دور انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری گذشته نشان داد که انتخابات غیرشفاف، میتواند کشور را به سوی بحران سوق دهد و حتا مشروعیت و مقبولیت فرایندهای دموکراتیک را نزد افکار عمومی خدشهدار سازد.
بحرانهای انتخاباتی گذشته، اعتماد مردم به انتخابات را از بین برده است. احیای اعتماد مجدد مردم به روند انتخابات و در مجموع به فرایندهای دموکراتیک در کشور، نیازمند اقدامات اساسی جهت اصلاح نظام انتخاباتی و ایجاد میکانیزمهای درست برای برگزاری رای مردم میباشد. طرحی که در دستور کار کمیسیون انتخابات است، در صورتی که با سرشماری دقیق جمعیت و توزیع تذکرههای الکترونیک انجام شود، یک گام اساسی برای برگزاری انتخابات شفاف و روشن در کشور میباشد. این کار در واقع اصل مهم برای اصلاح نظام انتخاباتی است که تا کنون مغفول مانده بود و حالا باید با دقت پیگیری و اجرا شوند.
این کار البته بهسادگی قابل اجرا نیست و عملی شدن آن نیازمند زمان زیادی میباشد. الکترونیکسازی روند انتخابات و استفاده از فناوریهای جدید در این فرایند نیازمند هزینههای بیشتری نیز خواهد بود. مهمتر از همه، کمیسیون انتخابات در استفاده از این تکنولوژیها بهخصوص در نقاط دور دست کشور با مشکلات جدی مواجه میباشد، زیرا نیروهای حرفهیی کافی برای استفاده از این سیستمها در ولایات و نقاط دوردست وجود ندارند و در صورتی که بخواهند این ظرفیت را از طریق آموزش ایجاد کنند، باید زمان بیشتری صرف شود. از طرف دیگر روند توزیع تذکرهی الکترونیک هنوز آغاز نشده و با فرض اینکه طی سه ماه آینده این روند نیز آغاز خواهد شد، اما بازهم ادارهی مسئول نمیتواند برای نزدیک به 14 میلیون نفر واجد شرایط رایدهی در کشور بهزودی تذکره توزیع کند تا در انتخابات آتی از آن استفاده صورت گیرد.
در هر صورت، این طرحها زمانبر است و در صورتی که حکومت بخواهد آن را اجرایی کند، امیدی برای برگزاری انتخابات پارلمانی در سال پیش رو نیست. سال پیش رو تازه آغاز شده است، اما برای برگزاری انتخابات فقط شش ماه وقت وجود دارد. در صورتی که کمیسیون انتخابات نتواند طی شش ماه آینده انتخابات پارلمانی را برگزار نماید، در نیمهی دوم آخر سال بهدلیل سردی هوا در برخی از ولایات کشور این امکان وجود ندارد. با این حساب، انتخابات پارلمانی بازهم به تاخیر خواهد افتاد و پارلمان موجود تا یک سال دیگر به فرمان رییسجمهور به کار خود ادامه خواهد داد.
طبیعی است که هرگونه تاخیر در روند برگزاری انتخابات، ضربهی بزرگی بر پیکر دموکراسی نوپای افغانستان است. انتخابات پارلمانی که قرار بود دو سال قبل برگزار شود، تا هنوز به تاخیر انجامیده است. این کار مشروعیت پارلمان را عملاً سلب کرده و اقتدار آن را در مناسبات سیاسی و افکار عمومی از بین برده است. از طرف دیگر در صورتی که انتخابات پارلمانی در سال پیش رو برگزار نگردد، انتخابات ریاست جمهوری آتی نیز متاثیر شود. دوران کار حکومت وحدت ملی در سال 2019 م به پایان می رسد و باید در همین سال انتخابات ریاست جمهوری برگزار گردد. در صورتی که انتخابات پارلمانی به تاخیر مواجه شود و در سال 2018 برگزار گردد، ممکن است حکومت نتواند یک سال بعد از آن یعنی در سال 2019 انتخابات ریاست جمهوری را برگزار نماید. برگزاری پیاپی انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری همانطوری که در این دوره با مشکل مواجه شد، در آینده نیز مواجه خواهد شد. بنابراین، تاخیر در انتخابات پارلمانی میتواند تاخیر در انتخابات ریاست جمهوری را به دنبال داشته باشد و در نهایت این امر، کل روند دموکراتیک در کشور را مختل کرده و امکان بروز آشوب های سیاسی بر سر انتقال قدرت را فراهم آورد.
