[su_label]عرفان مهران [/su_label]
با آغاز سال جدید خورشیدی، یکی از مهمترین مسائل موجود کماکان بحث جنگ و صلح در افغانستان خواهد بود. طالبان در آغازین لحظات سال نو، توانستند ولسوالی سنگین ولایت هلمند را از کنترل نیروهای امنیتی خارج سازند. با گرم شدن هوا، نگرانیهایی وجود دارد که دامنههای جنگ به مناطق دیگر کشور نیز کشانده شود و طالبان و دیگر گروههای تروریستی حملات خود را علیه مواضع دولت و مناطق تحت کنترل آن تشدید بخشند. در طول سالهای گذشته همواره این اتفاق افتاده است و طالبان با گرم شدن هوا به تحرکات بیشتری در بخشهای مختلف کشور پرداخته و با گشایش جبهات مختلف جنگ، دولت را تحت فشار قرار دادهاند.
با این وصف، جنگ با طالبان اجتنابناپذیر است و دولت ناگزیر است برای بقای خود از مواضع و قلمرو تحت کنترل خود دفاع و محافظت نماید. اما صلح با طالبان که همواره مورد تاکید دولت بوده و تنها راهحل مسالهی سیاسی در افغانستان پنداشته میشود، هنوز هم دستنیافتنی به نظر میرسد. هیچ نشانهیی وجود ندارد که دستکم امیدهایی را برای حل مشکلات موجود از طریق گفتوگو ایجاد و چشمانداز مثبتی برای آن ایجاد کند.
دولت افغانستان همواره به گفتوگو با طالبان برای حل مسالهی موجود در افغانستان تاکید کرده است. دولت باب مذاکره با طالبان و دیگر گروههای مخالف مسلح را باز گذاشته و حتا حاضر است هزینههای زیادی نیز برای رسیدن بدان بپردازد. اما طالبان همواره بر جنگ اصرار کردهاند و هنوز حاضر نشدهاند هیچ قدمی برای صلح با دولت افغانستان بردارند و یا موقف دولت را بهمثابهی یک مرجع مطمین برای صلح بهرسمیت بشناسند. پاسخ طالبان به خواستها و تقاضای دولت برای پیوستن به صلح منفی بوده و این گروه جنگ را به اولویت اصلی خود تبدیل کرده است
تلاشهای دولت افغانستان برای دستیابی به صلح ناکام بوده است. دولت راههای مختلف را برای رسیدن به این هدف امتحان کرده، اما هیچکدام موثر نبوده است. تلاشهای دیپلماتیک چندجانبه با کشورهای مختلف تاکنون ناکام ماندهاند و استراتژیهای بینالافغانی نیز به نتیجهی مطلوبی نرسیده است. هزینههای هنگفتی را که دولت در این راه صرف کرده است، در بسا موارد به ضرر صلح و هدف اصلی بهکار گرفته شدهاند.
تمامی تلاشها برای رسیدن به صلح در شرایطی انجام شدهاند که طالبان و دیگر گروههای تروریستی بهگونهی آرام خود را بازسازی کرده و قلمرو پیشتری را بهدست آوردهاند. این حرکت رو به رشد آنان از سال 2010 میلادی که شورای عالی صلح ایجاد شد و دولت با مماشات و تسامح بیشتر با طالبان برخورد کرد، آغاز شد و تاکنون به قوت خود ادامه یافته است. با انتقال مسئولیتهای امنیتی از نیروهای بینالمللی به نیروهای افغان در سال 2014 و بنبست انتخابات و تنشهای پس از آن در حکومت وحدت ملی، طالبان و حامیان آنان خود را در موقف بسیار مناسبی ارزیابی کردند و انگیزههای بیشتری برای جنگ بهدست آوردند. طبیعی است، هرچه که انگیزههای مخالفان برای جنگ بیشتر شود و آنان خود را در موقعیت بهتر تشخیص دهند، به همان میزان از صلح دور میشویم وامکان رسیدن به تفاهم با آنان از بین میرود.
از دیدگاه بسیاری از صاحبنظران، تا زمانی که گروههای درگیر جنگ به پیروزی در یک جنگ امیدوار باشند، به هیچ عنوان حاضر به مذاکره نخواهند شد. تنها زمانی آنان به صلح و گفتوگو تمایل نشان خواهند داد که با بنبست مواجه شوند و هیچ راه دیگری برای خود تصور نکنند. در افغانستان هم این گفته مصداق دارد و بدون شک تا زمانی که طالبان تحت فشار شدید قرار نگیرند، تن به مذاکره نخواهند داد. صلح زمانی مقدور خواهد شد که طالبان خود را در تنگنای شدیدی محصور ببینند و منابع مالی و اکمالاتی آنان قطع گردند. قلمرو تحت کنترل آنان که عمدتاً تحت زرع مواد مخدر قرار دارند و بزرگترین منبع عایداتی آنان محسوب میشوند، از کنترلشان خارج شوند و آنان دیگر نتوانند از منابع طبیعی مانند محصولات زراعتی و معادن استفاده کنند. عملیات بیامان نظامی در گوشه و کنار کشور راهاندازی شود و با حامیان مردمی طالبان نیز بهگونهی جدی و قاطع برخورد شود.
تجربه نشان داده است که با مماشات و برخورد نرم با طالبان نمیتوان به صلح رسید، بلکه این روش میتواند آنان را بیشتر از پیش مجال دهد تا خود را بازسازی و احیا کنند. دولت تاکنون تمامی راههای دیپلماتیک را آزموده است، اینبار باید روش جدیدی در پیش گرفته شود و با اعمال فشار شدید بر طالبان، آنان را وادار به گفتوگو کند.
در حال حاضر، فرصت مناسبی برای تغییر استراتژی در برابر طالبان وجود دارد. با بهوجود آمدن ادارهی جدید در ایالات متحدهی امریکا، حکومت وحدت ملی میتواند رویکرد قاطع و تهاجمی در برابر طالبان و دیگر گروههای تروریستی اتخاذ نماید و در سال پیش رو ضربات محکمی را به تمامی گروههای مخالف وارد سازد. ادارهی تحت فرمان ترامپ تمایل جدی برای این کار دارد. ایالات متحده در حال حاضر سرگرم بررسی طرحی است که بر اساس آن نیروهای بیشتر نظامی آن کشور به افغانستان اعزام خواهد شد. در صورتی که این اتفاق بیافتد، نیروهای افغان بیشتر تقویت خواهند شد و برای سرکوب طالبان دلگرمتر خواهند شد. این فرصت شاید آخرین فرصت برای دولت افغانستان باشد. اگر در فرصت پیش رو مشکل طالبان را برای یکبار و همیشه حل نکند، هیچ امیدی برای صلح با این گروه باقی نخواهد ماند و صلح به یک امر دستنیافتنی تبدیل خواهد شد.
