[su_label]الجزیره/ د. پرواز[/su_label]
[su_label]ترجمه: علی احمدی[/su_label]
جنگ افغانستان طولانی‌ترین جنگ امریکاست که رییس‌جمهور اوباما قول داد تا آخر سال 2014 آن را به پایان برساند. اما دو سال بعد از آن موعد، با دستاوردهای جنگ‌جویان طالبان و داعش در چندین ولایت، وضعیت امنیتی در افغانستان با روند قهقرایی مواجه است.
هرچند اوباما روند خروج نیروهای امریکایی از افغانستان را کند ساخته، اما کاهش تعداد نظامیان و افزایش حملات پهپادی سبب افزایش ناامنی شده است که این امر دستاوردهای شکننده‌ی افغانستان را با خطر مواجه ساخته است. به گفته‌ی یکی از معاونان سخن‌گوی رییس‌جمهور اشرف غنی، تنها در دوماه گذشته، طالبان 302 مکتب، 5305 خانه و 1818 حرفه را در 12 ولایت افغانستان از بین برده است.
خلیل روفی، رییس گروه کاری مشترک جامعه‌ی مدنی افغانستان گفت، که با دستور اوباما، امریکا اسامه بن‌لادن را کشت و هم‌چنان به انتقال مسالمت‌آمیز قدرت در افغانستان پس از انتخابات سال 2014 کمک کرد، که این «دستاورد خوبی» بود. او اما، افزود که پیش‌رفت‌های اقتصادی و سیاسیِ پیش از سال 2008 در حال فرسایش است. روفی گفت: «مردم امیدوار بودند که در حکومت اوباما آن‌ها شاهد تغییرات مثبت و ملموس خواهند بود. متاسفانه تغییرات منفی بوده است- افراط‌گرایی افزایش یافته، طالبان روزبه‌روز قدرتمند می‌شوند، داعش هم این روزها قدرتمند می‌شود و سوءمدیریت دولت ما سبب سقوط ولایت‌ها می‌گردد.»
تلفات غیر نظامیان
وخامت وضعیت امنیتی کشور در خیابان‌های پایتخت آشکار است، پس از ساعت 8 شب نیروهای امنیتی در خیابان افزایش می‌یابد و به‌دلیل نگرانی از بمب‌گذاری انتحاری خیابان‌های منتهی به مرکز شهر بر روی ترافیک مسدود می‌شوند. افزایش تعداد بیجاشدگان داخلی که از جنگ‌ها در چندین ولایت فرار کرده‌اند و در اردوگاه‌های حومه‌ی شهر کابل مسکن گزیده‌اند، نمونه‌ی آشکار این ادعا است. به گفته‌ی یوناما در شش ماه اول سال 2016 رقم بیجاشدگان درگیری‌ها به بیش از 157 هزار نفر رسیده است، که نسبت به همین دوره در سال قبل 10 درصد افزایش یافته است.
مراد 67 ساله ماه گذشته به‌دلیل حمله‌ی مجدد طالبان به قندوز از آن ولایت به اینجا آمد. او که 5 عضو خانواده‌اش را در این حمله از دست داده است گفت: «خانه‌ام بمباران شد، زندگی‌ام نابود شد… هر چه داشتیم زیر خاک دفن شد.» به عقیده‌ی مراد خانه‌ی او هدف حمله‌ی پهپاد قرار گرفته است. این عملیات ساعت 9 شب انجام شد به همین دلیل او نمی‌داند که چه کسی خانه‌اش را بمباران کرد. در همان روزی که مراد با الجزیره صحبت می‌کرد، حمله‌ی هوایی ناتو که طالبان را هدف قرار می‌داد نزدیک به 30 غیر نظامی را در قندوز به قتل رساند.
خشونت‌ها تعداد بیجاشدگان داخلی را افزایش داده است که این رقم پس از سال 2002 به بلندترین سطح خود رسیده و ممکن است از این هم بدتر شود. افغانستان شاهد خروج انبوهی از مردم بوده است. به گفته‌ی وزارت مهاجران و عودت‌کنندگان این کشور، هر روز تقریبا 3 هزار افغان وارد ایران می‌شوند، اما برای کسانی که نمی‌خواهند خطر غرق شدن در دریای مدیترانه و یا ردمرز شدن را به جان بخرند، گزینه‌ها محدود است. بریالی عزیزی بیش از یک سال به‌عنوان ترجمان نیروهایی امریکا در قندهار کار کرد، کاری که برای یک افغان بسیار خطرناک است. او گفت: «کسانی که در آن‌جا مرا همراه با تیم‌ام می‌دیدند چیزی نمی‌گفتند. اما از نگاه‌های‌شان می‌فهمیدم که دارند در مورد من چه فکر می‌کنند، اگر گیرت بیاورم سرت را از تنت جدا خواهم کرد.» او دوبار برای ویزای ویژه‌ی مهاجرت درخواست داد اما هر دو بار درخواستش رد شد.
نه طرحی و نه صلحی
هرچند افغان‌ها برای برون‌رفت از مشکلاتی که کشور با آن مواجه است به‌دنبال راه‌حل داخلی است، اما بسیاری‌ها به ناکامی اداره‌ی اوباما در بهبود وضعیت امنیتی اشاره می‌کنند. میرزا محمد یارمند معین پیشین وزیر داخله‌ی افغانستان گفت: «همه‌ی دنیا می‌داند –ما و امریکا می‌دانیم- که مرزهای ما با پاکستان باز است. اگر امریکا از تامین امنیت در افغانستان پشتیبانی می‌کند، چرا به بستن مرز… کمک نمی‌کند؟ این مثل این می‌ماند که نصف خانه را فرش کنیم. همه‌ی گفت‌وگوها میان افغانستان و امریکا در تمرکز بر روی همین نقطه به شکست انجامیده است و این مشکل در دوران حکومت اوباما با حکومت حامد کرزی و غنی وجود داشته است.»
به گفته‌ی یارمند، افغانستان و دولت امریکا سه هدف عمده داشتند که در رسیدن به آن اهداف ناکام ماندند: محدود کردن تولید تریاک، که امسال 43 درصد افزایش داشته است، جلوگیری از افتادن منافع تولید تریاک به‌دست گروه‌های مسلح که از آن بهره‌برداری می‌کنند و ایجاد یک دولت خوب در افغانستان. یارمند گفت: «مواد مخدر با عبور از مرز افغانستان به ایران، ترکیه، اروپا، ایالات متحده و کانادا رسیده است… و پولیس ما توانایی بررسی حساب‌های بانکی افراد و واریز شدن پول به افغانستان، که تروریست‌ها از آن بهره می‌برند… را ندارد، با این آشفتگی چگونه می‌توانیم یک حکومت خوب داشته باشیم؟» یارمند به الجزیره گفت وقتی که امریکا می‌تواند برای چیزهایی هم‌چون دسترسی به آموزش، توانمندسازی زنان پول پرداخت کنند، بدون «پاسخ سریع» به موضوع مواد مخدر، امنیت و دولت خوب، «صلحی در کار نخواهد بود.»
برگشت به عقب
در این‌که امریکا برای بهبود زمینه‌ی دسترسی دختران و پسران به آموزش پول پرداخته است، شکی نیست، اما تاثیر این پرداخت‌ها سوال‌برانگیز است. بر اساس گزارشی که در ماه اپریل 2016 از سوی «سیگار» منتشر شد، از سال 2002 تا 2014 بیش‌تر از 700 میلیون دالر در بخش آموزش در افغانستان هزینه شده است. اما وقتی در مورد حقوق زنان و دسترسی به آموزش صحبت می‌شود، در مورد این‌که این پول‌ها در راه درستش به مصرف رسیده باشد، نگرانی‌هایی وجود دارد.
سهیلا سحر مدیر لیسه‌ی عالی طلوع سحر در کابل- مکتبی با 400 شاگرد- به الجزیره گفت که ناامنی یعنی «راهی برای این‌که زنی خانه‌ی خود را در برخی مناطق، مثل بغلان ترک کند، وجود ندارد؛ و برای خانواده‌ها راهی باقی نمی‌ماند تا به دختران خود اجازه دهند به مکتب بروند به‌دلیل این‌که [وضعیت] خیلی خطرناک است.» سحر که خود یکی از فعالان حقوق زنان است افزود، حتا اگر مکتب‌ها مورد حمله قرار نگیرد وقتی شاگردان به مکتب حضور نیابند، مکتب‌ها خودبه‌خود بسته خواهند شد. او گفت: «در طول چند سال گذشته صدها مکتب مسدود شده است، بعد از تقریبا 13 سال پیش‌رفت، وضعیت در حال برگشت به عقب است.»
ایمنی کم‌تر برای زنان
سیما سمر رییس کمیسیون مستقل حقوق بشر به الجزیره گفت، پیش‌رفت‌ها در مورد حقوق -به‌ویژه حقوق زنان- نسبت به آن‌چه که مردم به آن امیدوار بودند، کاهش یافته است. او گفت: «می‌خواهیم بگوییم که تغییرات مثبت بوده است. بله، وضعیت زنان در مراکز شهرها بهتر است، اما نه در همه‌جا. مشکل است که بگوییم وضعیت نسبت به 8 سال پیش بهتر شده است، زیرا وضعیت امنیتی بهتر نشده است. بدون [تامین] امنیت، وضعیت زنان نیز بهتر نخواهد شد.»
مریم علیمی عکاس خبری آزاد گفت: «متاسفانه به‌دلیل وضعیت امنیتی و مشکلات دولت، وضعیت خبرنگاران نسبت به پارسال در حال بدتر شدن است.» علیمی که خود ساکن کابل است و به سراسر کشور سفر می‌کند به الجزیره گفت که این روزها به‌دلیل جنگ و آدم‌ربایی برای سفر به اندازه‌ی کافی احساس امنیت نمی‌کند. به همین دلیل او سفرهایش را محدود به مناطقی در افغانستان کرده است که می‌تواند با هواپیما به آن‌جاها سفر کند.
به گفته‌ی او قبلا برایش راحت بود تا از شمال کشور گزارش تهیه کند، اما به‌دلیل درگیری‌های سنگین و در مجموع ناامنی انجام این کار اکنون به این معناست که «خبرنگاران به‌ویژه خبرنگاران زن، زندگی خود را به خطر بیاندازند و جان خود را از دست بدهند.» علیمی 36 ساله که دوران حکومت طالبان را به‌خوبی به‌یاد دارد، گفت: «وضعیت در سراسر افغانستان برای زنان، حقوق زنان، آزادی و کار زنان در حال بدتر شدن است، در زمان حکومت طالبان وضعیت خیلی بدتر بود در آن زمان نمی‌توانستیم به مکتب برویم، اجازه نداشتیم به تنهایی در خیابان‌ها راه برویم. اما امنیت در آن زمان بهتر بود می‌توانستی به اطراف سفر کنی، واقعیت این است که در دوران اوباما وضعیت خیلی بهتر نشده است.»
