ناتوانی حکومت در جلوگیری از کشت و تولید مواد مخدر

حکومت افغانستان و دفتر جرایم و مواد مخدر سازمان ملل متحد با نشر گزارشی گفته‌اند که تولید مواد مخدر در افغانستان 43 درصد افزایش یافته است. براساس این گزارش سالانه، امسال مجموع مواد مخدر تولید شده در افغانستان به 4800 تُن رسیده درحالی‌که این رقم سال گذشته 3300 تُن بود. این گزارش همچنان افزوده است که مساحت زمین تحت زرع کوکنار نیز امسال افزایش یافته و از 110 هزار هکتار در سال 2015 به 201 هزار هکتار در سال 2016 رسیده است. بیشترین زمین تحت زرع کوکنار در جنوب و شرق کشور می‌باشد و ولایت هلمند با داشتن 80 هزار هکتار زمین تحت زرع کوکنار، کماکان بزرگ‌ترین مرکز تولید مواد مخدر افغانستان می‌باشد.
این گزارش نشان می‌دهد که حکومت افغانستان و جامعه بین‌المللی در زمینه‌ی محو کشت کوکنار در افغانستان ناکام می‌باشند. علی‌رغم هزینه‌های هنگفتی که در این راستا به مصرف می‌رسد، کاهش چشمگیری در میزان تولید مواد مخدر در این کشور به ملاحظه نمی‌رسد. از سال 2001 که دولت جدید با حمایت کشورهای خارجی مبارزه علیه این پدیده را آغاز کرد، کشت و تولید مواد مخدر روند صعودی را پیموده است.
نگاهی به وضعیت موجود نشان می‌دهد که مشوق‌های زیادی برای کشت و تولید مواد مخدر در کشور وجود دارد. پیش از همه، دیده می‌شود که کشت و تولید مواد مخدر به مثابه‌ی منبع تامین مالی گروه‌های مخالف مسلح دولت به‌خصوص طالبان، به شکل سیستماتیک انجام می‌شود و محصول آن نیز توسط این گروه‌ها در بازارهای داخلی و خارجی انتقال داده می‌شوند. با توجه به عواید هنگفتی که گروه‌های مخالف مسلح دولت از این راه نصیب می‌شوند، آنان سعی می‌کنند به موازات تسلط شان بر قملرو بیشتر، زمین‌های بیشتری را تحت زرع کوکنار درآورند. برای همین مناطقی که بیشتر درگیر جنگ و ناامنی اند و یا در کنترل طالبان و دیگر گروه‌های مخالف مسلح دولت قرار دارند، بستر اصلی تولید مواد مخدر افغانستان می‌باشد.
علاوه براین، پول گزافی که برای مواد مخدر در بازارهای سیاه افغانستان در گردش است، آن‌را به یک تجارت پرسود مبدل کرده است. هرچند سهم دهاقین در این تجارت پرسود اندک است، اما کسانی که در لایه‌های مختلف دست در تجارت و جابه‌جایی این مواد دارند، پول‌های هنگفتی را نصیب می‌شوند. این پول‌ها، پای بسیاری‌های دیگر را فراتر از طالبان و گروه‌های مخالف مسلح دولت، برای گرم نگه داشتن این بازار پر رونق باز کرده است. گروه‌های مافیایی، قوماندانان محلی و حتا مقام‌های دولتی به شکل گسترده‌یی در این بازار سیاه فعال اند و سهم قابل ملاحظه‌یی را از این تجارت پرسود به‌دست می‌آورند.
افزایش معتادان داخلی نیز بازار مصرف مواد مخدر را در داخل کشور گرم کرده است. شمار معتادان در کشور حدود سه میلیون نفر است و برحسب برخی اطلاعات، شبکه‌های مافیایی به شکل سیستماتیک مواد مخدر مورد نیاز آنان را نیز فراهم می‌کنند. تنها مواد مورد نیاز مصرف کنندگان داخلی این مواد، دست کم به ده‌ها تُن می‌رسد و سه میلیون جمعیت معتاد که شمار آن هر روز رو به افزایش است، تقاضای داخلی برای مصرف این مواد را نیز افزایش داده‌اند.
تولید مواد مخدر در افغانستان را نه تنها از زاویه اثرات منفی آن برجامعه و وضع اقتصادی کشور نگریست بلکه باید این پدیده را یکی از محورهای اصلی منازعات مسلحانه درک کرد. منازعه بر سر تسلط بر مناطق تحت زرع کوکنار از یک طرف قلمرو درگیری‌های مسلحانه را افزایش می‌دهد و شمار بیشتر افراد را درگیر جنگ و منازعه می‌سازد، از طرف دیگر دامنه‌ی کشت و تولید آن‌را افزایش می‌دهد. این روند ظاهراً با قلمرو رو به گسترش جنگ و ناامنی، بیشتر از پیش افزایش خواهد یافت و دولت افغانستان در جلوگیری از این امر مستاصل و ناتوان می‌باشد.