کنفرانس «بیثباتی سیاسی افغانستان در پاییز سال 2016: تهدیدات برای این کشور و کشورهای منطقه» از سوی مرکز «لف کومیلوف» در شهر مسکو پایتخت روسیه در سالن کنفرانسهای هتل «آرارات پارک» برگزار شد.
این کنفرانس در ادامهی کنفرانس سال گذشته برگزار شد که در آن نمایندگانی از کشورهای روسیه، تاجیکستان، قرغیزستان، آلمان و افغانستان با یکدیگر بحث و تبادل نظر کرده بودند.
در سال جاری علاوه بر کارشناشان و متخصصان کشورهای روسیه و منطقهی آسیای مرکزی، نمایندگان رسانههای بزرگ افغانستان نیز دعوت شدند. زیرا تصورات ما از وضعیت واقعی در افغانستان و تصویر روسیه در میان جامعهی این کشور از آنها بستگی زیادی دارد.
با وجود تمام اختلافات سیاسی، نظامی و اجتماعی، در سالهای اخیر در افغانستان شرایط مناسبی برای فعالیت آزاد رسانهها ایجاد شده است. این امر البته بیشتر به خود افغانها بستگی دارد که اهمیت وجود دیدگاههای مختلف در رابطه به وضعیت در این را کشور بهخوبی درک میکنند. باید گفت که نمایندگان رسانههای افغانستان نخبگان واقعی جامعهی این کشور بهشمار میروند.
«پاول ظریفولین» رئیس مرکز «لف گومیلوف» در مراسم افتتاحیهی این کنفرانس ضمن ابراز خوشآمدید به حضار، گفت: چند سال است که تیم ما تحولات در آسیای مرکزی را دنبال میکند و رویدادهایی را که در افغانستان اتفاق میافتند در پایگاه اطلاعاتی خود تحت پوشش قرار میدهد. ما به این عقیده هستیم که این یک ماموریت مهم است، زیرا بیثباتی اوضاع در کشورهای آسیای مرکزی و بهویژه در افغانستان بهطور مستقیم منافع روسیه را زیر تاثیر قرار میدهد.
هنگامیکه یک کشور همسایه و دوست روسیه با مشکلات جدی و چال ها روبهرو شده است از جمله بحران طولانی قدرت سیاسی، افزایش فعالیت گروههای مختلف تروریستی که کشور را بهعنوان پایگاهی برای ارتکاب جرائم بینالمللی، افزایش خشونت و رشد قاچاق مواد مخدر جهانی استفاده میکنند، در این حالت ما نمیتوانیم غیر فعال باشیم. امروز کارشناسان سطح بالا و نمایندگان رسانههای کشورهای مختلف برای بررسی این مسائل گرد هم آمدهاند و امید است که این کنفرانس به یک همایش منظم تبدیل شود که در آن نمایندگان نهتنها جوامع کارشناسی بلکه نمایندگان کسب و کار و نخبگان سیاسی کشورهای مختلف بتوانند گفتوگوی سودمند و با تمرکز به آینده را داشته باشند.
«فرانس آدماویچ کلینسیویچ» سناتور و معاون کمیتهی شورای فدراسیون در امور دفاع و امنیت و همزمان رئیس اتحاد جنگدیدههای افغانستان ضمن سخنرانی در این کنفرانس به تشدید روابط بین روسیه و امریکا و جنبههای جنگ اطلاعاتی مربوط به آن، اشاره کرد.
وی خطاب به نمایندگان رسانههای افغانستان، بهطور صادقانه، گفت: در رویکردهای دیپلماسی مسکو و واشنگتن تفاوتهای قابل توجهی وجود دارد. امروزه، روسیه از نفوذ لازم در افغانستان برخوردار نیست، زیرا مسکو به دلایل روشن، قدرت رقابت با سلطهی طولانیمدت با «ماشین دلار» واشنگتن را ندارد و همچنین به این سبب که نخبگان سیاسی افغانستان هنوز هم در تصمیمگیریهای کلیدی مستقل نیستند.
کلینسیویچ در بخش دیگری از سخنانش به تجربهی بیسابقهی روسیه در خصوص تعامل بین تمدنی و بین فرهنگی که در طول صد سالههای همزیستی تاریخی و مسالمتآمیز ملل و فرهنگهای گوناگون در قلمرو گستردهی اورآسیا اشاره کرد و گفت: این تجربهی ارزشمند برای افغانستان خیلی مهم است اما در خصوص سرنوشت این کشور بدون تردید خود افغانها بایستی تصمیمگیری کنند.
سید قطبالدین رویدار، معاون وزارت امور پارلمانی افغانستان که به نمایندگی از دولت این کشور در این کنفرانس شرکت داشت، به نوبهی خود گفت: تمام کمکهای خارجی در صورت عدم وجود شرایط مناسب، برای توسعهی داخلی افغانستان بیفایده است.
وی افزود: امیدوارم که این نکته به همه روشن باشد که افغانستان در مرحلهی اول به توسعهی اقتصادی در همکاری نزدیک با کشورهای منطقه نیاز دارد.
این مقام افغانستان، گفت: امروزه 42 در صد جمعیت افغانستان زیر خط فقر به سر میبرد که این مشکل ریشههای عمیق اجتماعی و جمعیتشناختی دارد. تعداد قابل توجهی از جوانان افغان به آموزش با کیفیت دسترسی ندارند.
حدود 7 میلیون جوان افغان نمیتوانند کسبوکاری در داخل کشور خود پیدا کنند. مسألهی بیکاری در میان جوانان یکی از مسائل داغ و عامل اصلی ناامیدی آنها میباشد که دشمنان به نوبهی خود از آن برای تشدید اوضاع در افغانستان ماهرانه استفاده میکنند.
وی همچنین به روند بسیار ضعیف مبازه با قاچاق مواد مخدر در کشورش اشاره کرد و گفت: این هم در حالی است که در طول سالهای حضور نیروهای ناتو در خاک افغانستان دربارهی موفقیتهای بینظیری در زمینهی مبارزه با قاچاق مواد مخدر گزارش دادهاند.
معاون وزیر خارجهی افغانستان در ادامه از روسیه بهعنوان کشوری یاد کرد که در روند مبارزه با قاچاق مواد مخدر در مقایسه با کشورهای غربی میتواند فعالیت موثرتری در افغانستان داشته باشد.
وی در بخش دیگری از سخنرانی خود به مسائل مربوط به حل مسالمتآمیز مشکل افغانستان اشاره کرد و تلاشهای دولت این کشور در این زمینه را مثبت ارزیابی کرد.
(الکساندر کنیازوف) شرقشناس معروف روس از کشور قزاقستان، بیشتر در موضوع استحکام سیستم سیاسی فعلی افغانستان صحبت کرد و گفت: مناقشات سیاسی و اختلافات مربوط به قانون اساسی افغانستان که مسألهی مشروعیت دولت فعلی بر مبنای آن نهفته است – در واقع مدتزمان اختیارات پارلمان این کشور در بهار سال جاری به پایان رسید – در حالیکه مکانیزمهای جدید حلوفصل آن بر اساس قانون اساسی این کشور تابهحال کارامد نیست، کلیدی میباشند. علاوه بر این نقش درگیریهای بینقومی در این کشور که در واقع خیلی پیچیدهتر از آنچه است که معمولا تصور میشود، قابل توجه است.
خط شرطی این تقسیمبندی چنین است: (از یک سو سیاستمدارانی که خود را برخواسته از میان مجاهدان دوران مبارزه علیه حضور شوروی در خاک افغانستان میدانند و در طرف دیگر سیاستمدارانی که تمایل بیشتر به سوی غرب دارند، مثلا رییسجمهور فعلی افغانستان که تمایلاتش بیشتر به سمت غرب است.)
البته بحث سر تبدیل افغانستان به یک کشور فدرالی نیست، اما حرکت به سمت خودمختاری بیشتر مناطق و حمایت از رهبران این مناطق، یک مسألهی قابل قبول و حتا اجتنابناپذیر است.
برای مبارزه با افراطگرایی و تروریسم در اماکنی که دولت رسمی بهطور موقتی قادر به کنترل وضعیت در آنجا نیست، بایستی از رهبران این مناطق حمایت کرد. کنیازوف در ادامه به «عطا محمد نور» یکی از رهبران ائتلاف شمال این کشور اشاره کرد و گفت: وی توانست در محدودهی منطقهی خود تاجیکها، ازبیکها و پشتونها، اهل تسنن و تشیع را متحد کند. در اصل وی یک مدل کوچک افغانستان بدون مشکلات قومی و مذهبی را در منطقهی تحت نفوذ خود ایجاد کرده است. این تجربه باید آموخته شود و خود شخص عطا محمد نور و تیم وی برای حلوفصل مسائل مشکلزا در تمام نقاط افغانستان، جلب شوند.
این در حالی است که الحاق «حزب اسلامی» به روندهای سیاسی کشور وضعیتی را بهوجود میآورد که در آن «برای همهی طلبگاران وظیفه نمیرسد» که این در نوبهی خود میتواند موجب تشدید بیشتر مسألهی مشروعیت دولت گردد. علاوه بر این به دنبال بازگشت «حکمتیار» به افغانستان مهاجران از مناطق هممرز پاکستان به این کشور بر میگردند و این امر در نوبهی خود مشکلات اجتماعی افغانستان را باز هم بیشتر خواهد کرد. آیا ریاست فعلی افغانستان قادر به حل این مسائل است و یا خیر، این یک مسأله سوال برنگیز است؟
«الهام نرزیاف»، خبرنگاری تاجیک که در این کنفرانس سخنرانی داشت با اشاره به توافق دولت افغانستان و حزب اسلامی، گفت: این توافق را بایستی بهعنوان یک اقدام الزامی و اجتنابناپذیر در راه حلوفصل اختلافات داخلی افغانستان ارزیابی کرد.
وی گفت: علاوه بر این، حزب «اسلامی افغانستان» یکی از قدرتمندترین گروههای نظامی – سیاسی وقت کشور بعد از حزب «خلق دموکراتیک افغانستان» بود که توانست با گرد هم آوردن نمایندگان همهی اقوام کشور، به یک حزب عمومی ملی تبدیل شود. در حال حاضر این پتانسیل تحکیمبخش در شرایط مناسب میتواند برای تحکیم و تقویت جامعهی افغان استفاده شود. اما متاسفانه تابهحال حضور فعال نیروهای خارجی به روند تقسیمبندی عادلانهی پستهای دولتی بین نمایندگان فرآیندهای سیاسی افغانستان خلل وارد میکند.
«خلیل احمد فطری»، مدیر بخش اخبار خبرگزاری «پژواک افغاننیوز» در بخشی از سخنانش حضار را به ارزیابی مثبت توافقنامهی صلح دولت افغانستان دعوت کرد.
وی گفت: این توافق امید جامعهی افغان به زندگی مسالمتآمیز را احیا کرد. زیرا در واقع راه دیگری جز توافق صلح وجود ندارد. اما بایستی ساختارهای مرکزی دولتی که توان جلوگیری از گسترش ایدئولوژیک افراطی و غیره را ندارند، تقویت شوند.
«وحید پیمان»، روزنامهنگار روزنامهی «8 صبح» ضمن ایراد سخنرانی، برخی نگرانیهای خود بابت توافقنامهی صلح را بیان داشت. وی از جمله گفت: با وجود فعالیت برخی حرکتها در افغانستان امروز احزاب سیاسی به معنای کلاسیک این کلمه وجود ندارد. تنها نیروهای مختلف از جمله نیروهای رادیکال و افراطی وجود دارند که برای افزایش نفوذ خویش در میان طبقات پایین جامعه مبارزه میکنند.
«ذکی دریابی» مدیرمسئول روزنامهی «اطلاعات روز» از امضای توافقنامهی صلح با حزب اسلامی انتقاد کرده، گفت: به احتمال زیاد آنگونه که حکومت در مورد توافق صلح با حکمتیار خوشبین است و به آن بها داده، حضور حزب حکمتیار در افغانستان نمیتواند یک نقش تحکیمبخش را بازی کند و منجر به کاهش ناامنی و تأمین ثبات شود. این توافقنامه هرچند که امضا شد، اما حکمتیار و تجربهی زندگی سیاسی او نشان میدهد که برگشت او در میان امکانات مالی و سیاسی به او فرصت یک برنامهریزی مجدد را فراهم کرده و در درازمدت باعث بیثباتی کشور خواهد شد تا تأمین ثبات.
وی افزود: اما مسألهی اصلی در افغانستان امروز برگشتن حکمتیار نیست. بحران امنیتی و سیاسی موجود در حال گسترش مسألهی بزرگ افغانستان است. در شرایط فعلی، زمانی که حدود 40 در صد کشور تحت کنترل «طالبان» قرار گرفته است و تعدادی از شهرهای بزرگ از جمله «قندوز» همچنان درگیر مبارزههای مسلحانه است، بحران امنیتی در دولت فعلی بهطور داغتر مشاهده میشود و احتمال افزایش ناامنیها و گسترش جنگ در افغانستان وجود دارد. از جانب دیگر حکومت وحدت ملی نتوانسته است مسئولیت اساسی در توافقنامهی سیاسی را عملی و به اجرا درآورد. این ناکامی باعث یک مشکل جدی در افغانستان خواهد شد.
او افزود: مهمترین راه حفظ ثبات در افغانستان تقویت دولت و نیروهای امنیتی است. حمایت از دولت افغانستان و تقویت نیروهای امنیتی در برابر تروریستان تنها راه تأمین امنیت و جلوگیری از پیامدهای منطقهیی جنگ افغانستان است. بدینمنظور باید از حکومت وحدت ملی و بقای دولت در افغانستان حمایت شود و جلو فروپاشی دولت در افغانستان به هر قیمتی گرفته شود.
او افزود که وضعیت موجود در افغانستان نیاز به یک راهحل سیاسی دارد. راهحلی که بتواند به مشکل نزاع و اختلاف بر سر توزیع قدرت و صلاحیت پایان ببخشد و از نارضایتی موجود در تقسیم قدرت بکاهد. بدینمنظور لویهجرگهی جدیدی که در سالهای آینده برگزار خواهد شد باید بحث توزیع قدرت و کاهش تمرکز صلاحیتها بهدست رییسجمهور را بررسی کند و از اختلافات موجود بر سر توزیع صلاحیتها بکاهد.
«عزیز آریانفر» رییس مرکز تجزیه و تحلیل افغانستان (در آلمان)، سفیر سابق افغانستان در قزاقستان و قرغیزستان در رابطه به سهم عوامل داخلی و خارجی بحران افغانستان با یک تجزیه و تحلیل دقیق صحبت کرد.
وی گفت: آیندهی افغانستان بهطور قابل توجهی با حلوفصل اختلافات جهانی بین ناتو، چین و روسیه و درگیریهای بین منطقهیی هند و پاکستان، ایران، کشورهای عربی خلیج فارس و ترکیه مرتبط است. اما در رابطه به اختلافات و مبارزات داخلی افغانستان میتوان گفت که جدا از عوامل ذکر شده در بالا، همچنین میتوان تناقضات تاریخی بین پشتونهای درانی که تمایل به حامد کرزی دارند و پشتونهای غلزایی مناطق جنوبی کشور، را مشاهده کرد.
او گفت که یکی دیگر از تناقضات داخلی بین پشتونها به این مهم بستگی دارد که نخبگان پشتون در طول تاریخ به پشتیبانی خارجی قدرتهای جهانی عادت کردهاند، بنابراین به استقلال واقعی کشور تمایل ندارند. اما مردم پشتون همیشه دنبال استقلال حداکثر بوده و دشمن اساسی هرگونه حضور خارجی در خاک افغانستان میباشد.
آریانفر یکی از راهحلهای احتمالی خروج از بحران را برگشت به قالبی شبیه کنفرانس بن، تضمین یک وضعیت بیطرفی افغانستان و برگزاری لویهجرگه عنوان کرد.
«قاسم بیک محمد اف» رییس نمایندگی خبرگزاری فارس در تاجیکستان و آسیای مرکزی با اشاره به همکاریهای روسیه و افغانستان از طرف روسی دعوت بهعمل آورد تا از تجربهی ایران در مسألهی کاهش قاچاق مواد مخدر از افغانستان همسایه، استفاده کند.
وی همچنین، گفت: پتانسیل بالقوهی جنگی که میان بازیگران منطقهیی از جمله ایران، پاکستان، هند و چین وجود دارد، هنوز هم «پنجرهی امکانات» برای همکاری روسیه و ایران در رابطه به افغانستان را باز نگه داشته است.
در گزارش «سهراب غیرت» بنیادگذار شبکهی مستقل اجتماعی افغانستان تحت عنوان «کابل جان» نکات خوشبینکننده مشاهده میشد.
وی گفت: با وجود تمام تهدیدات، جامعهی افغانستان به جلو حرکت میکند. حتا روند دموکراسی فعلی را میتوان بهعنوان یک گام موفقیتآمیز ارزیابی کرد. اما مهمتر از همه این است که پیشرفتهای فنآوری و اقتصادی از پویایی سیاسی هم جلوتر رفته است که این مهم به نوبهی خود میتواند بهطور قابل توجهی منابع جدید توسعه را ایجاد کند.
غیرت این دستاور بزرگ را بیشتر مربوط به جوانان فعال و کسبوکار خصوصی افغان دانست که روز تا روز در حال تبدیل شدن به یک نیروی واقعی هستند. در چنین شرایطی روسیه دارای پتانسیل بزرگی برای همکاری با افغانستان است. برای مثال، در حوزهی آموزش و پرورش و اطلاعات و فنآوریهای جدید.
«اولگا لادیگینا» رییس مرکز «لف گومیلوف» در سخنرانی خود هویت فرهنگی اقوامی را که در حدود افغانستان معاصر به سر میبرند مورد تجزیه و تحلیل قرار داده، گفت: جدایی تقریبا همهی مردم افغانستان بهجز هزارهها یکی از موانع متحد شدن جامعهی این کشور میباشد. پشتونها، بلوچها، تاجیکها، ازبیکها، قزاقها، ترکمنها و قرقیزها بخشی از ملیتهای کشورهای همسایه میباشند. برای مثال، تصویر قومی و جمعیتی دو گروه بزرگ افغانستان چنین است: پشتونها در افغانستان 8-9 میلیون نفر را تشکیل میدهند، اما در پاکستان – 13-14 میلیون نفر هستند؛ تاجیکها در افغانستان حدود 4 میلیون نفر هستند، اما در تاجیکستان – 3،5 میلیون نفر میباشند.
با وجود ترکیب قومی رنگارنگ جمعیت افغانستان، پشتونها و تاجیکها اکثریت قومی – سیاسی این کشور هستند و در مجموع 60 در صد از کل جمعیت این کشور را تشکیل میدهند. سازماندهی جامعه بر اساس پایگاه قومی اختلافات بینقومی در این کشور را بهوجود میآورد.
در نتیجه اختلافات، بیاعتمادی متقابل، دشمنی و سوءظن در مقابل دولت مرکزی بهوجود میآید که این مهم تهدید فروپاشی کشور را به دنبال خواهد داشت.
«والری سینکو» هماهنگکنندهی مرکز «لف گومیلوف» در قرقیزستان در پایان این کنفرانس ضمن سخنانی، گفت: برای ما، باشندگان اوراسیا، لازم است فعالیت خود در زمینهی گسترش ایدئولوژی اوراسیایی را بیشتر کنیم. البته، با ایدئولوژی قدرت سخت است مقابله کردن، اگر پشتیبانی مالی امریکا را مدنظر قرار دهیم معلوم میشود که توان ما بسیار کمتر از آنها میباشد. اما نباید تسلیم شد. تنها در صلح و آرامش است که ما میتوانیم توسعهی اقتصادی، همگرایی، تحملپذیری، احترام به ادیان مختلف، احترام به حقوق بشر در فضای اوراسیا را بهدست بیاوریم.
در قطعنامهی این کنفرانس تاکید شد که تمام اتفاقاتی که در افغانستان روی میدهد بایستی در چارچوب قانون اساسی و سنتهای حقوقی این کشور صورت گیرد.
همچنین در این کنفرانس تصمیم گرفته شد تا یک انجمن اطلاعاتی مشترک اوراسیای بین روسیه و افغانستان برای کار با جوانان و اقلیتهای قومی و مذهبی در شبکههای اجتماعی ایجاد شود.
باید به خصلت گوناگون جنبه، اما همزمان بسیار سازندهی این بحث و مناظرهها اشاره کرد. بدون تردید مرکز «لف گومیلوف» همکاری با کارشناسان، نمایندگان رسانهها و سازمانهای اجتماعی افغانستان و کشورهای دوست را باز هم بیشتر و عمیقتر خواهد کرد.
امنیت و توسعهی افغانستان؛ امیدواریها و نگرانیها
با دیگران به اشتراک بگذارید
بدون دیدگاه
بدون دیدگاه
