بی‌سرپناهی مهاجران

عالمی بلخی، وزیر مهاجرین، می‌گوید روزانه به‌طور متوسط 6 هزار مهاجر به کشور وارد می‌شوند که این رقم در 14 سال گذشته بی‌سابقه است. از میان 6 هزار مهاجری که روزانه به کشور عودت می‌کنند، 4 هزار از پاکستان و نزدیک به دو هزار دیگر از ایران به کشور برمی‌گردند. آقای بلخی دلایلی بازگشت مهاجرین به کشور را سخت‌گیری کشور میزبان و بهبود وضعیت در داخل کشور می‌داند.
دفتر هماهنگی امور بشردوستانه‌ی ملل متحد (OCHA) نیز طی گزارشی که به‌تاریخ 17 سبتامبر در مورد وضعیت مهاجرین افغانستان منتشر کرده است می‌گوید در 9 ماه گذشته‌ی سال جاری میلادی (2016) 143,400 افغان فاقد مدرک و 114,420 افغان های مهاجر به افغانستان برگشته‌اند و 263,300 نفر دیگر هم در داخل کشور بیجا شده‌اند.
عودت‌کننده‌هایی که از طریق کمیساریای عالی ملل متحد به کشور وارد می‌شوند هر نفر 380 دالر دریافت می‌کنند. حکومت نیز برای مهاجرینی که مستحق هستند یک نمره زمین توزیع می‌کند. بر اساس این طرح، حکومت در 29 ولایت کشور به مهاجرین زمین توزیع می‌کند.
در یک‌ونیم دهه‌ی گذشته، در سال جاری گراف مهاجرت از کشور به‌صورت بی‌سابقه بالا رفت. عوامل رشد مهاجرت هم روشن بود. جنگ، فقر و بیکاری، کاهش سرمایه‌گذاری‌ها، خروج نیروهای خارجی از کشور و کاهش امید مردم نسبت به وضعیت از عمده دلایل بالا رفتن گراف مهاجرت بود. همزمان با افزایش مهاجرت، عودت به کشور آن‌گونه که وزیر مهاجرین می‌گوید هم به‌صورت کم‌سابقه افزایش یافته است. این امر یک دلیل روشن دارد. روابط افغانستان و پاکستان هر روز در حال وخیم شدن است و پاکستان از هر امکان برای تحت فشار قرار دادن افغانستان استفاده می‌کند. نظر به آمار وزارت مهاجرین، افغانستان بالغ بر 7 میلیون مهاجر دارد که بیشترین آن در پاکستان هستند. پاکستان در کنار این‌که مخالفین مسلح دولت افغانستان را حمایت می‌کند و در بی‌ثباتی کشور سهم عمده دارد، اخراج مهاجرین افغانستان را هم شدت بخشیده است. اما بخش دیگری از عودت‌کنندگان بر اساس تفاهم‌نامه‌هایی است که افغانستان با کشورهای دیگر امضا کرده است و دولت افغانستان نظر به تعهد باید مهاجرین را بپذیرد.
بهبود وضعیت در داخل کشور را که وزیر مهاجرین یکی از دلایل افزایش عودت‌کننده‌ها می‌گوید، واقع‌بینانه نیست. در حال‌حاضر افغانستان از هر حیث و مشخصا از نظر امنیتی در وضعیت غیرعادی و بحرانی به‌سر می‌برد. جنگ در نیمی از کشور عملا جریان دارد و دولت در کشور حاکمیت سرتاسری ندارد. طالبان 35 درصد کشور را زیر کنترل دارند. جنگ که یکی از مهم‌ترین دلایل افزایش مهاجرت بود نه‌تنها کاهش نیافته که نگران‌کننده هم شده است. مسایل دیگری چون وضعیت کسب و کار و سرمایه‌گذاری که می‌تواند مشوقی برای بازگشت مهاجرین تلقی شود هم در بدترین حالت ممکن قرار دارد.
بازگشت بی‌سابقه مهاجرین از کشورهای همسایه به‌دلایلی که در فوق ذکر شد، قابل درک است. اما این‌که چرا حکومت برای بازگشت مهاجرین با برخی از کشورها تفاهم‌نامه امضا کرده است قابل فهم نیست. حکومت وحدت ملی تفاهم‌نامه‌ی بازگشت مهاجرین از کشور های اروپایی را از سر ناچاری امضا کرده است و این غیر مسئولانه است. افزایش مهاجرت ناشی از بدتر شدن اوضاع کشور بود و حکومت برای آن‌که این وضع را به جامعه‌ی جهانی سبز نشان دهد و حکومت وحدت ملی را یک حکومت کارا و مسئول بتراشد تفاهم‌نامه‌ی بازگشت مهاجرین را امضا کرده است. در مقابل حکومت علیرغم آن‌که از برنامه و کار برای مهاجرین حرف می‌زند در ساحت عملی هیچ اقدامی برای رسیدگی و جابه‌جایی مهاجرین صورت نگرفته است. زمینی را که حکومت برای عودت‌کننده‌ها در نظر گرفته است تبدیل به زمینه‌ی فساد شد و گزارش‌هایی از غصب زمین مهاجرین هم به تکرار نشر شده است. در کنار حیف‌ومیل شدن زمین‌های مهاجرین، شهرک‌هایی که حکومت برای مهاجرین در نظر گرفته، در موقعیت‌های خیلی دورافتاده واقع شده و در کوتاه‌مدت غیرقابل استفاده است. از این‌رو، به‌صورت فوری نمی‌تواند نیازمندی‌های مهاجرین و بی‌سرپناهان را رفع کند.