[su_label]محمدمجتبی رضایی[/su_label]
نشست اوایل هفتهی سران ناتو در وارسا پایتخت لهستان توجه رسانههای جهان و افغانستان را به خود جلب کرد. این نشست و توجه رسانهها و افکارعمومی به آن، به این دلایل مهم بود:
اول؛ افغانستان بهعنوان کشوری درگیر جنگ با گروههای تروریستی که ناتو نیز درگیر این جنگ است، آجندای بحث یک روز کامل این نشست بود. فرسایشی شدن جنگ در افغانستان باعث شد که اعضای ناتو ادامهی حضور نیروها و تداوم حمایتهای مالی و سیاسی این پیمان را به افغانستان به بحث بگیرند. اولین پیام آشکار این نشست این بود که سران ناتو به این منطقهی جغرافیایی و چگونگی حضورشان اهمیت ویژهیی قایلاند. ناتو برای جلوگیری از فرسایشی شدن بیش از پیش جنگ در افغانستان ناگریز به تقویت و آموزش اردوی ملی افغانستان در مقابل تروریستان و ادامهی کمکهای مالی برای اجرای پروژههای زیربنایی است. همانطور که سران ناتو در نشست وارسا متعهد به پرداخت سالانه پنج میلیارد دالر به نیروهای امنیتی افغانستان شدند و افزودند: ما افغانستان را در بحث مبارزه با تروریزم پس از 2016 نیز همراهی میکنیم و نیروهای ما تا ۲۰۲۰ در این کشور حضور خواهند داشت. و در مقابل برای تحقق این امر حکومت افغانستان متعهد به اجرای برخی اصلاحات است. محو فساد اداری، اجرای مفردات طرح حکومتداری خوب، اصلاح در نظام انتخاباتی افغانستان از تعهدات کلان حکومت وحدت ملی برای همکارانش است.
بحث کمکهای ناتو و جامعهی بینالمللی بحث تازهیی نیست، حامیان حکومت افغانستان در 15 سال گذشته در نشستهای مختلف کمکهای بزرگی را برای بازسازی و کمک به نیروهای امنیتی این کشور به تصویب و اجرا رساندهاند. این کمکها در سالهای گذشته از طریق کمکهای مستقیم به حکومت افغانستان، اجرای پروژههای انکشافی و زیربنایی مستقلانه و یا از طریق موسسات خصوصی در افغانستان به مصرف رسیده و تعهد مالی امسال ناتو برای نیروهای امنیتی افغانستان حیاتی است. در حالی که ادامهی این کمکها برای حکومت افغانستان حیاتی است، اما مسألهی موثریت این کمکها نیز حیاتی و مهم است. این کمکها در چند سال گذشته باعث شد که آموزههای دموکراتیک و ارزشهای مدرن در میان شهرنشینان افغانستان تقویت و مستحکم شوند. رسانههای آزاد و خصوصی با رشد چشمگیری به پاسداری از آزادی بیان کمک کردهاند و حجم وسیعی از اطلاعات و ارزشهای دموکراتیک تا حقوق شهروندی و مباحث مربوط به حکومتداری خوب توسط این رسانهها به افکار عمومی منتقل و متکثر شدهاند. مردم از طریق رسانهها در بازتاب مشکلاتشان سهم میگیرند و رسانهها با اطلاعرسانی و گزارشدهی از رویدادهای ضد حقوق بشری در پی تأمین و پاسداری از این ارزشهاست.
از اینرو، اولین دلیل توجه به این نشست بررسی موضع تازهی ناتو در قبال افغانستان و ارزیابی تعهدات حکومت افغانستان بود. ادامهی حمایتهای مالی و سیاسی و نظامی ناتو از حکومت افغانستان برای ادامهی دستاوردها در این کشور حیاتی است و از این جهت برای رسانهها و افکار عمومی جذاب و قابل توجه بود.
دوم؛ با وجود اینکه ناتو به ادامهی همکاری با افغانستان تعهد سپرد، توانایی حکومت افغانستان برای عملی ساختن تعهداتش همواره با عث گمانهزنی و مورد پرسش بوده است. حکومت افغانستان در مصرف درست کمکها ناکام بوده و بخشی قابل توجهی از کمکها به این کشور حیفومیل شده است. افزون بر این ناامنی در این کشور افزایش یافته و فرار سرمایه در سالهای اخیر نیز مشکل بزرگی فرا راه این کشور است. افزون بر این چالشها، حکومت مرکزی از طرف شهروندان متهم به اعمال تبعیض در ساختار حکومت و اجرای پروژههای زیربنایی و انکشافی است. بهعنوان مثال اعتراضات چندماههی اخیر توسط جنبش روشنایی در پایتخت افغانستان و شماری از ولایات و حتا در شهرهای اروپایی نشاندهندهی نارضایتی وسیع مردم در قبال تقرریها و اجرای پروژههای زیربنایی و انکشافی است. در حالی که شرکت فیشنر پیشنهاد داده بود که مسیر خط برق ترکمنستان باید از ولایت بامیان – میدان وردک عبور کند، حکومت با دستکاری در این تصمیم مسیر این لین برق را تغییر داد و بر خلاف تمامی اصول قانونی و مستندات و منطقهای علمی و اقتصادی این خط را از مسیر سالنگ به اجرا میگذارد.
از اینرو در حالیکه نشست ناتو در وارسا جریان داشت، شماری از افغانها در برابر این اجلاس دست به مظاهره و اعتراض بردند و از مقامات ناتو خواستار این شدند که حکومت افغانستان را برای اجرای درست کمکها و انکشاف متوازن و تأمین عدالت و حتا رفع تبعیض قومی در افغانستان تحت فشار قرار بدهند. این اعتراض نشان داد که مردم از حکومت وحدت ملی در قبال اجرای تعهدات و مصرف درست این کمکها ناامیدند و معترضان در پی این بودند که با رساندن قطعنامهیشان در نشست سران ناتو دیدگاهها و انتقادهایشان نسبت به حکومت مرکزی را در اختیار سران این سازمان قراردهند.
از اینرو، در حالیکه ادامهی کمکهای ناتو به افغانستان حیاتی است و باعث جلب توجه افکار عمومی و رسانهها به این نشست شد، اعتراض به عملکرد حکومت وحدت ملی و تظاهرات برای تأمین عدالت و انکشاف متوازن در افغانستان رُخ دیگر و مهم در نشست وارسا بود که باعث شد افکار عمومی مردم افغانستان به این نشست جلب شود و رسانهها نیز مباحث مربوط به درون ساختمان نشست و بیرون از آن را دنبال کنند. در حالی که ناتو باید کمکهایش را به افغانستان ادامه دهد، این سازمان بایستی مکانیزمهای نظارتی و مراحل پاسخدهی بر حکومت افغانستان را افزایش دهد. ناتو باید بداند که حکومت افغانستان این کمکها را چگونه به مصرف میرساند و تعهداتش را در قبال تقویت حقوق بشر، رفع فساد، اصلاحات در نظام انتخاباتی و حکومتداری خوب چگونه به اجرا میگذارد. در عینحال، توجه به اعتراضهای مردمی که در افغانستان جریان دارد برای ثبات افغانستان حیاتی است و حکومت افغانستان باید پاسخ قانونی و عادلانه در قبال اعتراضات مردمی مبنی بر رفع تبعیض و انکشاف متوازن و اجرای عدالت به مردم بدهد.
