[su_label]نازنین شفایی[/su_label]
حکاکی بر روی سنگ یکی از هنرهای زیبایی است که از قدیم وجود داشته است. در گذشتههای دور افرادی بودند که در کشور ما این کار را انجام میدادند. اما در یک برههی زمانی، این هنر از فعالیت باز ایستاد. افغانستان با آنکه همواره کشوری فقیر شمرده میشود، اما معادن زیادی از سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی را دارا میباشد. برنامهی توسعه سازمان ملل متحد در یک گزارش خود گفته است که ارزش سنگهای قیمتی این کشور میتواند بعد از استفاده فنی و روشهای مناسب استخراج، به مرز صدو شصت میلیون دالر در سال افزایش یابد. با توجه به این که افغانستان دارای چنین ذخایر ارزشمندی است، اما همواره از این منابع استفاده سوء صورت گرفته است. این منابع یا بهطور غیرقانونی استخراج شده و یا به بیرون از کشور قاچاق شدهاند. تا کنون هم در شهر کابل اشخاصی هستند که هنر خود را بر روی سنگ به نمایش میگذارند. البته امروزه این هنرنمایی بیشتر بر روی سنگهای قیمتی مانند لاجورد، فیروزه و عقیق صورت میگیرد؛ سنگهای بیجانی که با هنرنمایی همین اشخاص به سنگهایی زیبا و به یاد ماندنی تبدیل میشوند. از گذشتههای دور تا کنون بیشتر حکاکی بر روی سنگهای لاجورد صورت گرفته است.
لاجورد، اولین سنگی که توسط بشر استخراج شد
سنگ لاجورد سنگی گرانبها است که به دلیل زیبایی، رنگ آبی خیره کننده و قابلیتها و خواصی که دارد از هزاران سال پیش تاکنون طرفداران زیادی را در جهان به خود اختصاص داده است. بهترین معادن این سنگ قیمتی و زیبا در افغانستان و منطقه بدخشان واقع است که از گذشتههای دور تاکنون منبع اصلی تجارت این سنگ به شمار میآید. این سنگ آبی رنگ مورد علاقهی مصریان باستان و فراعنه مصر بوده است و کشف این سنگ در اهرام مصر نشانی از تاریخ تجارت این سنگ گرانبها است.
در کتب قدیمى، لاجورد را بهعنوان پادزهرى براى نیش مارهاى سمى توصیه کردهاند و از نظر کشیشان مسیحى، لاجورد باعث بالا رفتن توانایى روحى و احساس یگانگى و درک بیشتر میشود. نام لاتین لاجورد «لاپیس لازولى» و شکل ابتدایى «لازولوس» است. لازولوس معادل کلمهی عربى لاجورد است که براى آسمان و بهطور کلى براى اجسام آبى رنگ استفاده مىشود. زیبایى لاجورد در کانىهاى آبى رنگ آن است و درجهی زیبایى آن به مقدار وجود این کانىها وابسته است. با توجه به اطلاعاتی که در دست است، به نظر مىرسد لاجورد اولین سنگ استخراج شده توسط بشر باشد. لاجورد بیش از دیگر سنگهاى قیمتى، بهطرز چشمگیرى در صنایع دستی فرهنگهای باستانی حضور داشته است. هر چند امروزه استخراج این سنگ در بدخشان در بسیاری از موارد به شکل غیرقانونی صورت میگیرد، اما گفته میشود که بهره برداری از معادن لاجور در بدخشان بیش از 6500 سال قبل شروع شده است.
حسین امید فارغ التحصیل رشته هنر، یکی از هنرمندان جوانی است که با هنرمندی تمام بر روی این نوع سنگها حکاکی میکند. او در این زمینه میگوید: «ما این سنگها را از تاجرانی تهیه میکنیم که آنها این سنگها را از بدخشان، پنجشیر و مناطق مرکزی میآورند. بیشتر خرید و فروش این سنگها در کوچهی مرغ فروشی صورت میگیرد.»
عرصهی کاری وی در زمینه حکاکی بر روی سنگهای قیمتی، مثل حکاکی آیات قرآنی، حکاکی آرم و لوگوی سازمانهای دولتی و غیردولتی و از خودِ سنگ در قسمت ساخت و تراش نگین، وسایل زینتی و دکوری است.
هنر حکاکی بر روی سنگهای قیمتی
حکاکی بر روی این سنگها یکی از کارهای هنرمندانه و زیبایی است که ناخودآگاه انسان را به طرف خود جذب میکند. شاید امروزه درکابل افراد کمی باشند که حکاکی بر روی سنگ را انجام میدهند.
آقای امید میگوید: «در حال حاضر در قسمت حکاکی بر روی سنگ لاجورد به غیر از خود من 2 نفر دیگر در این زمینه فعالیت میکنند.»
او در زمینهی کارهایی که تاکنون انجام داده است، میگوید: «تاکنون برای خانه و دفاتر بسیاری از وزراء و نمایندگان پارلمان سنگهای زیادی را حکاکی کردهام.»
او به سنگ لاجوردی اشاره میکند که چهرهی اشرف غنی، رییس جمهور بر روی آن حکاکی شده است. وی میافزاید که این طرح، یعنی حکاکی و رسامی، برای اولین بار توسط خودم بر روی سنگی که برای رییس جمهور هدیه آورده شده بود، انجام شده است.
افغانستان دارای منابع ارزشمندی از سنگهای قیمتی است. پس هدیه دادن سنگهای قیمتی به مقامات بلند پایه دولتی شاید چیز عجیبی نباشد. سنگهایی که بعضی از آنها ارزش بسیار زیادی دارند و بعد از این که بر روی آنها حکاکی صورت گرفت، هدیه داده میشود.
امید میگوید: «مردم علاقهی زیادی به سنگهای حکاکی شده دارند. همین امر باعث شد من بعد از پایان دانشگاه وارد بازار کار سنگ شوم؛ با کمی نوآوری در خطالرسم در سنگ امروز توانستهام که در این عرصه موفق باشم.»
کاهش بازار حکاکی بر روی سنگ
مانند بسیاری از شغلهای دیگر حکاکی بر روی سنگ نیز رابطهی مستقیمی با اتحادیه پیشهوران دارد. این اتحادیه از افرادی که در این زمینه فعالیت دارند، حمایت میکند.
آقای امید میگوید: «کار ما ثبت و راجستر اتحادیه پیشهوران است. از این رو، هر زمانی که نمایشگاه و یا محفلی برگزار میشود، ما نیز از سوی این اتحادیه در این برنامهها شرکت میکنیم.»
نبود امنیت که در حال حاضر باعث رکود اقتصادی شدیدی در کشور شده است، تاثیر زیادی بر اقتصاد مردم گذاشته است. گفته میشود که هم اکنون اکثریت مردم در یک وضعیت بد اقتصادی قرار دارند که این وضعیت در کار حکاکی بر روی سنگ نیز بیتاثیر نبوده است.
امید میگوید: «مشتری بازار کار ما را بیشتر مقامات و خارجیها تشکیل میدهند. در حال حاضر نیز بیشتر خارجیها از کشور رفتهاند. از این رو درآمد کاری ما بسیار کاهش یافته است. این در حالی است که کرایه دکان در شهرنو بسیار بلند است.»
وی نبود امنیت در کشور و قاچاق سنگهای قیمتی را که باعث بالا رفتن در قیمت سنگ میشود، یک از چالشهای عرصه کاری خود میداند و میگوید: «بازار سنگ در حال حاضر در کشور منع شده است و تاجران خارجی نیز نمیتوانند سنگ را از کشور خارج کنند.»
چندی پیش اشرف غنی، رییس جمهور صادرات مواد خام از افغانستان را به کلی ممنوع اعلام نموده و تصریح کرده بود که هیچکس حق ندارد مواد خام از این کشور را به کشورهای دیگر صادر کند؛ اقدامی که مورد حمایت بخش خصوصی نیز قرار گرفت.
استفاده از معادن سنگهای قیمتی در افغانستان برعلاوه که میتواند در رشد اقتصادی کشور بسیار موثر واقع گردد، زمینههای اشتغالزایی بیشتر را برای شهروندان کشور هم فراهم میسازد. با کمی توجه به داشتههای کشور، اعم از منابع طبیعی و انسانی آن، میتوان هزاران فرصت کاری برای جوانان کشور ایجاد کرد. اما این مهم مستلزم توجه مقامات دولتی در این زمینه است.
