[su_label]عرفان مهران[/su_label]
نخست وزیر هند روز گذشته به کابل آمد تا در افتتاح ساختمان پارلمان افغانستان که باحمایت مالی آن کشور ساخته شده، شرکت کند. تهداب این ساختمان در سال 2005 م گذاشته شد و اکنون با هزینه 220 میلیون دالر به بهره برداری رسید. همزمان با این، هند سه چرخبال جنگی ( MI 25) نیز به نیروهای هوایی افغانستان کمک کرده است. هند یکی از بزرگترین کشورهای کمک کننده به افغانستان است و در طی ده سال گذشته بیش از دو ملیارد دالر را در بخشهای زیر بنایی به افغانستان کمک کرده است.
حساسیتها نسبت به کمکهای هند: افغانستان در یکونیم دههی گذشته از حمایتهای گسترده مالی کشورهای جهان برخوردار بوده است. با حضور ناتو به رهبری امریکا در افغانستان، سیل کمکها از کشورهای مختلف سرازیر شد و هر کشور تلاش نمود سهمی در این کمکها داشته باشد. دولت افغانستان کمکهای مالی زیادی را طی این مدت دریافت کرد. برای دریافت این کمکها ملاحظه خاصی وجود نداشت. از شرق تا غرب، مسلمان و غیر مسلمان، کشورهای دور و نزدیک همه به نحوی در این زمینه سهیم بودند. اما این کمکها برای افغانستان بدون درد سر هم نبوده است. علیرغم اینکه اکثر کشورها از دولت جدید افغانستان حمایت کردند، اما اختلافات درونی آنها هرازگاهی برای افغانستان درد سر ساز نیز بوده است. یکی از این موارد، کمکهای هند به افغانستان بوده است. هند در طی یکونیم دهه گذشته کمکهای زیادی برای افغانستان انجام داده، اما این کمکها همواره با سوءظن و بدگمانی پاکستان به همراه بوده است. پاکستان فکر میکند هند از طریق کمک به افغانستان در صدد گسترش هژمونی خود در افغانستان است و بدین ترتیب علیه پاکستان فعالیت میکند. بنابراین، بارها نسبت به ادامه کمکهای هند به افغانستان واکنش نشان داده است. گفته میشود که اخیراً مقامهای پاکستانی از سران حکومت وحدت ملی خواسته بودند تا دامنه فعالیت هند به افغانستان را محدود کنند تا آنان از روند صلح در افغانستان حمایت کنند. استدلال مقامهای پاکستانی اینست که هند از طریق کمک به افغانستان فرصت بیشتری برای فعالیتهای استخباراتی و اطلاعاتی علیه پاکستان بهدست میآورد. فارغ از صحت و سقم این ادعاهای پاکستانی، آنچه اهمیت دارد اینست که کمکهای هند به افغانستان بدون درد سر نیست و این کمکها با حساسیتهای زیاد از سوی پاکستان همراهی میشود.
رویکرد متفاوت هند و پاکستان: هند و پاکستان به مثابه دو رقیب سرسخت، دو بازیگر مهم منطقهای نیز میباشند. نفوذ هند و پاکستان هردو در افغانستان چشمگیر است و این کشورها نقشهای متفاوتی را در طول تاریخ ایفا کردهاند. رویکرد این دو کشور به مسائل افغانستان متفاوت بوده و مبنای این تفاوت در نوع نظام سیاسی این دو کشور قابل بررسی است. هند همواره از دولت مرکزی در افغانستان حمایت کرده است. این حمایت به مثابه حمایت از ثبات سیاسی، امنیت و اعتماد در منطقه بهویژه در افغانستان است. اما مناسبات پاکستان با دولتهای مرکزی نسبتاً پر تنش و شکننده بوده است. از آغاز تشکیل پاکستان تا کنون، مناسبات دولتهای مرکزی به استثنای بعضی مقاطع تاریخی، همواره سرد، غیر پایدار و توام با بیاعتمادی بوده است. یکبار مناسبات دو کشور در زمان سردار داوودخان در آستانه جنگ قرار گرفت. پس از آن پاکستان همواره از گروههای مجاهدین علیه حکومت کمونیستی در افغانستان حمایت کرد و در نهایت زمینه فروپاشی ارتش قدرتمند وقت افغانستان را فراهم ساخت. با روی کار آمدن مجاهدین، علیرغم اینکه پاکستان از گروههای مجاهدین حمایت میکرد، اما در نهایت در برابر حکومت برهانالدین ربانی قرار گرفت و با حمایت از طالبان و حزب اسلامی حکمتیار، حکومت مجاهدین را نیز ساقط کرد. در دوران جدید، علیرغم اینکه پاکستان در جبهه مبارزه بر ضد تروریسم در افغانستان شامل شد، اما عملاً با گروههای تروریستی وارد جنگ نشد. این کشور علیرغم دریافت کمکهای مالی زیاد از جامعه بینالمللی، دست از حمایت گروههای تروریستی برنداشت و تا اکنون از گروههای مخالف مسلح دولت افغانستان حمایت میکند. بنابراین، رویکرد هند و پاکستان به مثابه دو رقیب و در عین حال دو بازیگر مهم منطقهای، متفاوت بوده است. این تفاوت را باید در نوعیت نظامهای سیاسی دو کشور جستوجو کرد. هند، کشور باثبات سیاسی است و دموکراسی با ثباتی را ایجاد کرده است. تجارب تاریخی نشان میدهد که نظامهای دموکراتیک کمتر به جنگ رو آورده و از برنامههای بیثباتسازی کشورها حمایت کرده است. در حالیکه پاکستان کشوری است بیثبات که نظامیان آن کشور نقش مهمی را در مناسبات قدرت و سیاست ایفا میکنند. تجارب تاریخی نشان میدهد که چنین نظامهایی اساساً مشوق نظامیگری، خشونت و بیثباتی بودهاند.
ناگزیریهای افغانستان: با اینکه کمکهای هند همواره در جهت حمایت از دولت مرکزی در افغانستان بوده و بیشتر در زمینههای زیر بنایی و عمرانی انجام شده، اما حساسیت پاکستان نسبت به آن افغانستان را در معرض ناگزیریهایی قرار میدهد. مجاورت و همسایگی افغانستان و پاکستان و نفوذی که این کشور در افغانستان دارد، باعث شده افغانستان نتواند در همسویی کامل با هند قرار گیرد. با وجود نقش مخربی که پاکستان در براندازی دولتهای مرکزی در افغانستان داشته، اما این باعث نشده تا مقامهای افغان به پاکستان پشت کند و معامله را به نفع هند رقم بزند. در حال حاضر، افغانستان نیازمند تعادل استراتژیک در روابط خود با هند و پاکستان میباشد. با وجود نقش مخرب پاکستان، دولت افغانستان نمیتواند خود را بینیاز از پاکستان ساخته و رابطه خود را به نفع هند رقم بزند.
