[su_label]رحمن اتابک، استاد انستیتوت ملی اداره و مدیریت[/su_label]
[su_label]بخش سوم و پایانی[/su_label]
سوم- ساخت زیربناهای اقتصادی (سرک-برق و شبکه آبیاری)
سرک به مثابهی رگ حیات اقتصادی در امر توسعه اقتصادی در روستاها از اهمیت بنیادی برخوردار است. با تطبیق برنامه توسعه روستاها، میزان تولیدات افزایش خواهد یافت و این تولیدات در داخل روستاها به دلیل داشتن بازارهای کوچک جذب نخواهد شد. بناءً این تولیدات به بازارهای بزرگ که عموماً در شهرها موقعیت دارند، انتقال داده شوند. یعنی شهرها، بازار خوبی برای فروش تولیدات روستاها به شمار میروند. اما به دلیل عدم موجودیت راههای مواصلاتی و یا نامناسب بودن آن، مصارف حمل و نقل این تولیدات بیش از حد افزایش یافته و یا در بین راه فرسوده میشوند (اگر قابل فرسوده شدن باشد). بهمنظور حمل و نقل تولیدات روستاها به بازارهای بزرگ شهری، به ساخت سرک نیاز است. وصل کردن تمام روستاهای کشور به شهرها در حال حاضر ناممکن به نظر میرسد اما ساختن راههای مواصلاتی از مراکز ولسوالیها به مراکز ولایات و از مراکز ولایات به شهرهای برزگ دور از امکان نخواهد بود.
برق بهعنوان نیروی محرک، چرخهی تولید را به حرکت میآورد. فقدان برق باعث میشود که هیج کارخانه تولیدی ایجاد نشود و حتا زندگی عادی نیز به مشکلات جدی روبهرو شود. اگر قرار باشد سطح تولیدات در روستاهای کشور افزایش یابند، بدون موجودیت برق امکان پذیر نخواهد بود. بنابراین تأمین برق مورد نیاز در متن برنامه توسعه اقتصادی روستاها قرار گیرد.
در حال حاضر افغانستان 600 میگاوات برق خود را از منابع آبی و وارداتی تأمین میکند. این در حالی است که افغانستان حدود 2500 میگاوات برق در سطح کشور نیاز دارد. اما خوشبختانه طبق مطالعات انجام شده، افغانستان ظرفیت تولید معادل 23 هزار میگاوات برق را صرف از منابع انرژی آبی دارا میباشد. احداث دو تاسه بند برق میتوانند که هر روستا در دورترین نقطه کشور از برق مستفید شود.
شبکههای آبیاری یکی از زیربناهای اساسی اقتصاد زراعتی به شمار میروند که میتوانند آب و خاک را بهصورت مساعد ترکیب نموده و زمینه را برای تنوع تولید در بخش زراعت ایجاد نمایند. افغانستان نیاز شدید به ساخت شبکههای آبیاری دارد، چون از یک طرف میزان آبهای سرگردان آن قابل ملاحظ است و از جانب دیگر به نسبت نداشتن بارانهای موسمی زراعت این کشور شدیداً آسیبپذیر میباشد. در چنین شرایط، ایجاد سیستمهای آبیاری میتوانند زراعت را از آسیبپذیری نجات دهد و سیستمهای آبیاری بدون احداث شبکههای آبیاری امکانپذیر نیست. در حال حاضر در افغانستان حدود 6 هزار شبکه آبیاری وجود دارد که از این میان تنها 1400 شبکه آن فعال میباشند و متباقی آن غیر فعال است. چنانچه همه شبکههای آبیای مورد نیاز احداث گردد طوری که 9.61 میلیون هکتار اراضی زراعتی کشور را تحت آبیاری قرار دهند، نه تنها نیازمندیهای داخلی را مرفوع مینمایند بلکه تولیدات زراعتی یک قلم عمده صادرات کشور را نیز تشکیل خواهند داد.
راهکار سوم: ایجاد انستیتوتهای کریدتی
در مناطق روستایی کشور نوعی از فقر حکم فرماست که در اثر توسعه نیافتگی نیروی انسانی و منابع طبیعی بوجود آمده است. میزان توسعه یافتگی یک جامعه بستگی به استفاده کارا و درست از منابع طبیعی آن دارد. از آنجاییکه در مناطق روستایی از منابع طبیعی به دلیل عقب ماندگی نیروی انسانی استفاده کارا و موثر صورت نمیگیرد، زمینه توسعه فراهم نمیگردد و از جانب دیگر عدم استفاده درست از منابع طبیعی سطح عاید کاهش یافته و بالاثر آن پسانداز و سرمایهگذاری به صفر تقرب مینماید. علاوه براین، میزان مصرف به اندازهی کم است که نمیتوان هیج محدویتی را بالای آن بهمنظور کاهش مصرف و تشکیل پسانداز و سرمایهگذاری وضع کرد. به این دلیل هیچ منبع سرمایهگذاری در مناطق روستایی کشور وجود ندارد.
بهمنظور تهیه سرمایه در مناطق روستایی، نهادهای کریدتی که قرضههای کوچک را در اختیار زارعین و همچنان متشبثین که علاقهمند به راهاندازی تشبثهای خرد دارند قرار میدهند، ایجاد شوند تا اینکه سرمایه مورد نظر در مناطق روستایی به هدف تنوع و بهبود تولیدات روستایی فراهم گردد. حدود ده موسسه کریدتی در زمینه قرضههای کوچک در مناطق مختلف افغانستان فعالیت مینمایند اما بهصورت کل نتایج قابل ملاحظهی به دلیل بعضی موانع حصول نگردیده است و دولت افغانستان نیز در سال 2008 برنامه ده سالهای را تحت عنوان «افغانستان در مسیر ترقی» با بودجه بالغ بر 585 میلیون دالر امریکایی در چوکات وزارت احیا و انکشاف دهات روی دست گرفت. براساس این برنامه، به صنایع کوچک، متوسط و گروههای مشترکالمنافع قرضه ارائه میگردد. هدف از ایجاد انستیتوت کریدتی که در بخش اعطای قرضههای کوچک فعالیت نماید، عبارت از ایجاد انستیتوت کریدتی است که در قدم نخست دارای مدیریت سالم، فعال و فراگیر بوده و در قدم دوم در اعطای قرضهها شرایط خاصی لحاظ گردد. لغو ربح (به دلیل محدودیت دینی) و ترویج مدلهای اسلامی تمویل سرمایه مانند مشارکه، مضاربه و مرابحه، اعطای قرضه صرف در بخشهای تولیدی و براساس طرح از پیش تهیه شده که قابلیت تطبیق را داشته باشد، انجام گیرد. در کنار اینها انستیتوتهای کریدتی مشورهها و آموزشهای لازم را بهخاطر استفاده بهتر از قرضهها برای قرضه گیرندگان فراهم نمایند.
