[su_label]منبع: ان.بی.سی نیوز/الکسی اریمینکو[/su_label]
[su_label]برگردان: حمید مهدوی[/su_label]
چشم‌ها همه به گسترش عملیات نظامی روسیه در سوریه دوخته شده‌اند؛ اما این کشور تنها جایی نیست که ظاهرا رییس جمهور ولادیمر پوتین انتظار چالش آفرینی توسط تروریستان را دارد. روسیه هفته‌ی گذشته هلیکوپترهای مسلح را به بزرگ‌ترین پایگاه نظامی‌اش خارج از کشور فرستاد؛ پایگاهی که در تاجیکستان، در نزدیکی مرز با افغانستان، موقعیت دارد.
بالا بردن قدرت شلیک، همراه با پیشرفت‌های اخیر طالبان در افغانستان، به نگرانی‌هایی دامن زده است که آسیای مرکزی – این منطقه فقیر و اکثرا مسلمان نشین – به جبهه‌ی دیگر جهاد تبدیل خواهد شد. به نقل از وب‌سایت کریملین، پوتین، روز جمعه، در نشستی با رهبران آسیای مرکزی در نزدیکی مسکو گفت: «وضع در آن‌جا [در افغانستان] نزدیک به بحران است.» «تروریستان مختلف تواناتر می‌شوند و برنامه‌های توسعه‌ای آینده‌ی شان را پنهان نمی‌کنند».
روسیه در افغانستان سابقه‌ی دردناک دارد. هزینه‌ی یک دهه جنگ افغانستان در دهه 1980 برای روسیه از دست دادن 15 هزار سرباز و تسریع فروپاشی اقتصاد شوروی بود – بدون این‌که روسیه به هدف سرپا نگهداشتن حکومت کمونیست آن زمان افغانستان دست یابد.
طالبان که خود زاده‌ی کشاکش برای بیرون راندن ارتش شوروی در جریان اشغال است، در اواخر ماه سپتامبر، پس از راه اندازی بزرگ‌ترین تهاجمش از سال 2001 و تصرف مختصر شهر کلان قندوز، به کانون توجه بین‌المللی بازگشت. این شهر بعدا توسط ارتش افغانستان، به کمک حملات هوایی ایالات متحده، پس گرفته شد؛ اما روسیه به دنبال آن هلیکوپترهای مسلح را برای تقویت پایگاهش در امتداد مرز در تاجیکستان فرستاد؛ پایگاهی که میزبان بیش از 6000 سرباز است. به گفته‌ی سیمان سارادژیان، کارشناس امنیت بین‌المللی در مرکز بلفر دانشگاه هاروارد، پایگاه نظامی دو صدو‌یکم گاتچینسکاوا که در سال 2004 ایجاد شده است و سه قلعه‌ی نظامی در سراسر تاجیکستان را اشغال می‌کند، به هدف خنثا کردن ورود احتمالی طالبان در آسیای مرکزی پس از شوروی طرح شده است. تاخت و تاز طالبان در اتحاد جماهیر شوروی سابق نگرانی فزاینده مسکو بوده است و پیروزی اخیر این جنبش، همراه با ظهور داعش، تاکیدی بر این تهدید است. قرار گزارش‌ها صدها تن در تاجیکستان و کشور همسایه‌اش ازبکستان برای داعش می‌جنگند و تعداد بیشتر از آن در اردوگاه‌های آموزشی آن در سوریه آموزش می‌بینند.
طالبان با بنیادگراهای مسلمان در سرزمین‌های پس از فروپاشی شوروی، از جمله مناطق عمدتا مسلمان نشین تاتارستان و باشقرستان روسیه، پیوند دیرینه‌ای دارند. داعش اعلان کرده است که می‌خواهد این ولایت‌های روسیه را در «خلافت» خودخوانده‌اش اضافه کند. در بدترین سناریو، هزاران سرباز جدید برای جهاد جهانی و حتا خیزش‌های اسلامی یا موج جدیدی از حملات تروریستی در روسیه پیش بینی می‌شود؛ روسیه‌ای که صرف توسط یک مرز کنترل نشده که از آن درست محافظت نمی‌شود، از آسیای مرکزی جدا شده است.
کارشناسان به ان.بی.سی نیوز گفتند که طالبان توانایی تاخت و تاز بر قلمروهای شوروی سابق را ندارند. الکسی ملشنیکو از مرکز کارنگی مسکو گفت: «فکر نمی‌کنم سواره نظام طالبان با عبور از کوه‌ها در شمال به سرعت پیشروی کنند». با این حال، عمر نثار، رییس مرکز مطالعات معاصر افغانستان در مسکو گفت که طالبان احتمالا، قبل از اقدامی، انتظار گرمای فصل بهار را می‌کشند. وی گفت: «آن‌ها قطعا برای یک چیزی در شمال آمادگی می‌گیرند».
روز پنجشبه، مقام‌های وزارت دفاع در مسکو گفتند که روسیه برای کنترل مرز سرتاسری میان تاجیکستان و افغانستان اقدام خواهد کرد. کارشناسان توافق دارند که اتحاد احتمالی داعش و طالبان، نگرانی دیگر مسکو است. باوجود هدف مشترک جهاد، این دو جنبش در افغانستان با هم جنگیده‌اند. اما سارادژیان و نثار توافق دارند که احتمال یک اتحاد سست میان این دو گروه وجود دارد. به گفته‌ی ستاد ارتش روسیه، حدود 2000 تا 3000 جنگ‌جوی داعش همین اکنون در افغانستان وجود دارند و این تعداد در حال افزایش است.
اما سیاست‌های رهبران محلی، دلیل بنیادی‌تری است که براساس آن انتظار می‌رود ستیزه‌جویان شمال افغانستان را به چالش بکشند. دولت‌های پس از شوروی در آسیای مرکزی توسط دیکتاتورهای سکولار اداره می‌شوند که هیچ گروه مستقل نفوذی، به شمول مخالفان مذهبی، را تحمل نمی‌توانند. تاجیکستان، به ویژه، سرکوب مومنان مسلمان را آغاز کرده است و ماه گذشته تنها حزب میانه‌رو اسلامی این کشور را منحل کرد. کارشناسان انتظار دارند که سرکوب باورمندان، باعث خواهد شد بسیاری از مسلمانان به اسلام رادیکال رو بیاورند. ملشینکو گفت: «رحمانوف [ریس جمهور تاجیکستان] قبر خودش را می‌کند». حتا نخبگان تاجیک تحت فشار افراط‌گرایی می‌شوند. در ماه می، گلمراد خالیموف، رییس نیروهای ویژه‌ی پولیس تاجیکستان، با استناد به ظلم و ستم بر مسلمانان، به داعش پیوست. در ماه سپتامبر، عبدالحلیم نظرزاده، معاون [پیشین] وزیر دفاع [تاجیکستان]، از دست‌گیر شدن گریخت و به کوه‌ها رفت و ده‌ها کشته‌ی نیروهای پولیس و ارتش را به‌جایش گذاشت. او یک جنگ سالار برجسته اسلام‌گرا در جنگ داخلی خونین تاجیکستان در دهه 1990 بود؛ جنگی که بین 50 هزار تا 100 هزار کشته برجای گذاشت. اسلام‌گراها پس از جنگ در ساختار حکومت گنجانیده شده بودند؛ اما در حال حاضر رحمانوف آن‌ها را به عنوان تهدید احتمالی به قدرتش، پاک‌سازی می‌کند. سارادژیان، از مرکز بلفر دانشگاه‌هاروارد گفت: «این بخشی از جرقه جهانی بی ثباتی است. [ظهور] «جبهه دوم اسلام‌گراها» در این منطقه کاملا امکان پذیر است». با این حال، او پیش بینی کرد که روسیه تا زمانی که می‌تواند از [درگیری] در جنگ دیگر اجتناب خواهد کرد.
وی با اشاره به شکست روسیه در جنگ افغانستان در دهه 1980 گفت: «ارتش روسیه هم اکنون در اوکراین و سوریه درگیر است و حالا هم مرض افغانستان وجود دارد.» «و هرگونه نقش فعال یا حملات پیش گیرانه در آسیای مرکزی صرف جنگ را تحریک خواهد کرد».
