نویسنده: سین دی. نایلر
برگردان: جواد زاولستانی
منبع: فارن پالیسی
ملا عمر در سال 2013 مرده بود. اما مرگ او فقط در این اواخر تأیید شد. سه گروه وابسته به القاعده ملا عمر را پس از مرگش ستودند. اما آنچه آنان در این بیانیهی خود نگفتهاند به اندازهی آنچه گفتهاند، قابل توجه است.
پیامهای جبههی النصره در سوریه، القاعدهی شبهجزیرهی عربستان که در یمن مستقر است و القاعدهی افریقای شمالی که در مغرب اسلامی موقعیت دارد، ملا عمر را به خاطر پناه دادن به اسامه بن لادن و تحویل ندادن او به ایالات متحده پس از حملههای 11 سپتامبر، ستایش کردند.
برعلاوهی آن، این گروهها از ملا عمر به خاطر آنچه تبدیل کردن افغانستان به مکتب جهاد میدانند، تمجید کردند. بر بنیاد آنچه در ویبسایتگروه استخباراتی سایت (SITE Intelligence Group) آمده، آنها در بیانیهی خود گفتهاند که از این مکتب جهاد «شیرها و قهرمانان پرعطش» فارغ شدند.
اما در هیچ یک از این بیانیهها از جانشین کنونی ملا عمر و معاون پیشین او، ملا اختر محمد منصور، حتا نامی برده نشدهاست. این نشان میدهد که رهبر جدید طالبان تا کنون قادر به قناعت دادن جنگجویان این گروه نشده و نتوانسته قدرتش را برای آنان ثابت کند.
سخنگوی طالبان، ذبیح الله مجاهد، به تاریخ 30 جولای تعیینشدن ملا منصور را به حیث رهبر طالبان اعلان کرد. اما یکی از تحلیلگران ارشد حکومت ایالات متحده میگوید که ذبیح الله مجاهد به ملا منصور نزدیک است و واضح است که او نمیتواند از تمام گروه طالبان نمایندگی کند.
تحلیلگر ارشد حکومت ایالات متحده میگوید تا زمانی که کنترل ملا منصور بر طالبان تثبیت نشود- و اگر چنین چیزی اتفاق بیفتد- القاعده از به رسمیت شناختن ملا منصور به حیث رهبر طالبان چیزی به دست نمیآورد.
طالبان که پناهگاه و زندگی شان در پاکستان است اما عملیاتهایشان را در افغانستان انجام میدهند، از مدتها بدینسو یک گروه سرکش است و رقابتهای درونی آنها را پراگنده ساخته است. یک تحلیلگر ارشد حکومت ایالات متحده گفت:«تنها چسبی که آنها را به هم پیوند میزد، ملا عمر بود.»
یکی از آخرین شکافها در میان اعضای طالبان زمانی اتفاق افتاد که رییس دفتر سیاسی طالبان در قطر از مقامش استعفا کرد و از پذیرش ملا منصور به حیث رهبر این گروه سر باز زد. سید طیب آغا یکی از متحدان نزدیک ملا عمر بود.
بر اساس گزارش رویترز، خانوادهی ملا عمر نیز رهبری ملا منصور را نپذیرفتهاند. به جای آن، خانوادهی ملا عمر بیانیهای صادر کرده و گفتهاند که باید رهبر بعدی طالبان توسط طالبان شناختهشده و علمای اسلام برگزیدهشود. برعلاوه، بر بنیاد گزارش رویترز، پسر ملا عمر، ملا یعقوب و برادر کوچکتر ملا عمر، عبدالمنان، از جلسهی طالبان که به تاریخ 29 ماه جولای ( 12 روز قبل) برگزارشده بود، بیرون شدند. ملا اختر محمد منصور، یک روز پس از این جلسه، به حیث رهبری طالبان اعلان گردید.
یک افسر بلند رتبهی پیشین در ارتش ایالات متحده، دیریک هاروی که از سال 2009 تا 2013 به حیث رییس مرکز فرماندهی مرکزی ایالات متحده در افغانستان-پاکستان کار کرده، با این استدلال که رهبر طالبان با شتاب انتخاب شده، گفت:«خانوادهی ملا عمر تلاش دارند که با ملا منصور مخالفت کنند.»
از دیگر چهرههای قدرتمند طالبان، یکی ملا عبدالغنی برادر است. او یکی از رهبران ارشد طالبان و از متحدان ملا عمر بود. ملا برادر در ماه سپتامبر سال 2013 به منظور کمک در روند صلح افغانستان پس از سه سال، از زندان در پاکستان آزاد شد. به گفتهی هاروی، چهرهی دیگر قدرتمند در میان طالبان، آغا جان معتصم است. معتصم یکی از اعضای اندکی معتدل در میان شورای کویته است.
با این وجود، رقیبان ملا منصور نمیتواند این واقعیت را نادیده بگیرند که این او بوده است که در جریان دو سال پس از مرگ ملا عمر، این گروه را رهبری کردهاست- حتا اگر او اکثریت مطلق اعضای این گروه را از مرگ او بیخبر نگهداشت. هاروی گفت:«در میان طالبان گروههایی وجود دارند که فکر میکنند که ملا منصور با پنهان نگهداشتن مرگ ملا عمر به آنان خیانت کردهاست.»
در موضوع مرتبط با طالبان، آنچه تعیینکنندهاست نقش سیاه استخبارات طالبان است. نقش آیاسآی در هر گونه نتیجهای که از این تغییرات و تحولات بیرون آید، تعیینکنندهاست. آیاسآی از سال 1994 تا کنون گروه طالبان را تغذیه و پشتیبانی کردهاست. بروس رایدل که قبلا از مقامهای سازمان استخبارات مرکزی ایالات متحده (CIA) بود، میگوید:«منصور عموما به حیث فرد دلخواه آیاسآی شناخته میشود و این برداشت درست نیز است.»
اینکه القاعده رهبری ملا منصور را به رسمیت بشناسد یا نه، اهمیت نمادین دارد. طالبان متمرکز به نزاعهای داخلی افغانستان است و علاقهی زیادی به جهاد جهانی ندارد.
تنها گروه وابسته به القاعده که این ستایشنامهی مشترک از ملا عمر را امضا نکرده، گروه الشباب در سومالی است. این اقدام الشباب تا حدودی دلالت بر این دارد که این گروه تمایل به گروه دولت اسلامی (داعش) پیدا کردهاست. اما کارشناسان میگویند که یکی از دلایل آن این موضوع هم میتواند باشد که الشباب از شبکهی ارتباطات القاعده تا حدود زیادی بیرون ماندهاست.
در این میان اما، غیبت صدای ایمن الظواهری از همه انگشت نماست.
بروس رایدل که اکنون در انستیتوت بروکینگز به حیث کارشناس استخبارات کار میکند، گفت که به نظر او «اینکه رهبری ارشد القاعده در این بیانیهی مشترک شامل نیست، برای او موضوع پرسشبرانگیزیاست.» او میگوید که «آنها به ملا عمر خیلی نزدیکتر بودند و از سال 1998 بدینسو به او بیعت کردهبودند.»
منصور چه حمایت القاعده را مهم بداند و چه نداند، رهبری طالبان یک موضوع کاملا متفاوت است. و منصور سرانجام یقینا به این نتیجه خواهد رسید که حمایت القاعده از او غیرضروریاست.
