فرهاد خراسانی
بانک جهانی به تازگی 21.5 میلیون دالر را جهت تجهیز و الکترونیکی شدن گمرکهای افغانستان کمک کرده است، اجمل عبدالرحیم زی سخنگوی وزارت مالیه به خبرنگاران گفته است از این مبلغ برای الکترونیکی شدن گمرکها، تقویت زیر ساختها و نیروی بشری کار گرفته میشود. بانک جهانی در هفت سال گذشته برای ظرفیت سازی گمرکهای افغانستان 70 میلیون دالر دیگر را نیز کمک نموده است. بانک جهانی به این خاطر کمکهای هنگفت را برای تقویت نظام گمرکی افغانستان اختصاص است که بیشترین درآمد افغانستان از طریق گمرکها تامین میشود، تقویت نظام گمرکی افغانستان و تجهیز شدن آن به امکانات مدرن کمک میکند که از فساد و حیف و میل شدن درآمدهای گمرکی جلوگیری شود.
در چهارده سال گذشته، مافیای فساد اداری و سیاسی از درآمد گمرکی کشور بیشترین استفاده را نموده اند، درآمدهای گمرکی نه تنها به طول کامل به بودجه ملی انتقال داده نشده است، بلکه افراد قدرتمند سیاسی و اداری،گمرک را در اختیار داشته اند از این منبع عایداتی ملی سوء استفاده نموده اند و از آن، به پولهای زیادی دست یافته اند و خود به غولهای اقتصادی و سیاسی مبدل شده اند که با استفاده از آن توانسته اند و میتوانند که نفوذ و قدرت سیاسی خویش را برای به یغما بردن بیشتر درآمدهای گمرکی کشور به کارگیرند. زورمندان و مافیاهای اقتصادی تلاش مینماید که در گمرکها نفوذ داشته باشند و از درآمدهای آن استفاده کنند.
الکترونیکی شدن جمع آوری عواید گمرکی، میتواند زمینهای فسادهای گسترده و میلیونی را از گمرکها که مهمترین منبع عایداتی کشور میباشند از بین ببرد و این یگانه راهی است که دولت میتواند از آن برای برچیدن فساد درگمرکها استفاده نماید. الکترونیکی شدن نظامگمرکی و جمع آوری عواید آن، از دو جهت میتواند مفید واقع شود. یکی؛ تمامی کالاهای واراتی در کشور به ثبت میرسند و به وسیلهی آن از قاچاق کالاهایی وارداتی بیکیفیت در کشور تاحدی جلوگیری میشود. دوم؛ اجناس و کالاهایی که وارد گمرکها میشوند به ثبت میرسند و زمینهای گرفتن مالیات و عوارض گمرکی بیشتر از تاجران، گرفته میشود، این میتواند در شفافیت در آمدهای گمرکی کشور کمک کند و هم کمک میکند که زمینه استفاده جویی مالی درگمرکها محدود شود.
نه تنها نیاز است که نظام عواید گمرکها با تجهیزات الکترونیکی عیار شود بلکه باید نظام جمع آوری عواید تمامی منابع عایداتی، الکترونیکی شده و تمامی عواید کشور به طور شفاف جمع آوری گردد و در بودجه ملی واریز شود.
مساله مهم این است تاکنون از کمکهای جهانی به طور شایسته استفاده نشده است. بیشتری از هزینههای کمک شده، یا به مصرف نرسیده و یا اگر مصرف شده است، صرف کارهای مقدمانی و نمایشی گردیده است. اگر تغییراتی در شیوهیی حکومت داری و گونهی نظام اداری به وجود آمده است موردی و اندک بوده و این تغییرات اندک، بزرگ جلوه داده شده است که گویا تغییرات بزرگی در زمینهی اصلاح اداره و شیوهییحکومتداری به وجود آمده است.
کمک 21 میلیون دالری بانک جهانی برای تجهیز گمرکهای کشور و تقویت زیرساخت های آن، یک رقم ارزشمند میباشد. دولت و مسئولان باید در چگونگی مصرف آن توجه لازم را بنمایند و از آن برای اصلاح و تقویت گمرکها استفاده شود و آنچه مهم به نظر میرسد این است که باید از این هزینهی هنگفت به طور همهجانبه در تمامی بخشهای که در نظر گرفته شده است و یا ضرورت آن احساس میشود به مصرف برسد و کوشش شود که از چگونگی تطبیق و اجرای آن نیز نظارت شود. نبود نظارت و سیستم نظارتی کارا و مشخص باعث شده است که از این کمکهای جهانی استفاده درست نشود.
اگر از این کمکها به طور درست استفاده نشود و نیز از چگونگی مصرف آن نظارت صورت نگیرد نه تنها این مقدار هزینه هنگفت بانک جهانی هدر میرود بلکه؛ بدون این کمکها، در زمان و شرایط دیگر امکان تقویت نظامگمرکی کشور مسیر نمیشود و با نظام کهنه گمرگی نه تنها درآمد گمرکی درست جمع آوری نمیشود و برعلاوه با وجود آن، فساد و سوء استفاده از عواید گمرکی بالاتر میرود.
