منبع: نیویارک تایمز
نویسنده: هیات نویسندگان
برگردان: حمید مهدوی
در سال 2010، پنتاگون و زمینشناسان امریکایی برآورد کردند که افغانستان ذخیرههای دست نخورده مواد معدنی؛ از جمله رگههای بزرگ آهن، مس، کوبالت، طلا و فلزات صنعتی مانند لیتیم دارد که ارزش آنها به یک تریلیون دالر میرسد. جنرال دیوید پتریوس، که در آن زمان فرمانده نیروهای امریکایی بود گفت که «پتانسیل خیره کننده» برای این کشور جنگزده وجود دارد که تا کنون بخش بزرگی از درآمد مورد نیاز را تولید کرده و به همان اندازه شغل ایجاد میکند.
این پیشرفت کند شده است و نگرانیهای فزایندهی وجود دارد که اگر واشنگتن و کابل در پروژههای استخراج مسئولیت بیشتری را برعهده نگیرند و در مقررهها و دیگر زمینهها اصلاحات نیاورند، 448 میلیون کمک سالانه واشنگتن حیف و میل خواهد شد. جان سپکو، سربازرس ویژه برای بازسازی افغانستان، ماه گذشته در گزارشی گفته بود که تلاشهای امریکا برای کمک به صنایع [استخراج] مواد معدنی و هایدروکاربن افغانستان با مشکل مواجه است.
اداره او دریافت که باوجود میلیونها دالر سرمایهگذاری امریکا در راستای بهبود زیرساختها و بالابردن مهارتهای تخنیکی، حکومت افغانستان «هنوز ظرفیت تخنیکی ارزیابی، اهدا و مدیریت قراردادهای جدید را بدون حمایت خارجی ندارد». به نظر میرسد که توانایی آن در خودکفایی مواد معدنی و هایدروکاربنها یک «هدف بسیار دور» است؛ در حالی که بسیاری از پروژههاییکه توسط امریکاییها تامین مالی میشوند، تکمیل شده نشده اند.
مهم است که افغانستان سریع تر و هوشیارانهتر از حال حاضر به جلو حرکت کند. این کشور به کمکهای خارجی وابسته است؛ کمکهایی که با خروج نیروهای امریکا در حال کاهش است و ضرورت دارد که خودش درآمد داشته باشد. براساس برخی از برآوردها، استخراج مواد معدنی میتواند از بابت حق امتیاز و مالیات سالانه 2 میلیارد دالر درآمد تولید کند؛ در حالی که ذخایر نفت و گاز 220 میلیون دالر دیگر درآمد تولید خواهد کرد.
کمکهای امریکا از طریق یک گروه کاری ویژه برای عملیاتهای کسب و کار و ثبات مربوط وزارت دفاع امریکا که 11 پروژه را با هزینهی 282 میلیون دالر، قبل از مسدود شدن توسط کنگره امریکا در ماه مارچ، اداره کرد و ادارهی توسعه بینالمللی ایالات متحده که سه برنامه با 206 میلیون بودجه دارد، به مصرف رسید. این گروه کاری قراردادها را به سرمایهگذاریهای چون اکتشاف مواد معدنی و بررسیهای زمین لرزه اعطا کرد؛ ادارهی توسعه بینالمللی ایالات متحده در زمینهی اصلاح مقررات استخراج معادن و تقویت وزارت معادن و پترولیم کمک میکند. اما این گزارش گفت که ایالات متحده یک استراتیژی کلی نداشت و این گروه کاری نتوانست یک برنامه چندین ساله یا دستورالعمل نوشته شدهی را برای انتخاب پروژهها یا ارزیابی آنها بسازد. از آنجاییکه این گروه کاری بهجای پاسخگو بودن به سفیر امریکا در کابل، به پنتاگون پاسخ میگفت؛ همآهنگی اندکی میان ادارات وجود داشت.
هم چنین گزارش آقای سپکو ادارهی توسعه بینالمللی ایالات متحده را بخاطر برعهده نگرفتن نوآوریهای این گروه کاری که بسیاری از آنها، مانند مناقصههای مواد معدنی و هایدروکاربنها و خط لولهی گاز، ناتمام رها شدند، مقصر دانست. این گزارش نتیجهگیری کرد که این پروژهها به حکومت افغانستان انتقال شدند؛ اما باتوجه به ضعفهای سازمانی، «خطر قابل توجهی وجود دارد» که سرمایه گذاریهای امریکا «ضایع خواهد شد».
در این گزارش آمده است که برخی از پروژههاییکه توسط حکومت افغانستان مستقلانه پیش برده شدند؛ همین اکنون فساد دامنگیر شان شده است. این گزارش به ادعاهایی اشاره کرده است که قراردادهای کوچک استخراج معادن، برخلاف قوانین افغانستان به جنگ سالاران و اعضای پارلمان اعطا شده اند.
مقامهای امریکایی با برخی از شکایتهای آقای سپکو اختلاف دارند و میگویند که روی برخی از نقاط ضعفی که او تشخیص داده است، کار میکنند – یکی از آنها استدلال کرد که قرار بود این گروه کاری فعالیت متفاوتی داشته باشد و در مقایسه با ادارهی توسعه بین المللی ایالات متحده خطر بیشتری را برعهده بگیرد. اشرف غنی، رییس جمهور افغانستان، تمایل بیشتری را جهت مبارزه با مشکلات مدیریت و فسا در این زمینه و زمینههای دیگر نشان داده است؛ اما او هنوز برای تکمیل کردن حکومتش تلاش دارد و حتا برخی از متحدانش سر به سر میزند.
اگر امیدواری ای در زمینهی مدیریت گنجینههای بومی افغانستان در آینده وجود ندارد، باید از چگونگی مصرف کمکهای امریکا نظارت دقیق شود. این یک شاهکار دشوار در یک منطقهی جنگی است؛ اما آنگونه که وزارت خاجه در حال حاضر قصد دارد اگر بازرسان آقای سپکو در کابل 40 درصد کاهش داده شود، این شاهکار دشوارتر خواهد بود.
