نویسنده: ساگر انجیتی
برگردان: جواد زاولستانی
منبع: مجلهی دیپلمات
رییس جمهور غنی باید ایالات متحده را قناعت دهد که برای ساختن جادههای در حال ویرانشدن افغانستان، کمکهای بیشتری اختصاص دهد.
رانندگی در امتداد جادههای افغانستان مانند رانندگی در دیگر کشورهای جنوب آسیا نیست. ممکن است شما ساعتها در ترافیک گیر بمانید یا موترتان در بالای کوهی در یک دهکدهی دورافتاده از کار بیفتد. در ولایت پرآشوب میدانوردک، بعضی از رانندگان خود را غرق در دود و آتش انفجار یافتهاند که موتر 18 چرخهیشان را کاملا بلعیده است.
اغراق نیست اگر بگوییم که جادههای افغانستان به شکل وحشتناکی فرسوده و تخریبشدهاند. روزنامهی امریکایی واشنگتن پست اخیرا گزارش داد که از زمان ورود سربازان امریکایی در افغانستان تا کنون، دولت این کشور نتوانسته است از اکثر جادههای خود مراقبت کند.
نخستین مانعی که در برابر برنامهی بلندپروازانهی رییس جمهور غنی برای تبدیل کردن افغانستان به مرکز فعالیتهای تجارتی در قلب آسیا، قرار دارد، جادههای دشوارگذر و نیمهویران آن است. برای رسیدن به این هدف، دولت افغانستان نیازمند همکاری درازمدت اقتصادی ایالات متحده است. اما پیش عملیشدن دیدگاه بلندپروازانهی غنی، بازرگانان افغانستان برای انتقال کالاهای تجارتی خود نیاز به جادههای امن و سالم دارند.
هیچ جایی به اندازهی شاهراه گردیز-خوست، نمیتواند نشاندهندهی مشکلاتی باشد که در برابر آن دیدگاه غنی قرار دارند. این شاهراه 101 کیلومتری میتواند کابل، شرق افغانستان و پاکستان را با هم وصل کند. از همان آغاز کار، این پروژه همواره ناکام و مصیبتبار بوده است.
هدف برنامههای اولیه برای شاهراه گردیز-خوست ساختن یک سیستم شاهراه ملی شبیه شاهراههای بینایالتی امریکا بود. ادارهی توسعهی بینالمللی ایالات متحده وظیفه گرفته بود که جادههای اصلی این کشور را بسازد که فاصلهی آن از دو سوم جمعیت این کشور، منطقی و مناسب باشد. اکنون این برنامهی ساختن جادهها و شاهراههای اصلی به نام «جاده حلقهای» یا «شاهراه یک» شناخته میشود. پس از «جاده حلقهای»، شاهراههای ملی مجموعهای از ولایتها را به کابل وصل میکند. جادههای جداشده از شاهراههای ملی جادههای درجه سوم هستند که مناطق دوردست قبایلی را به شاهراههای ملی وصل میکنند. ایالات متحده و متحدان آن در ناتو، ضرورت ساختن جاده و حفظ آن را برای باثبات ساختن افغانستان درک کرد و در یک دههی گذشته، نزدیک به 4 بلیون دالر را برای ساختن و حفظ و مراقبت از آن مصرف کرد. با وجود این همه مصرف، سال گذشته، بانک جهانی دریافت که 85 درصد جادههای افغانستان، همچنان، در «حالت خیلی بد»ی قرار دارند.
تکمیل شاهراه گردیز-خوست برای بیرون رفتن از این وضعیت کمک خواهد کرد. این جادهی 101 کیلومتری کابل و شرق افغاستان را با شاهراه غلام خان در پاکستان وصل خواهد کرد. در حدود 320 ملیون دالر در ساختن این پروژه غرق شده است که بخش عمدهی آن به دست بزرگان قبایل افتاده که با طالبان روابط تنگاتنگ دارند.
این جاده از سال 2003 تا کنون زیر کار/ساخت است. ادارهی توسعهی بینالملل ایالات متحده (USAID) پیشبینی میکند که تا ماه دسامبر امسال تکمیل خواهد شد. هر مایل (1 مایل=1609 متر) این جاده به طور مجموعی 5 ملیون دالر هزینه برداشته است. ارادهی سیاسی قاطع برای ساخت این جاده وجود داشته که پروژه متوقف نگردیده است. در جریان این پروژه ایالات متحده یکبار نسبت به افغانستان غافل شد، بار دیگر به آن توجه کرده و اکنون، میخواهد از این کشور بیرون شود.
ایالات متحده دیگر برنامهای برای هزینهکردن به خاطر حفظ و مراقبت از جادهها ندارد. به گفتهی محمد عارف رییس خیل، رییس حفظ و مراقبت از جادهها در وزارت فواید عامه، بدون حمایت، تأمین امنیت و تمویل از سوی ایالات متحده حفظ و مراقبت از این جادهها تقریبا ناممکن است. حفظ و مراقبت از جادهها در افغانستان کار سادهای نیست و فقط با فرستادن کارمندان حفظ و مراقبت به بیرون انجام نمیشود. در اوج جنگ ایالات متحده در افغانستان، اردوی افغانستان مجبور بود که یک واحد کامل سربازان را برای تأمین امنیت کارمندان بفرستد. تنها در سال 2014، نیروهای امنیتی افغانستان نزدیک به 200 حلقه ماین و دیگر مواد انفجاری دستساز را در مسیر «جادهی حلقهای» کشف کردند. شش ماه پیش، بانک جهانی پس از حملههای طالبان محل، مجبور شد که بازرسان خود را از ساحه بیرون بکشد و از بازرسی جادههای افغانستان دست بردارد.
نبرد بر سر حفظ کنترول بر جادههای افغانستان، امتحانیست برای توانایی غنی برای حکومتکردن بر افغانستان. منافع طالبان و دیگر شورشیان در افغانستان در زیر کنترل در آوردن شبکههای حملونقل در ولایتهای قبایلی گره خورده است. یکی از دلایل دیدار غنی از واشنگتن ناتوانی او در اعمال نفوذ و قدرت فراتر از شهر کابل بود. این مشکل به دلیل نبود منابع مالی و فساد گسترده، بزرگتر و پیچیدهتر از پیش شده است.
زمانی که شاهراه گردیز-خوست در ماه دسمبر تکمیل گردد، مبالغ هنگفت پول به دستان دیگری منتقل خواهد شد و صدها تن در این راه جان خواهند داد و سرانجام، یک جنگ تمام عیار به پایانش خواهد رسید. سوال اما این است که آیا حکومت افغانستان توانایی حفظ این جاده را خواهد داشت؟ برای پشتیبانی از روستاهای آسیبپذیر در برابر طالبان، غنی و ادارهاش باید هر کاری را که از دستش میآید، انجام دهد.
