26 سال از خروج نیروهای شوروی پیشین از افغانستان میگذرد و در این فاصلهی زمانی، افغانستان خروج نیروهای بینالمللی به رهبری آمریکا از افغانستان را نیز تجربه کرد. با توجه به شباهتهایی که این دو خروج با هم دارند، برخیها به این باور اند که جنگ علیه نیروهای شوروی و بیرون راندن این نیروها از افغانستان، یک اشتباه بود.
خروج نیروهای شوری در 1367 و نیروهای بینالمللی در 1393، با توجه به زمینهها، تفاوتهایی با هم دارند؛ اما اگر از یک منظر دیگر به این دو خروج بنگریم، افغانستان امروز در همان موقعیتی قرار دارد که افغانستان 26 سال پیش قرار داشت.
26 سال پیش از امروز، در 26 دلو 1367، جنرال بوریس گروموف، فرمانده نیروهای شوروی در افغانستان، آخرین سرباز ارتش شوروی پیشین بود که با عبور از پل دوستی بر فراز دریای آمو، افغانستان را ترک کرد و به اشغال 10 سالهی افغانستان پایان داد.
دولت افغانستان روز خروج این نیروها را رخصتی عمومی اعلان کرده و هر سال از این روز تجلیل میکند. از 26مین سالروز خروج نیروهای شوروی نیز در خیمهی لویه جرگه در کابل بزرگداشت شد.
دولت افغانستان در حالی این روز را گرامی میدارد که بسیاریها جهاد افغانستان را سرآغاز بدبختیهایی میدانند که افغانستان در سه دهه پس از این خروج با آن روبهرو شد. اکنون شمار زیادی از جوانان- بهویژه جوانانی که خروج نیروهای شوروی را به چشم سر ندیدهاند؛ اما پیامدهای آن را بهخوبی درک کردهاند- جهاد در برابر شوروی و بیرون راندن نیروهای آن را از افغانستان، از اساس زیر سوال میبرند.
این جوانان بدین باور اند که اگر علیه ارتش سرخ جهاد نمیکردیم، اکنون افغانستان دستکم یک کشور مدرن و توسعهیافته بود.
نخستین سربازان ارتش شوری به گونهی رسمی در 6 جدی 1358 با عبور از پل دوستی، وارد افغانستان شدند و این کشور را اشغال کردند.
شمار سربازان ارتش شوروی در افغانستان به بیش از 110 هزار نفر میرسید. بر بنیاد گزارشها، حدود 600 هزار سرباز این کشور در جریان 9 سال جنگ در افغانستان سهم گرفتند. این سربازان جنگهای سختی را با گروههای مجاهدین تجربه کردند و حدود 15 هزار تن آنان در این جنگها جان دادند.
خروج این نیروها از افغانستان در آن زمان، شکست این ابرقدرت (اتحاد جماهیر شوروی) از مجاهدین تلقی شد. اما دولت آن زمان که مجاهدین آن را دستنشاندهی شوروی میدانستند، هرگز خروج این نیروها را به عنوان شکست قبول نکرد و در مراسمی رسمی، از سربازان ارتش شوروی هنگام خروجشان تقدیر کرد. دولت آن وقت باور داشت که با ارتش قدرتمندش، توانایی دفاع از افغانستان را دارد.
پس از اینکه نیروهای شوروی افغانستان را ترک کردند، تلاشهای دولت دکتر نجیبالله برای گفتوگوهای صلح با مجاهدین، ناکام شدند و سرانجام دولت نجیب به دست مجاهدین سقوط کرد.
پس از تشکیل دولت اسلامی مجاهدین، به زودی جنگهای میانگروهی بر سر تصاحب قدرت میان گروههای مجاهدین در گرفت و این جنگها پیامدهای ناگواری برای افغانستان برجا گذاشتند.
سرانجام لشکر طالبان از راه رسید و امارت اسلامی طالبان به رهبری ملا عمر در افغانستان شکل گرفت. برداشتهای بنیادگرایانهی طالبان از اسلام و قوانین سفت و سخت آنان، مردم افغانستان را بار دیگر به ستوه آورد.
حملهی نظامی نیروهای بینالمللی به رهبری ایالات متحدهی آمریکا بر طالبان در 2001، به شکست طالبان و پایهگذاری دولت جدیدِ مبتنی بر نظام دموکراتیک در افغانستان انجامید. افغانستان یکبار دیگر میزبان نیروهای خارجی شد و تا حدود 130 هزار نیروی خارجی در کشور مستقر شدند.
حالا، مأموریت نظامی این نیروها در افغانستان به پایان رسیده و پس از 13 سال حضور، افغانستان را ترک کردند. تعداد اندکی از سربازان بینالمللی در برنامهای زیر نام «حمایت قاطع» برای مشورهدهی و آموزش به نیروهای امنیتی افغانستان باقی ماندهاند.
گذشته از تفاوتهایی که این دو خروج با هم دارند، دستکم در یک مورد، ما در همان نقطهای ایستادهایم که 26 سال پیش از امروز ایستاده بودیم: ارتش ما در آن زمان نزدیک به 200 هزار نفر بود و حالا هم ارتش 195 هزار نفری داریم. آن وقت خطر مجاهدین دولت بهجا مانده از شوروی را تهدید میکرد و حالا نسخهی دیگری از همانها دولت کنونی را تهدید میکند؛ طالبان. تازه، داعش به عنوان یک خطر جدی و جدید بر آن اضافه شده است.
آیا تاریخِ ما تکرار میشود؟
