منبع: وال استریت ژورنال
نویسنده: ناتانهاج با همکاری احسانالله امیری
برگردان: حمید مهدوی
میلیونها افغان روی زمینهایی زندگی میکنند که مالکیت حقوقی مشخص ندارند و مانع جدی انکشاف اقتصادی در این کشور است. عید محمد از تماشای نمای وسیعی از کابل از خانهاش، لذت میبرد؛ اما مشخص نیست که آیا این خانه واقعا از اوست یا خیر.
وی گفت که دوازده سال قبل قطعه زمین کوچکی را که بر فراز یک تپه در داخل کابل واقع شده است، از شخصی بهنام قاری عصمتالله خرید. این یک معاملهی دست بهدست بود: محمد برای بهدست آوردن حق اعمار خانهی خشتی و با سقف هموارش، به شکل غیرقانونی، 30 هزار افغانی یا حدود 524 دالر پرداخت. این مرد هفتاد ساله گفت: «من هیچ سند رسمی ندارم».
میلیونها افغان، مانند محمد، روی زمینهایی زندگی میکنند که ماکلیت قانونی مشخص ندارند. کارشناسان افغان و بینالمللی میگویند که فقدان یک سیستم کارای مدیریت اراضی، یکی از جدیترین موانع توسعهی اقتصادی در کشور است. اشرف غنی که انتظار میرود خلاصهی برنامههایش در مورد حکومتداری، مبارزه با فساد و افزایش درآمدها را در یک کنفرانس بینالمللی در هفتهی جاری ارئه کند [کرد]، میگوید که بازبینی کلی سیستم اراضی کشور یکی از اولویتهای حکومتش است. وی برآورد میکند که سهچهارم باشندگان کابل، شهری با پنج میلیون جمعیت، در خانههایی زندگی میکنند که به شکل غیرقانونی ساخته شدهاند.
آقای غنی در مصاحبهای قبل از مراسم تحلیفش در ماه سپتامبر، گفت: «تمام تجربههای جهانی نشان میدهند که غیررسمی بودن، یک شکست سیاستهای حکومت است». «تعهد ما این است که تمام خانهسازیهای غیرقانونی در این شهر و شهرهای دیگر را قانونی بسازیم. چون وقتی حقوق مالکیت پایدار داشته باشید، هم به پولیس، هم به محکمه و هم به حکومت ارتباط پیدا میکنید».
کمیتهی نظارت و ارزیابی که از کارشناسان مبارزه با فساد افغانستان و نمایندههای بینالمللی تشکیل شده است، میگوید که صرف یکسوم اراضی افغانستان بهدرستی بررسی شده است و ناامنی، حاکمیت ضعیف قانون، مداخلهی جنگسالاران و یک چهارچوب ضعیف قانونی این مشکل را تشدید میکند. این کمیته میگوید که این حالت، به اشخاص قدرتمند و سیاسی اجازه میدهد تا قبالههای جعلی بسازند یا بهسادگی زمینها را غضب کنند.
در یک گزارش اخیر سازمان ملل متحد آمده بود که فساد در افغانستان «به یک بازار پررونق، در حال توسعه و غیرقانونی اراضی و ظهور «مافیای زمین» متشکل از همین دلالان قدرت در داخل و خارج حکومت، منجر شده است».
کابل را قلههایی احاطه کردهاند که بسیاریها در آنها به شکل غیرقانونی مسکنگزین شدهاند. از خانهی محمد، بر فراز کوه، میتوان ساحهی وسیعی از پایتخت افغانستان را دید، پایتختی که 5900 فت از سطح دریا بلند واقع شده؛ اما اجتماع ساکن در آن فقیر است. در حالی که در شهرهای دیگر این ارتفاعات جای ثروتمندان است؛ اما در اینجا این ارتفاعات یک بار مسئولیت است.
محمد هفتاد ساله، هفتهی یک بار برای اجرای کارهای روزمره از خانهاش بیرون میشود و از یک مسیر سراشیبی با زحمت پایین میآید. او به کمک عصایش بالا میرود و در جریان راه میایستد تا نفسی تازه کند. وی گفت: «بالا رفتن و پایین آمدن سختتر میشود» «من دارم پیر میشوم».
باشندگان این روستای داخل شهر میگویند که بسیاری از این زمینها توسط فرماندهان پیشین مجاهدین، که در برابر شوروی جنگیدند و مردان قدرتمند و باافتخار در جامعهی افغانستان اند، اشغال شده بودند. آنها قطعههای زمین را به مردم فقیر میفروشند، مردمی که تعداد زیادی از آنها از ولایتهای شمالی افغانستان در جستوجوی کار به اینجا کوچیدهاند. انتقال مالکیت بهندرت به شکل رسمی مستند ساخته میشود.
عزیز احمد، مردی از ولایت پنجشیر که پنجمین دههی زندگیاش را تجربه میکند و قطعههایی از زمین فراز تپه را فروخته است، گفت: «تعداد زیادی از مردم، زمینها را بدون دریافت سندی از حکومت خریداری میکنند».
بسیاری از ساکنان این بلندی کوه، از اجتماعات فقیر به اینجا آمدهاند؛ اجتماعاتی که این افراد با امرار معاش از زراعت در آنجا زندگی میکردند. احمد ساویز 14 ساله گفت، پس از اینکه سه سال پیش پدرش در جریان زد و خوردی با طالبان کشته شد، از ولایت بدخشان برای زندگی با اقاربش به اینجا آمده است. او در مکتبی میرود که از بلندی تپه بسیار فاصله دارد و وی میگوید که گاهی رفتن او به مکتب یا برگشتنش به خانه یک و نیم ساعت زمان در برمیگیرد. وی گفت: «ما جایی برای فوتبال بازی کردن نداریم».
خدمات عمومی اغلب در فراز تپهها نمیرسند. جادهها ناهموار اند و مسیرها شیب دارند. آوردن اشیای مورد ضرورت روزانه، کاری است که قلب را به تپش میآورد. باشندگان فراز تپه میگویند که آنها برای بسیاری از خدمات ابتدایی به کارآفرینان بخش خصوصی پول میپردازند. نصب لولههای آب حدود 20 هزار افغانی یا 350 دالر هزینه دارد و عرضهی آب نیز حدود 1000 افغانی یا 17 دالر در ماه هزینه برمیدارد.
اعمار خانه در اینجا، به انتقال مواد ساختمانی توسط خر یا بر پشت کارگران ضرورت دارد. ذبیحالله، کارگر 19 ساله، در بدل انتقال پشتهی 90 پوندی خشت در یک محل ساختوساز بر بلندی تپه، روزانه 400 افغانی بهدست میآورد و این پشتهها با یک ریسمان در پشت او بسته میشوند. اخیرا در یکی از روزهای جمعه، او گفت که 10 مرتبه پشتهها را به بالای تپه انتقال خواهد داد. وی گفت: «این تنها راه بر فراز تپه است».
با وجود زندگی دشوار، تپهها یکی از محدود جاهای مقرون به صرفه برای برخی از خانوادهها است. فتح محمد 45 ساله که یک کارمند حکومتی از ولایت پنجشیر است، گفت که زمینی را که اکنون در آنجا خانه ساخته است، بهسادگی تصرف کرد. وی گفت: «برای کوه که پول میدهد؟»
