سیزده سال حضور بدون دست‌آورد

خدانظر اعتمادی

سیزده سال از حضور نیروهای ناتو به سرکردگی ایالات متحده‌ی امریکا در کشور ما گذشت. با آن‌که آن‌ها از ابتدای ورود به افغانستان، سیاست مبارزه با تروریسم و افراط‌گرایی، پیکار در جهت زدودن کشت و قاچاق مواد مخدر و در سطح کلی، ترقی، بازسازی و انکشاف افغانستان در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی، تعلیمی و امنیتی را پیش‌رو داشتند و این‌ها را علت عمده‌ی حضور خود در افغانستان تلقی می‌کردند؛ اما چیزی که واقعیت است و مردم همه شاهد آن هستند، این است که تروریسم مانند قبل به قوت خود باقی مانده، روز‌به‌روز فعال‌تر می‌شود‌ و هر روز حملات ددمنشانه و وحشیانه‌‌ی آنان بر ملت و مردم بیچاره‌ی افغانستان افزایش می‌یابد؛ تا جایی که در رویدادهای اخیر در غزنی، بر علاوه‌ی طالبان به عنوان یک گروه تروریستی، نشانه‌ها و نماد‌هایی از دولت اسلامی (‌داعش) که اعجوبه‌ی افراطی‌گری زمان خود به حساب می‌آید، به چشم خورده‌اند و این می‌تواند تهدیدی جدی و تازه علیه جامعه‌ی جهانی به حساب آید.

کشت و قاچاق مواد مخدر روز‌به‌روز افزایش یافته و به‌طور سرسام‌آوری تجارت می‌شود و این پدیده به‌نوبه‌ی خود به قدرت‌‌ تروریستان می‌افزاید؛ چون پول حاصل شده از تجارت آن به خزانه‌ی افراطیان و تروریست‌ها ریخته می‌شود. از لحاظ امنیتی هم که تمام جهانیان شاهد اند که اوضاع بیش‌تر از هر روز شکننده‌تر و آشفته‌تر می‌شود و هر روز در گوشه و کنار این وطن انفجار و انتحار‌، تیرباران‌های فردی و جمعی و سر بریدن‌های آنان، مردم بیچاره‌ی افغانستان را به خاک و خون می‌کشند. هر روز ملت ما غم و اندوه جدیدی دارند و هر روز داغ تازه‌ای بر قلب مردم وارد می‌کنند.

از لحاظ اقتصادی، وضع ممکلت بیش‌تر از پیش بغرنج است و نرخ بیکاری به‌طور گسترده بالا گرفته که این معضل به‌نوبه‌ی خود، مردم ما را مانند افعی به کام خود می‌کشد و دارای پیامد‌های فاجعه‌بار برای جامعه‌ی افغانستان، مخصوصا شهرها می‌باشد؛ هرچند فرمان رییس جمهور غنی در خصوص بررسی عومل سقوط کابل بانک، به عنوان اولین گام در جهت کاهش فساد اداری و رشد اقصاد کشور، خوشبین کننده به نظر می‌آید. اوضاع سیاسی گرچند بعد از تشکیل حکومت وحدت ملی، این حکومت به‌طور نسبی به‌سوی ثبات گام برداشته است؛ ولی پیش‌بینی قطعی ثبات پایدار در آن دشوار به نظر می‌آید. چرا؟ به دلیل این‌که پایه و اساس این حکومت از روی ناچاری و ضرورت سیاسی، هژمونی قومی و نه مبتنی بر آرای پاک مردم و اصول دموکراسی، بلکه از روی مصلحت سیاسی گذاشته شده است؛ اما چیزی که قابل توجه است، آن است که مردم افغانستان به علت خستگی از جنگ، برادرکشی و ویرانی، به کنار آمدن دو تیم رقیب و تشکیل حکومت وحدت ملی خوشبین اند و امضا نمودن پیمان امنیتی با امریکا در ابتدای شروع به کار این حکومت، دل‌گرمی و خوش‌بینی مردم را به این حکومت افزایش داده است.

حالا سوال این‌جاست که آیا واقعا امضای این پیمان که حضور دراز‌مدت امریکا را در کشور توجیه می‌کند، می‌تواند متضمن صلح پایدار در افغانستان باشد؟ چیزی که ریس جمهور پیشین، آقای کرزی به آن تأکید می‌کرد و به همان دلیل تا آخرین روز کاری‌اش از امضا نمودن این پیمان خودداری نمود. در پاسخ به این سوال باید گفت که با در نظرداشت کارکرد سیزده ساله‌ی امریکا و ناتو در افغانستان و سیاست‌های چندپهلوی‌شان در قبال کشور، این پیش‌بینی دشوار است.

امريكا در کشور ما به‌دنبال چيزی فراتر از دست‌آورد‎های اقتصادی، سياسی و نظامی می‌باشد. ادعای مبارزه با تروريزم‌، افراط‌گرایی، مبارزه با کشت و قاچاق مواد مخدر و كمک به مردم افغانستان برای ساختن يک اداره‌ی حكومتی پایدار و سالم و حمایت از دموکراسی، فقط بهانه‌ای برای حضور درازمدت امريكا در افغانستان است. امريكا و غرب هرگز با هدف كمک به مردم افغانستان يا هر جای ديگر دنيا، متقبل ميلياردها دالر هزينه‌ی مالی و از بین رفتن صد‌ها سرباز‌شان نمی‌شوند، بلکه مهم‌ترین اولویت برای امریکا و هم‌پیمانانش، تداوم تسلط‌، سیطره و هژمونی آن‌ها بالای کشور‌های رقیب می‌باشد و این می‌تواند در تطابق با منافع ملی آن‌ها باشد.

حضور امریکا در افغانستان می‌تواند برای رقبای این کشور؛ مانند کشور‌های روسیه، چین و هند که آهسته آهسته دارند به غول‌های اقتصادی و نظامی تبدیل می‌شوند، یک تهدید جدی به حساب آید. افغانستان در طول تاریخ یکی از مناطق خوب راه‌بُردی و استراتژیک بوده است و قدرت‌های جهانی همواره از این منطقه در جهت رسیدن به اهداف سیاسی و نظامی‌شان استفاده نموده‌اند. بدون شک، این کشور برای امریکا که داعیه‌ی سردم‌داری و رهبری جهان را در سر دارد، در جهت رسیدن به اهداف سیاسی و نظامی می‌تواند یک منطقه‌ی استراتژیک به حساب آید. این می‌تواند یکی از تفسیرهایی باشد که اسرار امریکا برای حضور درازمدتش‌ در افغانستان را توجیه کند، صرف نظر از این‌که این حضور درازمدت می‌تواند برای مردم افغانستان در جهت حرکت به‌سوی ثبات و امنیت پایدار قابل اعتماد باشد یا نه.