کرزی و سنت دلواپسی افغانی

عبدالله وطندار

کرزی قبل از وارد شدن به افغانستان به وسیله‌ای نیروهای ویژه‌ای امریکایی، ریاست قبیله‌ی پوپل‌زی را به عهده گرفته بود. پدرش احد کرزی هم رهبر این قبیله بود. شخصیت، بینش و نگاه کرزی، در یک رابط‌ی شخصی و تنگاتنگ با روابط و ریاست قبیلوی شکل گرفته بود. رد پای این نگاه و شخصیت قبلیوی را می‌توان در سیاست و کار کرزی دید. از لنگی گذاشتن بر سر فرزند جوان مارشال فهیم گرفته تا دور زدن نهادهای رسمی در رابط‌اش با مردم. کرزی، در مصاحبه‌ی، احیای روابط قبیلوی را بخشی از هدف خود تعریف می‌کند و تخریب این روابط را یکی از اهداف شرق و غرب می‌داند. نوستالوژی دوران کرزی را از همین حالا می‌توان در فیسبوک در میان ما افغان‌ها حس کرد. سنت دیرپای افغانی در حال تکرار شدن است. سنت بیزاری از کسی در زندگی و دلواپسی برای او بعد از رفتنش. کرزی همراه با پول‌های بی شمار و امکانات بسیار و طرح‌های آماده، به افغانستان آورده شد. بسیاری از چیزهایی که در افغانستان اتفاق افتاد، از جمله بخش اعظمی از بازسازی، نه در اختیار کرزی بود و نه حاصل اراده و تصمیم او. از روزی که کرزی صاحب اراده و قدرت تصمیم‌گیری جدی شد، دست‌آوردهای افغانستان کم‌تر از ضررهایش بوده است. گسترش نفوذ و قدرت جدی طالبان، یکی از این ضررها است. بررسی خوب و بد دست‌آوردهای کرزی برای افغانستان، نمی‌تواند بدون بررسی میزان نفوذ و قدرت فعلی طالبان، مافیای خانوادگی-قبیلوی و نظام سیاسی که عملا قدرت گذار از یک بحران انتقال قدرت بدون مداخله‌ی خارجی‌ها را ندارد، ممکن باشد. طالبان امکان آن را دارند که در آینده، توازن لرزان موجود را برهم بزنند و افغانستان را به مسیر کاملا غیرقابل تصوری هدایت کنند. آن‌ها در اکثر ولایت‌ها، حضور جدی و معنادار دارند. مافیای خانوادگی-قبیلوی کرزی، تا سالیان سال، دست بلندی در چپاول و تاراج افغانستان خواهد داشت. این مافیای قدرت‌مند که بخش‌های قابل توجهی از منابع ملی را در اختیار گرفته است، بخش مهم و بسیار جدی از میراث کرزی است. برای بررسی قدرت و نفوذ این مافیا، اکنون فرصت عملی چندانی نیست. بخشی از مشکلات نیورک تایمز در کابل، ریشه در سرک کشیدن‌اش به درون این مافیا دارد. بخشی از بحران سیاسی فعلی افغانستان، ریشه در منافع این مافیای خانوادگی-قبیلوی دارد. تاثیر این مافیا در شکل دادن ساز و کار سیاسی افغانستان را نباید دست کم گرفت. قرار گرفتن محمود کرزی در تیم اصلاحات، یک تصادف نیست. راتب پوپل با آن‌که طالب بود و بعد از سقوط طالبان هم صدها ملیون دالر به این گروه کمک کرد، اما در عین حال در مورد همکاری و دوستی‌اش با احمدشاه مسعود و جمعیت اسلامی افغانستان، افسانه‌ها درست کرده است. این مافیا، همین حالا در دو سوی بحران، برای فردایش فعالیت می‌کند.