منبع: گاردین، جنی کلیمن
تیمی از دانشمندان اسرائیلی هفته گذشته مادر همهی اختراعات را اعلام کرد. محققان موسسه علوم ویزمن در مجله «نیچر» اعلام کردند که موفق شدهاند صدها موش را با موفقیت در رحم مصنوعی بارور کنند. آنها تخمکهای تازهبارورشده را درون ویالهای شیشهای چرخان در دستگاه جوجهکشی دارای تهویه قرار داده و جنین را به مدت ۱۱ روز، یعنی اواسط بارداری موش، در خارج از بدن مادر رشد دادند. جنین بهطور طبیعی رشد کرد. قلب آنها که از جدار شیشهای ویال قابل مشاهده بود، بهطور مداوم با ۱۷۰ ضربان در دقیقه میتپید.
اندازهی موشها به کوچکی دانههای آفتابگردان بود، اما نتیجهی حاصله بسیار عظیم است: دستیابی به موفقیت ما را یک قدم به تولید مثل بدون بارداری نزدیک میکند. تقسیم کار در حاملگی غیرقابلحلترین مسأله برابری بین دو جنس است. در دنیای کاری که عمدتا توسط مردان ساخته شده، سهم مردان در تولید مثل فقط یک سلول است، درحالیکه زنان در مدت ۹ ماه نوزاد را حمل میکنند و به دنیا میآورند؛ گاهی اوقات بدن خود و اغلب اوقات شغل خود را به مخاطره میاندازند. رحم مصنوعی به معنای برابری کامل تولید مثل بین دو جنس است: تمام کاری که هرکسی باید انجام دهد این است که سهم خود را در میان بگذارد و مراقبت به عهدهی دیگری خواهد بود. اما این برابری میتواند هزینههای زیادی برای زنان داشته باشد. این یک فناوری کاملا مخل است و با هر پیشرفت جدید ما بیش از پیش به دنیای انتخابهای اخلاقی سخت وارد میشویم.
ایده نوزادانی که در شیشه بزرگ میشوند شاید تصاویری از جوجهکشی «دنیای قشنگ نو» آلدوس هاکسلی یا مزرعههای جنین «ماتریکس» را به ذهن متبادر کند، اما دانشمندان دهههاست که تلاش میکنند این اتفاق بیفتد. در سال ۱۹۹۲، محققان جاپانی موفق به پرورش بز در داخل رحمی از جنس لاستیک شدند. در سال ۲۰۱۷، محققان در شفاخانه کودکان فیلادلفیا نشان دادند که آنها جنین بره را در رحمی پلاستیکی تا معادل تقریبا نیمی از دورهی حاملگی معمول گوسفند رشد دادهاند.
انگیزهی دانشمندان از این نوآوریها نیتی خیرخواهانه است: آنها میخواهند با بهبود نتایج برای پرورش نوزادان بسیار نارس، آسیبپذیرترین انسانهای کره زمین را نجات دهند. افزون بر آن، میخواهند بفهمند در اوایل بارداری چه رخ میدهد و چرا بسیاری از حاملگیها به سقط منجر میشوند. رحمهای مصنوعی دریچهای به دنیای بستهی رشد جنینی به روی دانشمندان باز میکند، به این ترتیب میتوانند دلایل شکست آن را در زمان واقعی بررسی کنند. این رحمها اجازه میدهند روند حاملگی در خارج از بدن ادامه یابد، بنابراین نوزادان زودرس دیگر محکوم نیستند با خطر بالای معلولیت و بیماری مزمن همراه با نارسی شدید مواجه باشند. بهراحتی نمیتوان دلیلی منطقی برای عدم وجود چیزی با چنین پتانسیلی برای نجات جان انسانها مطرح کرد.
اما رحم مصنوعی میتواند اساس حقوق باروری و آزادی زنان را زیرپا بگذارد. در انگلستان، اسکاتلند و ولز، حد سقط جنین، امکان زنده ماندن جنین در خارج از بدن انسان تعیین شده است؛ در حال حاضر در هفتهی بیستوچهارم بارداری، زیرا انتظار نمیرود جنین پیش از این مرحله بتواند به رشد ادامه داده و خارج از رحم زنده بماند. اما چه خواهد شد اگر تمام جنینها و حتا جنینها در مرحلهی اولیه بتوانند بهطور بالقوه بهدلیل وجود رحم مصنوعی زنده بمانند؟ آیا میتوان برای هر کودک متولدنشده حق زندگی قائل شد؟
در کشورهایی که سقط جنین قانونی است، دسترسی به آن از حق زن بر تصمیمگیری دربارهی بدنش نشأت میگیرد. اما اگر نوزادان ناخواسته، توسط فناوری «نجات» یابند، در رحم مصنوعی دوران بارداری را سپری کرده و سپس به فرزندخواندگی داده شوند، در این صورت سقط جنین میتواند بهطور همزمان هم طرفدار انتخاب و هم «طرفدار زندگی» باشد. چرا یک مادر باید تصمیم بگیرد که کودک ناخواسته را از بین ببرد، وقتی یک رحم مصنوعی میتواند زندگی آن را نجات دهد؟
این فناوری برای نجات آسیبپذیرترین نوزادان جهان درحال تکامل است. تصور اینکه نوزادان موجود در رحم زنانی که در دوران بارداری مینوشند، سیگار میکشند، مواد مخدر مصرف میکنند یا رفتارهای خطرناک دارند، استحقاق رشد در رحمی مصنوعی و حق حیات را دارند، چندان دور از ذهن نیست. در فرهنگی که زنان باردار دائما مورد موشکافی و قضاوت قرار میگیرند، و دولت از این قدرت برای اعلام بیکفایتی مادران و گرفتن فرزندانشان استفاده میکنند، این فناوری تهدیدی بالقوه برای زورگویی و کنترل زنان باردار بهشمار میآید.
بسیاری از شرکتهای فناوری و رسانهای، از جمله اپل، گوگل، فیسبوک، وایس و بازفید، پیش از این پیشنهاد دادهاند که هزینهی منجمدکردن تخمک کارمندان خود را میپردازند تا دیگر زنان نگران کاهش بارداری در سالهای اوج باروری خود نباشند. باردارشدن یک نوزاد در رحم مصنوعی شاید روزی گزینهی انتخابی برای زنان نخبهای که شرکتهایشان هزینه آن را پرداخت میکنند یا زنانی که توانایی مالی کافی دارند، باشد. آن زمان، بارداری «طبیعی» را شاید بتوان نشانهی فقر، بارداری برنامهریزینشده یا سبک زندگی آشفته دانست.
ممکن است دهها سال دیگر با تولید جایگزینی کامل برای بارداری فاصله باشد، اما رحمهای مصنوعی زودتر از آنچه فکر میکنید میآیند. در حال حاضر تیمهایی از محققان در سرتاسر جهان وجود دارند که با هم روی ساخت جایگزینی برای رحم انسان رقابت میکنند. شفاخانه کودکان فیلادلفیا در حال جلب موافقت سازمان غذا و داروی امریكا برای تأیید آزمایشهای دستگاه «بیوبگ» خود برای نوزادان انسان است و تیمهای دیگری نیز در استرالیا و جاپان در حال تلاش هستند.
رشد انسان در خارج از بدن انسان موانع اخلاقی و قانونی خواهد داشت، نه فناوری. قبل از ورود این فناوری به شفاخانهها و کلینیکهای باروری، باید اکنون درباره رحمهای مصنوعی و اصول مشروط و قابل پیشیبینی حق تولید مثل زنان بحث کنیم.
• جنی کلیمن نویسنده کتاب «رباتهای جنسی و گوشت وگان: ماجراهایی در مرز تولد، غذا، سکس و مرگ» است.
