همزمان با نزدیک شدن دور دوم مذاکرات صلح افغانستان با گروه طالبان، وزارت اطلاعات و فرهنگ کشور نگران افزایش خشونت علیه خبرنگاران و رسانهها است و خواهان دادخواهی و رسیدگی لازم به چالشهای خبرنگاران افغانستان شده است.
محمد طاهر زهیر، سرپرست وزارت اطلاعات و فرهنگ روز گذشته (شنبه، ۱۳ جدی) در یک نشست خبری گفت که اوضاع امنیتی و چالشهای خبرنگاران باعث شده است که آزادی بیان در خطر باشد. او از نهادهای امنیتی افغانستان خواست که فضای امن و آرام را برای خبرنگاران و رسانهها فراهم سازند.
آقای زهیر در بخشی از صحبتهایش از شورای عالی مصالحه ملی، هیأت مذاکرهکننده جمهوری اسلامی افغانستان و وزارت دولت در امور صلح خواست که تأمین امنیت و مصونیت جامعه رسانهای و خبرنگاران را در اولویت آجندای مذاکرات صلح قرار دهند.
او همچنان گفت: «نامهی دادخواهانهای را از طریق وزارت امور خارجه به نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) و اتحادیهی اروپا ارسال کردیم و از این دو مرجع بینالمللی در افغانستان میخواهیم که بر طرف مقابل، گروههای هراسافگن و تروریستانی که در عقب این قضایا قرار دارند، از طریق مجاریای که خود میدانند، فشار وارد کنند و از ابزارهای ممکن برای مصون شدن فضا برای خبرنگاران کار بگیرند.»
همزمان با آن گزارش سالانه مرکز خبرنگاران افغانستان نشان میدهد که رقم قربانیان جامعهی رسانهای نسبت به سال گذشته میلادی افزایش یافته است. این مرکز گفته است که قضایای خشونت علیه خبرنگاران و رسانهها نسبت به سال ۲۰۱۹ میلادی در سال ۲۰۲۰ یک مورد بیشتر بوده است.
مرکز خبرنگاران افغانستان گزارش سالانهی خود را روز گذشته منتشر کرد و در آن گفته است که در سال ۲۰۲۰ میلادی نزدیک به ۱۱۲ قضیهی خشونت علیه خبرنگاران و کارمندان رسانهای به وقوع پیوسته است. این قضایا شامل مواردی قتل یا زخمی شدن کارمندان رسانهها، خشونتهای فیزیکی، توهین، تحقیر، تهدید و ارعاب و یا حملات و اعمال خرابکارانه بوده است.
در سال ۲۰۲۰ میلادی هشت کارمند رسانهای و خبرنگار بهشمول دو مجری، دو گزارشگر، یک تصویربردار و یک کارمند تخنیکی جان باختهاند. صفر محمد اتل مجری رادیو سمون در هلمند، احمد خان نوید مجری رادیو صدای غور در فیروزکوه، میر واحدشاه ضمیر امیری گزارشگر و شفیق ذبیح تصویربردار تلویزیون خورشید در کابل، الیاس داعی گزارشگر رادیو آزادی در هلمند، ملالی میوند مجری تلویزیون انعکاس و طاهرخان رانندهی این رسانه در جلالآباد و رحمتالله نیکزاد تصویربردار آزاد و همکار با تلویزیون الجزیره و خبرگزاری آسوشیتیدپرس در غزنی افرادی اند که در این سال در نتیجهی خشونتها جان باختهاند.
مرکز خبرنگاران افغانستان گفته است که علاوه بر این شمار از جان باختگان، یما سیاووش مجری پیشین طلوع نیوز نیز بر اثر انفجار هدفمند در کابل کشته شده است. یما سیاووش، الیاس داعی و ملالی میوند در یک ماه جان باختهاند.
در سال گذشتهی میلادی، حداقل ۱۹ خبرنگار و کارمند رسانهای دیگر در رویدادهای جنایی و تروریستی در ولایات مختلف زخم برداشتهاند. مرکز خبرنگاران افغانستان از حکومت میخواهد که بهطور جدی و شفاف این قضایا را بررسی و نتایج آن را با جامعهی رسانهای کشور شریک سازد.
مرکز خبرنگاران افغانستان همچنان در یک سال گذشته ۴۵ مورد تهدید شامل ۱۱ مورد خشونت فیزیکی، ۶ مورد بازداشت، ۶ مورد اختطاف و ۴ مورد دیگر اقدام مسلحانه علیه خبرنگاران و رسانهها را ثبت کرده است. براساس یافتههای این مرکز، گروههای تروریستی داعش و طالبان و همچنان افراد مسلح ناشناس عامل قتل خبرنگاران و کارمندان رسانهای بودهاند.
مرکز خبرنگاران افغانستان در گزارش خود نوشته است: «داعش به کشتن دو مجری، یک کارمند تخنیکی و یک کارمند خدماتی، طالبان به کشتن یک گزارشگر و یک تصویربردار و افراد ناشناس در کشتن دو مجری مظنون و یا متهم هستند. همچنان در قضایای زخمی شدگان، داعش به زخمی کردن ۹ خبرنگار و کارمند رسانهای، افراد مسلح ناشناس در ۶ مورد و طالبان در ۴ مورد متهم میباشند.»
سهم حکومت و گروههای تروریستی در خشونت علیه خبرنگاران
مرکز خبرنگاران افغانستان در سال گذشته میلادی ۴۵ قضیهی تهدید علیه خبرنگاران را ثبت کرده است. این مرکز گفته است که در ۱۲ مورد مقامهای دولتی، ۱۱ مورد طالبان، ۶ مورد افراد ناشناس، ۵ مورد امنیت ملی، ۴ مورد افراد زورمند، ۳ مورد پولیس، و یک نماینده ولسی جرگه، یک نماینده شورای ولایتی، محافظان رییس جمهور و یک افسر ارتش هرکدام در یک یک مورد متهم هستند. در ۱۳ قضیهی توهین و تحقیر خبرنگاران، پولیس در ۸ مورد، امنیت ملی و زورمندان هرکدام در ۲ مورد و محافظان رییس جمهور در یک مورد متهم هستند. در ۶ قضیهی بازداشت موقت (یک روز تا چند ماه) مقامهای محلی، پولیس و امنیت ملی هر کدام در دو مورد نقش داشتهاند. همچنان در رویدادهای ربودهشدگان تمام هر ۴ مورد از سوی طالبان صورت گرفته است و خبرنگاران از یک تا چند روز و حتا بیش از یک ماه در اسارت بودهاند. در ۱۲ ماه گذشته ۶ مورد حمله مسلحانه علیه خبرنگاران و رسانهها نیز از سوی افراد ناشناس به ثبت رسیده است.
نگرانی از افزایش خشونت علیه خبرنگاران در افغانستان شدت گرفته است. اخیراً خبرنگاران بهصورت هدفمند در حملات مسلحانه کشته میشوند. سازمان گزارشگران بدون مرز گفته است که افغانستان سومین کشور مرگبار برای خبرنگاران در جهان است.
در ماه دسامبر سال گذشته میلادی کمیته مصونیت خبرنگاران افغان، سازمان بیناالمللی حمایت از رسانهها و گزارشگران بدون مرز در نامهای از جامعهی خبرنگاری افغانستان حمایت خود را اعلام کرده و از شورای امنیت سازمان ملل خواستند تا در زمینهی کاهش خشونت علیه خبرنگاران اقدامات جدی انجام دهند.
