ساختمان تئاتر هرات حدود پنج سال پیش بهخاطر بزرگسازی خیابان مرکزی هرات توسط شهرداری تخریب شد و قرار بود که در کوتاهترین زمان ممکن، ساختمان سینما و تئاتر معیاری ساخته شود. اما با گذشت حدود پنج سال و وعدههای مکرر مقامهای حکومتی، تاکنون این ساختمان ساخته نشده و تئاتر هرات همچنان بیتعمیر است.
تنها ساختمان مربوط به تئاتر هرات که در سال 1394 تخریب شد، هرچند امکانات اندکی داشت، اما تنها مایهی دلخوشی هنرمندان تئاتر برای اجرای نمایششان بود. در این ساختمان هرازگاهی دورههای آموزشی تئاتر نیز برگزار میشد. هنرمندان سینما و تئاتر در صحبت با روزنامه اطلاعات روز میگویند مخالفت افراطگرایان دینی و بیپروایی حکومت دو دلیل اصلی بیخانمانی تئاتر هرات است.
روی صحنه خطر
هنر تئاتر در ولایت هرات، دستکم یک قرن قدامت دارد. پیش از اینکه ساختمان تئاتر هرات تخریب شود، هر جمعه سالن تئاتر هرات شاهد برگزاری نمایشنامههای از هنرمندان تئاتر هرات بود. سالهاست که نبود جای، دست هنرمندان تئاتر هرات را بسته است. به گفتهی هنرمندان در هرات در این سالها برای اینکه تئاتر در هرات به کلی فراموش نشود، آنان به اجرای خیابانی تئاتر روی آوردهاند؛ کاری که در جامعهی سنتی هرات، خالی از خطر نیست و هنرمندان بهجای رفتن روی صحنه تئاتر، به صحنه خطر میروند.
هنرمندان تئاتر در هرات مدعیاند همزمان با رشد جریانهای افراطگرای دینی، با گذشت هر روز عرصه برای فعالیت برای هنرمندان تئاتر تنگتر شده است.
فرید فکوری، مدیر تئاتر ریاست اطلاعات و فرهنگ هرات در صحبت با روزنامه اطلاعات روز، از رشد روزافزون افراطگرایی دینی در این ولایت و وضع محدودیت بر فعالیتهای هنری نگران است. او مقامهای مسئول حکومتی را متهم میکند که بهدلیل پرهیز از رویارویی با افراطگرایان، از ساخت سالن تئاتر هرات چشمپوشی میکند.
مدیر تئاتر هرات از حکومت میخواهد در صورتیکه سالن سینما و تئاتر نمیسازد، باید تشکیل در این بخش را در چوکات اداره اطلاعات و فرهنگ نیز منحل کند. او میگوید که بارها موضوع ساخت سالن تئاتر را با مقامهای ارشد حکومت بهشمول محمداشرف غنی، رییسجمهور کشور در میان گذاشته است، اما کاری در این بخش صورت نگرفته است.
او میافزاید: «دو سال بعد یک قرن از تأسیس تئاتر در هرات میگذرد و این خیلی شرمآور هست که ما سالن سینما و تئاتر نداریم. مسئولان متأسفانه وحشت و نگرانی از اعمار سالن سینما و تئاتر دارند. افراطگرایی در هرات دیده میشود و مسئولان فرهنگی احساس میکنند زیر تأثیر افراطگرایان قرار دارند.»
یعقوب امینی، یکی از هنرمندان تئاتر در صحبت با روزنامه اطلاعات روز میگوید که در نبود مکان مناسب روزبهروز رشته تئاتر در هرات ضعیفتر و از شمار علاقهمندان این رشته نیز کاسته شده است: «خواست اصلی ما از حکومت ساخت سالن سینما و تئاتر است و فکر میکنم این خواست کلانی نیست و باید حکومت به خواست ما جامعه عمل بپوشاند، تا فعالیت ما زیاد شود.»
20 سال انتظار برای ساخت دوبارهی سالن سینما
قبل از رژیم طالبان تئاتر و سینما محبوبیت زیادی در هرات داشت. با تصرف هرات از سوی طالبان در سال 1375، سالن سینمای هرات تخریب و طالبان بهجای آن دستور ساخت یک مسجد را داد. تاکنون هم چهارراهی نزدیک به ساختمان پیشین سینما، نیز به چوک سینما مشهور است.
با سقوط رژیم طالبان و شکلگیری حکومت جدید، هراتیان برای ساخت دوباره سالن سینما لحظهشماری میکنند، اما با گذشت دو دهه، کوچکترین کار در این بخش صورت نگرفته است. هنرمندان سینما هرات، مقامهای حکومتی را به دادن وعدههای سرخرمن برای ساخت سالن سینما متهم میکنند.
عبدالکریم محمدیار، مدیر افغان فیلم در هرات در صحبت با روزنامه اطلاعات روز میگوید هنرمندان سینما بارها از سوی برخی از علمای دینی مورد توهین و تحقیر قرار گرفتهاند: «ما مسلمان هستیم و در یک کشور اسلامی زندگی میکنیم و سینمای ما هم مطابق فرهنگ افغانستان است. اما بعضی وقتها از طرف علما توهین و تحقیر میشویم.»
برخلاف افغانستان در دیگر کشورها سرمایهگذاری هنگفت در بخش سینما و تئاتر صورت میگیرد. نجیبالله محبی، عضو شورای ولایتی هرات در صحبت با روزنامه اطلاعات روز میگوید که بارها حکومت برای ساخت سالنهای سینما و تئاتر وعده داده است، اما بیشتر از این باید در قسمت ساخت این سالنها تعلل نکند: «با ایجاد مرکز فرهنگی که دارای سینما و تئاتر باشد، جوانان را نسبت به خطرات افراطیت آگاه میکنیم. متأسفانه افراطگرایی در حال ایجاد و تکامل است و در برابر آن هیچ نیروی مقاومتی وجود ندارد، اما ایجاد مراکز فرهنگی چون سینما و تئاتر برای مبارزه با افراطگرایی موثر است.»
پیشتر سید عبدالوحید قتالی، والی هرات در صحبت با روزنامه اطلاعات گفته بود که بودجهای برای ساخت این دو سالن در اختیار ندارد.
مجموعهی فرهنگی ساخته میشود؟
بار دیگر مسئولان در ریاست اطلاعات و فرهنگ هرات، نوید ساخت یک مجموعه فرهنگی در شمال شهر هرات را میدهد. آریا رئوفیان، رییس این اداره در صحبت با روزنامه اطلاعات روز میگوید که در جلسه اداری ولایت، انتقال زمین به مساحت بیش از 40 هکتار در ترمینال کنونی مسافربری شهر هرات برای ساخت این مجموعه فرهنگی فیصله شده است. به گفته او، شیوع ویروس کرونا در هرات و تعلل شهرداری در زمینهی انتقال مالکیت زمین به ریاست اطلاعات و فرهنگ تأثیر منفی گذاشته بود، اما تلاش آنان برای تسریع روند انتقال مالکیت زمین ادامه دارد: «در این مجموعه فرهنگی ما موزیم، سالنهای سینما و تئاتر، کتابخانه و دیگر ساختمانها برای کارهای فرهنگی خواهیم ساخت.»
