طالبلرنینگ سابق حربیلردن اۉچ آلیشی
اۉتگن میلادي ییل نینگ (2024) باشلریده، علیگل حیدری خاتینی هوا و قیزلری هانا همده الینا بیلن بیرگه قرینداشلرینی کۉریش اوچون مزار شریف شهریدن کابلگه جۉنهیدی. اولر نینگ بیرینچی تونیده طالبان مېزبان نینگ اوییگه باستیریب کیرهدی. اوینی تینتوو قیلیش چاغیده، اولر علیگلنی کۉریشلری بیلن، هېچ قندهی سۉراق-سورسیز اونی اۉققه توتیشهدی. علیگل خاتینی و قیزلرینینگ کۉز اۉنگیده یېرگه ییقیلهدی، قان ایچیده تیپیرچیلب جان بېرهدی. کېینچهلیک طالبان محلي اهالیگه اۉلدیریلگن کیشی «داعش اعضاسی بۉلگن» دېب معلوم قیلهدی.
علیگل حیدری جمهوریت توزومی قولهشی عرفهسیگچه افغانستان اوردوسینینگ مخصوص کوچلری و کماندو صفیده طالبان همده باشقه ترورچی گروهلرگه قرشی جنگ قیلگن اېدی. خاتینینینگ ایتیشیچه، او اوردوگه «افغانستاننی تینچ و خوفسیز مملکتگه ایلنتیریش» مقصدیده قۉشیلگن اېدی. او بیر نېچه بار امریکالیک حربيلر و افغانستان اوردوسینینگ مخصوص کوچلری بیلن بیرگهلیکده طالبان نینگ پستهلری و جایلریگه قرشی اۉتکزیلگن حربی عملیاتلرده اشتراک اېتگن. حاضر امریکاده یشهیاتگن اونینگ قوماندانلریدن بیری علیگلنی «جسور عسکر» دېب تعریفلهیدی. افغانستان اوردوسینینگ مخصوص کوچلر بۉلیمیده ایشلهگن امریکالیک مصلحتچی اېسه اونی «اوردونینگ اېنگ ملَکهلی عسکرلریدن بیری» دېب اتهیدی. جمهوریت تیزیمی قولب، مملکت اوردوسی ترقهتیب یوباریلگچ، علیگل طالبان تامانیدن حبسگه آلینهدی، قییناققه سالینهدی و آخر-عاقبت افغانستاندن یشیرین یۉللر بیلن چیقیب کېتیشگه مجبور بۉلهدی. او سابق مخصوص کوچلر اعضاسی صفتیده تخمیناً بیر ییلنی مملکت تشقریسیده اۉتکزهدی. اما افغانستانگه قَیتریب یوباریلگچ، طالبان اونی کابل شهریده اۉلدیرهدی.
«لایتهاوس ریپورت» اطلاعات روز، هشت صبح، ایندیپندنت و میلیتاری تایمیز بیلن بیرگهلیک اۉتکزگن حقیقیده افغانستانده طالبان حاکمیتی آستیده سابق حکومت امنیتی همده دفاعی کوچلری (ANDSF) کمیده 110تهسی اۉلدیریلگنینی حجتلشتیرگن.
اولر 2023-ییل باشیدن 2025-ییل اۉرتهلریگچه بۉلگن دورده اۉلدیریلگنلر. تدقیقات نتیجهلریگه کۉره، فقط جاري ییل نینگ دستلبکی یېتّی آییده شوندهی 18 ته حالت قید اېتیلگن. بیراق سابق خوفسیزلیک و مدافعه کوچلری اعضالری آرهسیدهگی حقیقي قربانلر سانی بوندن هم کۉپ بۉلیشی ممکن. تدقیقات فقط محلي منبعلر تامانیدن خبر قیلینگن و کېینچهلیک حربي منبعلر تامانیدن تصدیقلنگن حالتلرنی اۉز ایچیگه آلهدی. نتیجهلر، طالبان افغانستاننینگ اَیریم سابق خوفسیزلیک و مدافعه کوچلری اعضالرینی قماقدن چیققنیدن کېین اۉلدیرگنلیگینی آچیق کۉرستهدی. قماقده بۉلگن پیتیده اېسه طالبان اولرنینگ فعالیت تاریخی، امریکا ادارهلری یاکه تشکیلاتلری بیلن علاقهلری حقیده، حتی بیر حالتده «القاعده» نینگ سابق رهبری ایمن الظواهری اۉلدیریلگنی حقیده هم سۉراق قیلگن. شونینگدېک، اولر قییناقلر آرقهلی سابق اوردو اعضالرینینگ باشقه همکسبلری حقیده معلومات بېریشنی طلب قیلگنلر.
طالبلرنینگ اۉچ آلیشی
طالبان افغانستانده حاکمیتنی قَیته اېگهلهگنیدن ایکّی کون اۉتیب (2021-ییل 17-اگستده) «عمومي عفو» اعلان قیلگن اېدی. گروه سۉزلاوچیسی ذبیحالله مجاهد اۉزینینگ بیرینچی مطبوعات انجمنیده بو فرمان طالبان رهبری هبتالله آخوندزاده تامانیدن بېریلگنینی ایتیب، اونگه کۉره «اولر نینگ دشمنی یاکه قرشیسیده بۉلگن» برچه شخصلر عفو اېتیلگنینی بیلدیردی. شوندن کېین هم طالبان رسميلری بو بیاناتنی منتظم روشده تکرارلب کېلیشگن. سۉنگّی مرته اېسه، شو ییل 7- جون کونی، 12 دولت، جملهدن افغانستان یشاوچیلری نینگ امریکا سیاحتینی تعقیقلاوچی قراردن سۉنگ، طالبان باش وزیری ملاحسن آخوند اۉز بیاناتیده گروه رهبری نینگ عفو فرمانیگه بناءً برچه مخالفلرینی کېچیرگنلیکلرینی تأکیدلهگن. شونگه قرهمهی، بیز نینگ تدقیقات نتیجهلریمیز، طالبان هنوزگچه سابق حربيلرنی اۉلدیریش، اولرنی تعقیب قیلیش، خۉرلش و قییناققه سالیشنی دوام اېتتیریاتگنی کۉرسهتیلهدی.
طالبان رسميلری بو اۉلدیریشلرنینگ اَیریملرینی اۉز کوچلری تامانیدن صادر اېتیلگنینی تن آلگن و اولرنی «شخصي عداوت» یاکه «قصاص آلیش» نتیجهسی صفتیده ایضاحلشگن. بونگچه افغانستاندهگی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ نمایندهلیگی (یوناما) 2021-ییل اگستده طالبان حاکمیتنی اېگهلهگنیدن 2023-ییل جون آخریگچه بۉلگن دورده سابق خوفسیزلیک و مدافعه کوچلری همده اوّلگی حکومت مسووللرینینگ کمیده 218 ته ناقانوني اۉلدیریلیش حالتینی قید اېتگن اېدی. شوندن اوّلراق، «نیویورک تایمز» گزېتهسی و «8 صبح» نشری 2022-ییل مارچ آییده اعلان قیلگن تېرگاوي گزارشیده 490 ته اۉلدیریش، قییناق، حبسگه آلیش و یۉقالیب کېتیش حالتینی حجتلشتیرگن اېدی. بو حالتلر طالبان حاکمیتینینگ دستلبکی آلتی آییده مملکت نینگ 32 ولایتیده صادر بۉلگن اېدی.
پاتریشیا گاسمن، انسان حقوقلری کوزهتوو مرکزی نینگ آسیا بۉییچه باشلیغی اۉرین باسری، طالبان قوماندانلری یوزلب سابق اوردو، پولی س و ملي خوفسیزلیک خدمتی خادملرینی هېچ قندهی جوابگرلیکسیز اۉلدیرگن یاکه یۉقاتیب یوبارگن دېب ایتگن. شو سبب، اونینگ تأکیدلشیچه، طالبان اعلان قیلگن «عمومي عفو» وعدهسی اۉلدیریلگن یاکه یشیرینیب یششگه مجبور بۉلگن یوزلب سابق حربيلر اوچون مطلقا معناسیز بۉلیب قالگن.
یشیرین حیات
جمهوریت توزومی و مملکت اوردوسی قولهگچ، علیگل خاتینی و قیزی بیلن بیر نېچه بار کابل خلق ارا قۉنالغهسی آرقهلی افغانستاندن چیقیب کېتیشگه اوریندی. اما بو اورینیشلر ثمره بېرمهدی. 2021-ییل 26-اگستدهگی پارتلش پیتیده امریکا، ناتو کوچلری و حمایهگه محتاج افغان یشاوچیلرنی تخلیه قیلیش جریانیده اولر معجزه بیلن امان قالیشدی. شوندن سۉنگ علیگل، «اېندی بۉلمهیدی. شو یېرده قالهمیز. نیمه بۉلسه هم، بۉلسین!» دېب قرار قیلدی. شو قرارگه کۉره، او، خاتینی و قیزی کابلده قالیشگه مجبور بۉلیشدی.
طالبان قۉلیگه توشمسلیک اوچون علیگو اۉزینی عامه کۉزیدن یشیریشگه مجبور اېدی. او اویده قالردی و یقین قرینداشلریدنگینه تشقری هېچ کیمگه اېشیکنی آچمسدی. بو حالت علیگل اوچون، ییللر دوامیده طالبانلرگه قرشی جنگلرنینگ آلد صفیده خدمت قیلگن کیشی صفتیده، نهایتده آغیر اېدی.
«اېنگ آغریقلی کونلر اۉشه پیتلر اېدی او (علیگل) حتی هانانی کۉچهباشیگچه هم آلیب چیقه آلمهسدی،» حوا، هاناگه حاملهدار بۉلگن کېزلرده علیگل قیزینینگ اسمینی تنلهگن اېدی دېدی: «او، بو اسم عبراني تیلیدن آلینگن بۉلیب، ‘امیدع، ‘مِهرع و ‘خدا نینگ رحمتی دېگن معنانی بیلدیرهدی.» دېب ایتهدی. هانا علیگل اوچون امید منبعی اېدی. او کۉپ مراتبه جنگ میدانیده فقط بیرته آرزو بیلن هانانی ینه بغریگه باسیش، هیدلش و یوز-کۉزیدن اۉپیش امیدی بیلن جنگ قیلگن. هانا هم آتهسیگه جوده باغلنگن اېدی: «او ایشدن قَیتگنیده، هانا درحال یوگوریب باریب اونی قوچاقلردی، کېتهیاتگن پیتیده اېسه ییغلب تینچیمهی قۉیردی. اونی تینچلنتیریش آسان اېمسدی.» علیگل اېسه قیزیدن اَیریلیشنینگ آغریغیگه داش بېرالمسدی. شوندهی پیتلرده او اۉزینی بو سۉزلر بیلن یوپتردی: «مېن عسکرمن، عسکر دایما کېتیشگه تیار بۉلیشی کېرهک.»
طالبان قۉلیگه توشیش قۉرقووی سبب علیگل اویده قملیب یشهگن اۉشه کونلرده اونگه یوپنچ و تسلی بېرگن یگانه نرسه قیزی هانا اېدی. او وقتینینگ دېیرلی برچهسینی هاناگه بغیشلردی. آرزوسی شوندهی اېدی. بیر کون کېلیب، قۉرقوو و واهمهسیز، قیزینینگ قۉلیدن توتیب، کۉچه باشیدهگی آزیق-طعام دوکانیگه آلیب باریش، اونگه پوفکچه، لاواشک و ایچیملیک آلیب بېریش.اما طالبان نینگ شفقتسیزلیگی و عداوتی، اینیقسه، اولرنینگ تورلی حدودلرده سابق حربيلرگه نسبتاً قصاص آلیش حرکتلری بو آرزونی عملگه آشیشیگه یۉل قۉیمهدی.
قۉلگه آلینیش؛ همکسبلرنی فاش اېتیشدن تارتیب جاسوسلیک عیبلاویگچه
2021-ییل قیشینینگ باشلریده، طالبان کابل شهریده اویدن-اویگه تینتوو اۉتکزیشنی باشلهگن پیتده، علیگل بیر کېچه قارانغیسیده اوییدن چیقیب کېتهدی. «بیر دۉستیمنی کۉرگنی بارهمن، تېز قَیتهمن،» دېیدی او خاتینیگه. اما اۉشه کونی علیگل کېچ ساعت 7:00 گچه اویگه قَیتمهیدی. حوا تاباره خواطرگه توشهدی. نهایت تېلفوننی آلیب قۉنغیراق قیلهدی. «تېلفون کۉتریلدی، لېکن هېچ کیم گپیرمهدی فقط طالبان نینگ مدحیه آوازی اېشیتیلردی،» دېیدی او. بیر نېچه کونلیک ایزلنیشلردن سۉنگ، اولر علیگلنی طالبان قماقخانهسیده تاپیشهدی.
علیگل طالبان قماقخانهسیده 40 کېچه-کوندوز قالهدی. بو مدت دوامیده طالبان اونی تورلی اصوللر بیلن قییناققه سالیشهدی. قتّيق کلتکلش، برق گه بېریش بیلن عذابلش و بۉغیش بو قییناقلرنینگ اَیریم تورلری اېدی. خاتینینینگ ایتیشیچه، آزادلیککه چیققن پیتده اونینگ تنهسی کۉکریش و جراحتلرگه تۉله بۉلگن، جراحتلر شو قدَر آغیر اېدیکی، بیر نېچه کون دوامیده اۉتیریش یاکه یوریش هم قیین اېدی.
«او [علیگلنی] اۉلیم درجهسیگه یېتگونچه قیینهشگن… اونینگ تنهسیدهگی کۉکریش و شیشلر هنوز یورهگیمنی اېزهدی. بوتون بدنی کۉم-کۉک و شیشگن اېدی.» قماقدن سۉنگ علیگلده آغیر باش آغریقلری پیدا بۉلهدی و بو آغریق عمرینینگ آخریگچه تینچ قۉیمهیدی. خاتینینینگ سۉزلریگه کۉره، بو باش آغریقلر طالبان اونی ساعتلب پلاستیک خلتهده بۉغیب تورگنیدن کېلیب چیققن اېدی.
علیگلدن تشقری، بیز افغانستان اوردوسی نینگ مخصوص حربی عملیاتلرلر بۉلینمهسی عسکرلری جملهسیدن بۉلگن ینه اوچ سابق حربينینگ عایله اعضالری و یقینلری بیلن هم صحبتلشدیک. اولرنینگ حکایهلری هم طالبان قماقلریدهگی شفقتسیز معامله حقیده اۉخشش منظرهنی چیزهدی. اولرنینگ برچهسی آغیر قییناقلرگه برق بیلن عذابلش، باشینی سووگه باتیریش و پلاستیک خلتهلر بیلن بۉغیش کبی دوچ کېلگنلر. قماقدن آزاد بۉلگچ، بو سابق حربيلرنینگ برچهسیده جدّي جسماني و روحي شکستلر کوزهتیلگن. قماقده اېسه، طالبان اَیریملرینی قییناققه سالیش آرقهلی اۉز همکسبلری نینگ آتلری و تېلفون رقملرینی فاش اېتیشگه مجبور قیلگن.
شونینگدېک، بو محبوسلر آرهسیده افغانستان اوردوسی نینگ مخصوص حربی عملیاتلر بۉلینمهسی اعضالریدن بیری طالبان اونی امریکا مرکزي کوچلر باشقرمسی (سیا) فایدهسیگه جاسوسلیکده عیبلهگنینی تصدیقلهدی. سۉراق پیتیده طالبان تېرگاوچیلری اوندن «القاعده» نینگ سابق رهبری ایمن الظواهرینینگ اۉلدیریلیشی و اۉزینینگ درآمد منبعلری حقیده سۉرهگنلر. معلومکی، ایمن الظواهری 2022-ییل 31-جولای کونی کابلنینگ دیپلوماتیک منطقهده امریکا تامانیدن عملگه آشیریلگن درن هجومی نتیجهسیده اۉلدیریلگن اېدی. بو واقعهدن سۉنگ طالبان محمودشاه حبیبي اسملی افغانستان-امریکا وطنداشنی حبسگه آلدی. اونینگ عایلهسی طالبان رسمیلریگه تیهنیب، حبیبي «شو هجوم بیلن باغلیق مسألهده» قماقده سقلنهیاتگنینی معلوم قیلگن. یقینده رویترز هم طالبان حبیبينی، احتمال، اونینگ ایشلهگن تشکیلاتیده سیا تأثیری موجود بۉلگنلیگی سببلی حبسگه آلگن بۉلیشی ممکن دېب خبر بېرگن
غربتده قیسقه مدتلی آسایشتهلیک
علیگلنینگ ساغلیغی بیرآز تیکلنگچ، او خاتینی و قیزی بیلن بیرگه افغانستاندن یشیرین یۉل بیلن قاچیب، قۉشنی مملکتلردن بیریگه اۉتهدی. دستلب اولر بیر مدت دۉستلری و تنیشلرینینگ اوییده یشهشهدی. بیر نېچه کوندن سۉنگ، علیگل سودا-ترانسپورت کمپنیسی نینگ انبارخانهسیده ایش تاپهدی. کوندوزلری یوک آرتیش بیلن شغللنر، کېچهسی اېسه اۉشه انبارنی قۉریقلردی. او ایش بېرووچیسیدن اۉشه انبارده عایلهسی اوچون کیچیک بیر خانه اجرهتیب بېریشنی سۉرهیدی. ایش بېرووچی راضی بۉلهدی و علیگل خاتینی همده قیزی بیلن تخمیناً بیر ییل دوامیده اۉشه انبارده یشهیدی. «کابل دېگن دۉزخدن اوزاقده اېکنیمیزدن خورسند اېدیک،» دېیدی خاتینی. اولر استه-سېکین تینچلیک و آسایشتهلیکنی حس اېته باشلشگن اېدی. گرچه غربتده حیات آغیر بۉلسه-ده، طالباننینگ قۉلی اولرگه اېتمسلیگی اولرگه بخت و تسکین بغیشلهگن اېدی.
شونگه قرهمهی، اولرنینگ دللری کابلنی قۉمسردی. اولر اۉتمیشده اۉتگن بختلی کونلرنی اېسلب ساغینردی. علیگل و حوا کابلده تنیشگن، اونهشتیریلگن و شو یېرده عایله قورگن اېدیلر. قیزلری هانا هم عیناً شو شهرده دنیاگه کېلگن اېدی. هر قنچه کابل اولرنینگ یورهگینی آغریتگن بۉلسه-ده، او جایدهگی شیرین خاطرهلرنی اونوتیشالمسدیلر.
«بعضاً کابلدهگی کونلر، پل سرخدهگی کلبه ارمان رستورانتیده بیرگه اۉتگن دَملر اېسیمیزگه توشردی. شونده بو یېرده [غربتده] هم بیران رستورانت تاپیب بارردیک.
علینینگ آزگینه درآمدی بیلن امکانیمیز یېتگنچه حیاتدن ذوق آلیشگه اورینردیک. گۉیا اۉشه کونلر حیاتیمیزدهگی سۉنگّی قووانچلی لحظهلر اېدی»، دېیدی حوا. بیر کونی کېچقورون، علیگل ایش جاییدن چیقیب نان آلیب کېلیش اوچون تشقریگه چیققنیده، پولیس تامانیدن قۉلگه آلینهدی و افغان مهاجرلری و باشپناه ایزلاوچیلرنی دېپورت قیلیش مرکزیگه آلیب کېتیلهدی. او اۉشه جایدن خاتینیگه قۉنغیراق قیلیب، بیر نېچه کوندن سۉنگ مملکتدن چیقریب یوباریلیشینی، عایلهسی هم مجبورن اونگه قۉشیلیشی کېرهکلیگینی ایتهدی.
ویرانهلیک چوقور بیر نېچه کوندن سۉنگ، علیگل، حوا و هانا مجبورن افغانستانگه قَیتریلهدی و ینه کابلگه بارهدیلر. اۉشه پیتده حوا حاملهدار اېدی. علیگل کابلده بیر اوی اجارهگه آلیب، ینه یشیرین حیات کېچیره باشلهیدی. کۉپ اۉتمهی، اولرنینگ ایکّینچی قیزی، الینا دنیاگه کېلهدی. شوندن سۉنگ، اولر خوفسیزلیک مقصدیده مزار شریف شهریگه کۉچیب اۉتهدیلر. او یېرده علیگول تکسیچیلیک قیلیشنی باشلهیدی و عایلهسی نینگ کونلیک احتیاجلرینی شو یۉل بیلن تأمینلهیدی. آرهدن بیر نېچه آی اۉتیب، اولر قرینداشلرینی کۉریش اوچون کابلگه قَیتهدیلر. اما عیناً اۉشه کېچه، طالبان اولرنینگ مهمان بۉلیب تورگن اوییگه باستیریب کیرهدی و علیگلنی خاتینی و ایکّی قیزی نینگ کۉز اۉنگیده اۉققه توتهدی. طالبان علیگلنی اۉلدیرگندن سۉنگ، اونینگ دفن مراسمینی اۉتکزیشگه هم رخصت بېرمهیدی. «اولر حتی سۉنگی مرته یوزینی کۉریشیمگه هم یۉل قۉیمهدیلر»، دېیدی حوا. طالبان محلي اهالیگه اعلان قیلیب، علیگلنی «داعش اعضاسی» بۉلگنی اوچون اۉلدیریلگنینی ایتهدی.
باشقه بیر حالتده هم، سابق مخصوص کوچلر اعضاسینینگ عایلهسی طالبان اولرنی دفن مراسمینی اۉتکزیشگه قۉیمهگنینی تصدیقلهیدی. اوشبو حربی 2024-ییلده طالبان تامانیدن آتیب اۉلدیریلگن اېدی. سۉنگّی ییللرده، طالبان سابق خوفسیزلیک کوچلری اعضالری و اۉز مخالفلرینی «مُرتد» دېب اعلان قیلیب، اولرنینگ دفن مراسملرینی اۉتکزیشگه من اېتیب کېلماقده.
علیگلنی هم «مُرتد» دېب اتهگن اېدیلر.
علیگُل اۉلدیریلگندن کېین حوا، هانا و الینا نینگ حیاتی بوتونلهی اۉزگریب کېتدی. اېندی حوا اوچون هانا و الینا نهفقط فرزندلر، بلکه بوتون حیاتینینگ معناسی بۉلیب قالدیلر. او اېندی اولر اوچون هم آنه، هم آته. بو اېسه عیاللر و قیزلر برچه اساسي حقوقلردن محروم بۉلگن مملکتده جوده آغیر وظیفه اېدی. اولر افغانستاندن چیقیب، قۉشنی دولتلردن بیریگه باشپناه تاپگن بۉلسهلر-ده، هر لحظه آرقهگه افغانستانگه قَیتریلیش خوفی موجود. شونگه قرهمهی، حوا ایکّی قیزینی یالغیز اۉزی کتّه قیلیشی کېرهک. هانا و الینا اېسه هنوزگچه آتهلری نینگ اۉلگنیگه ایشانیشمهیدی. اولر آنهلریدن دایما سۉرهشهدی.
نېگه طالبلر آتمگه اۉق اوزیشدی؟ آتم نیمه بۉلدی؟ نېگه کېلمهیپتی؟ نېگه بیزنی آلیب کېتمهیپتی؟ نېگه قۉنغیراق قیلمهیپتی؟ حوانینگ بو سواللرگه جوابی یۉق. او فقط شونی کوتهدی بیر کون کېلیب قیزلری اولغایهدی و آتهلرینینگ باشیگه نیمهلر توشگنینی، اولرنینگ یۉقلیگیده آنه بیلن بیرگهلیکده نیمهلرنی باشدن کېچیرگنینی توشونیب یېتیشهدی.
