سلطانعلی کشتمند، افغان سیاستچیسی و اقتصادچیسی، تۉقسان یاشیده وفات اېتدی. اوشبو یازوو نینگ سرلوحهسی «سلطانعلی کشتگر» دېب اتلهدی، بو اتهیلب قۉییلگن. فارس تیلیده «مند» قۉشیمچهسی کۉپینچه اېگهلیک یاکه بیرار نرسهگه اېگه بۉلیش معناسینی بیلدیرهدی. مثلاً، نیرومند کوچ (کۉپ) بۉلگن کیشی دېمکدیر. دانشمند اېسه عادتده کۉپ بیلیمگه اېگه بۉلگن آدمگه ایتیلهدی. اما «-گر» قۉشیمچهسی کۉپراق حرکت و عملنی بیلدیرهدی. آهنگر تېمیرنی شکلگه سالهدی، ویرانگر ویران قیلهدی و هکذا. شو نقطهی نظردن قرهگنده، سلطانعلی کشتمند، گرچه اونینگ ایکّینچی آتی «کشتمند» بۉلسه هم، کۉپ جهتدن «کشتگر» اېدی.
سۉنگگی یوز ییل ایچیده افغانستانده کۉپلب سیاسي گروهلر جمعیتنی مهندسلیک یۉلی بیلن اۉزگرتیریش و اۉزلری تصور قیلگن «فضیلتلی شهر»نی برپا اېتیش نیتیده اجتماعي فعالیت میدانیگه کیریب کېلدیلر. بو گروهلر نینگ اېنگ قدرتلیلریدن بیری افغانستان خلق دیموکراتیک حزبی اېدی؛ او اجتماعي اۉزگریش اوچون رادیکال غایهلرگه اېگه اېدی. شونینگدېک، بو حزب جوده شاشهلاق هم اېدی. اما او اېللیگینچی هجري-شمسي اۉن ییللیکده حاکمیتگه کېلگنیدن کېین قۉلهگن زۉرآور و قانلی اصوللری سبب یامان نام چیقردی.
بو یامان نام (اینیقسه اۉشه دوردهگی دنیا نینگ کېسکین ایکّی قطبلی ترغیبات محیطیده) شونچهلیک کوچلی اېدیکی، بو گروه و باشقه چپ قنات گروهلر نینگ افغانستان سیاسي ادبیاتینی اۉزگرتیریش همده ینگی اجتماعي غایهلرنی تنیشتیریشدهگی حصهسی بوتونلهی سایهده قالیب کېتدی. باشقهچه ایتگنده، اگر چپ کوچلر نینگ جملهدن افغانستان خلق دموکراتیک حزبینینگ غایهلری و اجتماعي یاندشوولریده بو یېر-او یېرده قندهیدیر ایجابي جهتلر بۉلگن بۉلسه هم، اۉشه جهتلر بو یامان نام آستیده کۉمِیلیب کېتدی.
سلطانعلی کشتمند نینگ رۉلی، اینیقسه اونینگ اوزاق دوام اېتگن باش وزیرلیک دوریده، عیناً شوندهی محیطده بهالنردی. او حزب اعضاسی اېدی و طبيعيکی، اۉشه حزب همده اونینگ مفکوروي همفکرلریگه نسبتاً بیلدیریلگن هر قندهی حکم کشتمندگه هم تعلقلی بۉلهردی. بو واقعه نینگ اۉیلنتیرهدیگن جهتلریدن بیری شوندهکی، کشتمند افغانستان کبی، اېتنیک مونوپولیهگه بای تاریخگه اېگه مملکتده باش وزیر بۉلگن بیرینچی هزاره اېدی و او قریب 9 ییل دوامیده بو لوازمده ایشلهدی. بوندهی حادثه افغانستان نینگ بوتون تاریخیده فقط «چپ» قرهشلر دایرهسیده ممکن بۉلگن اېدی. هزاره جمعیتی نینگ کتّه بیر قِسمی هم اۉشه محیطده بو ایجابي جهتنی کۉره آلمهدی و فقط جهادي همآوازلر نینگ آغزیدن ینگرهگن «کمونیزمگه اۉلیم!» دېگن شعارگه قۉشیلیب کېتدی.
کشتمند شوندهی شرایطده عملده عقللیلیک، جسارت و صبر-برداش نمونهسی صفتیده نمایان بۉلهردی، اینیقسه اونینگ قرشیسیده تورگن و آوازینی اېشیتمهیاتگن آدملر اوچون. او هزاره خلقیگه تاریخن حتا حاکمیت نینگ کولرهنگ دایرهسیگه هم یقینلشیش حقوقیدن محروم بۉلگن جمعیتگه بو تاماندن هم بیر یۉل بارلیگینی کۉرسهتردی. اما هزارهلر نینگ اکثریتی جهاد مفکورهسی و «حق نینگ باطلگه قرشی کورهشی» غایهسی بیلن بند بۉلیب، کشتمند نیمهنی ایتهیاتگنینی انگلهمس اېدی.
شونگه قرهمهی، کشتمند اېکیلیشی کېرهک بۉلگن نرسهنی اېکدی. او آغیر زمانده، مینگلب ناتۉغری توشونچهلر آرهسیده و قۉرقووگه تۉله بیر دورده هزارهلر آنگیگه اولر اوچون ینه قندهی ممکن بۉلگن یۉللر بارلیگی حقیدهگی اوروغنی ساچدی. او عقللی، جسور و صبرلی اېدی. عقللیلیگی بیلن اسلامي جهاد نینگ نریگی تامانینی کۉره آلدی، جسارتی بیلن عملي نمونه یرهتدی و صبر-برداشی بیلن ملامت اۉقلرینی حتا اۉز قومیدن کېلگنلرینی هم مردانه قبول قیلدی.
اما کشتمندنینگ کشتگری صفتیدهگی رۉلی فقط هزاره قومی اوچون اېمس اېدی. او عینِ اۉشه خلق–پرچم حزبی ایچیده هم کۉپراق علمي و تکنوکراتیک یاندشوونی افضل کۉرر، مفکوروي یاندشوودن کۉره عملي فکرلردی. شو نینگ اوچون هم حقیقي حاکمیت توزیلمهسی نینگ یوقاری قِسمیده تورگن قدرتلی همراهلری اونینگ باش وزیر لوازمیده اوزاق وقت قالیشینی نسبتاً آسانراق قبول قیله آلگن اېدیلر. چونکه کشتمند تخنیکي صلاحیتگه، اقتصادچی صفتیدهگی قابلیبگه اېگه اېدی، اما او کوندهلیک مفکوروي حزب ایچیدهگی، همده اوندن تشقریدهگی سیاسي سرگذشتلرگه ارهلشیش حزبیگه یاکه افغانستان خلقیگه کتّه فایده کېلتیرهدی، دېب ایشانمس اېدی.
شو سببلی خلق-پرچم حزبی نینگ حاکمیت ایزلاوچی اعضالری هم اوندن هېچ قندهی تهدید سېزیشمهگن. کشتمند نینگ بو یاندشوویدهگی درس شوندهکی، گرچه بیر دورده «انقلابچی» صفت سیاسي گروه اعضالری یاکه کۉپلب آدملر آنگیده اېنگ یخشی صفت بۉلیشی ممکن بۉلسه هم، بیلیم و تخنیک نینگ عملي ایشلشینی قدرلش ضرور اېدی. کشتمند نینگ میراثی اۉشه شاوقینلی، شعاري، مفکوروي و انقلابي روحدهگی محیطده؛ اقتصادي توشونچه و اجتماعي اوزاقنی کۉره بیلیش قدرینی اعتبارگه آلیشدن عبارت اېدی.
کشتمند وفاتیدن کېین کۉپلب آدملر اونگه حرمت کۉرسهتگنی شونی بیلدیرهدیکی، او سیاسي فعالیتی و باشقروو دوریده «اېکگن» نرسهلری اېندی استه-سېکین آدملر اعتباریگه توشماقده. جمعیت، کۉپ اۉن ییللیک اچّیق و عاقبتلری آغیر نزاعلر تجربهسیدن سۉنگ، استه-سېکین اۉتمیشده فقط تنقید و ملامت آلگن انسانلرنینگ ایش فعالیتینی هم دقّت بیلن اۉرگنماقده.
