نېگه پاکستان خواطرده؟
شمشاد زلمی
ایریم گزارشلرده پاکستان افغانستان سابق حکومتینینگ بعضی بیر بلند مرتبهلی رسمیلری و بیر قنچه سیاسی فعاللرنی بیر ییغیلیشگه چقیرگنی ایتیلهدی. بو چاره اېسه افغانستان یشاوچیلری اۉرتهسیده (پاکستان طالبان بیلن تعامل قیلیش یوزهسیدن باسیم آلیب کېلیشی و باشقه بیر تنلاو بیلن اېسه ینگی بیر جریان باشلهنیش احتمال بۉلیشی) اوچون کېنگ کۉلمی فروپاگندلری باشلنگن. عین حالده، پاکستان حربی کوچلری باش قوماندانی عاصم منیر سۉنگّی هفتهلرده ایکّی مرته امریکا قۉشمه ایالتلریگه سفر قیلگن. ایریم تحلیلچیلر اوشبو ایکّی موضوعنی علاقهسیز اېمس دېب بیلهدیلر و احتمال پاکستاننینگ طالبان برابریده سیاسیتیدهگی اۉزگریش کېلگن بۉلیشی موجود. بو قره بیر مقدار تۉغری کۉرینهدی؛ چونکه بو بیرینچی مرته پاکستان طالباننینگ سیاسی مخالفلری یوقاری بلند مرتبهلی رسمیلری سطحیده بیر ییغین اویوشتیرهدی بو بیلن طالبلرنینگ غیر مستقیم بیر روشده تهدید اېتهدی. بو بیلن طالبلر برابریده پاکستان اوچون باشقه گزینهلر بارلیگینی کۉرستهدی. اما بو ایش اېسه پاکستان نینگ نیچه اۉن ییللیک اۉتمشدهگی نا تۉغری سیاستینی هم آشکار قیلهدی؛ بو مملکت اۉزی نینگ بعضی بیر آچیق و یاشیرون سیاستلرینی ایلگر سورگن ادی و منطقهی کۉپینچه حوزهلرده جهادی و مذهبی گروهلرنی اۉزی نینگ سیاسی مقصدی اوچون استفاده قیلگندی. حاضرگه کېلیب پاکستاننینگ اۉزی تربیهلگن مذهبی گروهلر بو مملکت دولتینینگ مخالفتیگه ایلنگن و اونگه کتّه بیر معما ایجاد قیلگن، بو اوروش یۉنلیشینی اۉزگرتیریش مقصدیده پاکستان ثمرهلی بیر یۉلنی تاپیشگه اولگورماقده.
هنوزگچه هم افغانستان و پاکستانده حاکم طالبلر حلی هم ایریم ساحهلرده استراتژیک دوستلر حسابلنهدیلر؛ لېکن طالبلر اېیسه مذهی هویتلری سبب پاکستان بیلن یقینلهشیش و اولردن فاصله آلیش خوفلی بۉلیشی احساس قیلینهدی. پاکستاندهگی اوروش تۉلقینینی اعتبارگه آلسک، بو مملکت بوندی بیر معما بیلن روپه ره بۉلگنینی ایتیش ممکن دیر. پاکستان تورلی یۉللر بیلن طالبان اوستیگه باسیم آلیب کېلیشگه حرکت قیلیشیگه قرهمهی، طالبان گروهی پاکستان طالبان حرکتی (تیتیپی)نی حمایت قیلیشدن قۉل کۉتریش اوچون پاکستان تۉرلی یۉللر بیلن بو گروه اوستیگه باسیم آلیب کېلیشگه حرکت قیلماقده. لېکن اولر یا ناتوانلیک یوزهسیده یا –ده مذهلی هویت الزامیتی باعث هنوزگچه پاکستان ایستیگه تن بېرمهگن؛ بلکه عکس حالده، پاکستانلیک طالبلرنینگ بو مملکت توپراغیده هجوملری آشگن و مرکبلشگن همده بو گروه حرکتی جنگریلرنینگ حضوری مملکت ایچکریسیده کون ساین آرتیب بارماقده.
ایریم گزارشلرگه قرهگنده، 2025- ییل امنیتی لحاظدن پاکستان اوچون اېنگ قانلی بیر ییل بولگن دیر، فقگینه جاری ییل جنوری آییدن 11 مارچگه 179 هجوم پاکستانعملگه آشیریلگن. بو حملهلرنینگ 90 فایزی خیبر پختونخوا ایالتیده پاکستانلیک طالبلر آرقلی بجریلگن. اوشبو رقملر ایسه ایریم موردلرده نا حربی باسیملر سبب کمهیگن بۉلیشی ممکن، لېکن عمومن آلگن رقملرنی اعتبارگه آلگن حالده، پاکستانده خوفسیزلیک حادثهلر کېسکین آچیب بارماقده و بو امر اېسه خیبر پختونخوا ایالتی منطقهلریده پاکستان دولتی حاکمیتینی جدی معما بیلن دوچار قیلگن. شونینگدېک پاکستانلیک طالبلر تامانیدن نشر قیلینگن ویدیولرده پاکستانلیک کوچلر ایریم منطقهلرده آرقهگه چیکینگنلرینی کۉرستهدی اولر اۉز قرارگاه همده حربی مرکزلرینی طالبلرگه قۉیبرگنلر. شونینگ اوچون هم، پاکستان دولتی تورلی منطقهلرده طالبلرنی یۉق اېتیش مقصدیه کېنگ کۉلملی عملیات اۉتکزیشنی باشلهگن، لېکن بو عملیات تورلی یۉنلیشدن قرهگنده ایریم معمالر بیلن روپه ره؛ بیرینچی چالیش اېسه محلی مردم نی قانقتیریش دیر. بو بیلن حربی و سیاسی قرهشدن هم عملیات موفقیتلی اۉتکزیلیشی خصوصیده کۉپینچه خواطرلر هم یۉق ایمس.
پاکستان خیبر پختونخوا تورلی منطقهلریده اینیقسه وزیرستانلرده بېش مرته حربی عملیات بجرگن. مذکور عملیات پاکستانلیک طالبلر و باشقه جنگریلرنی امکان قدری نابود بۉلیشی اوچون موفق بۉلیشیگه قرهمهی، تینچ اهالیگه کېنگ کۉلمچی مالی و جانی زیان یېتکزگن و اهالی نینگ کته قسمی اۉز یشش اوی جایلریدن آواره بۉلگنلر. شونینگدېک بو عملیاتدن قیسقه مدت اۉتگندن سۉنگ ینه بیر مرته جنگری گروهلر جملهدن پاکستان تحریک طالبان باش کۉتریب منطقهنی نابرقرار قیلگنلر. شو یوزهدن، پاکستاننینگ جنگری گروهلر بیلن یاندهشیشی مردم اوچون سوال توغدیرگن و اولر اېسه بو عملیات نسبتن شک و شبهه بیلن قرهیدیلر. بوندن تشقری، پاکستان ملی کوچلری نینگ مذهبی همده جنگری گروهلر بیلن تاریخی تعاملی سبب، ارتش گه شک و تردید بیلن قرهیدیلر. شونینگ اوچون هم پاکستاندهگی مشهور شعارلردن بیری « «یہ جو دہشت گردی ہے، اس کے پیچھے وردی ہے»؛ یعنی تروریسم آرقهسیده پاکستان قۉلی بار. شونینگ ایشانسیزلیک سبب و مردم نینگ اردو و ارتش گه نسبتن شک و تردیدی باعث، حاضر پاکستان ارتشی اوچون حربی عملیاتنی باشلهشی قیین و هر بیر منطقهده مردم حربی عملیات برابریده ناراضیلیک کۉرستهدیلر. عین حالده، سۉنگی کونلرده پاکستانلیک طالبلرنینگ حضوری خیبر پختونخوا ایالتی باجور منطقهسیده سیزیلرلی آشگن و بیر نېچه نقطهده اولر و پاکستان خوفسیزلیک کوچلری اۉرتهسیده آغیر تۉقنشوولر یوز بېرگن، خیبر پختونخوانینگ تورلی کۉپینچه منطقهلریده ناراضیلیک نمایشلر اۉتکزیلگن مردم نینگ کېنگ قرشیلیک بیلدیریلدی. بو قیینچیلیک حل اېتیلیشی اوچون باجۉر محلی بویوکلری قورلتای تشکیل اېتیب پاکستان حربی کوچلری و طالبان اۉرتهسیده واسطهچیلیک قیلگنلر. بو مذاکرهلرنینگ یېتّی باسقچی بار اېدی و عمومن آلگنده قورلتای هر ایکّی تاماندن تینچ اهالی جان و مالیگه اعتبار بېرینگلر. اولر طالبلردن افغانستانگه قیتیشنی سۉرهگنلر و اگرده حکومت کوچلری بیلن اوروش قیلهدیلر بو اوروشنی تاغلرده قیلینگلر نه قیشلاقلرده. لېکن، کېیینچهلیک تیتیپی رسمی بیر بیانیهده اوشبو مذاکرهلرنی رد قیلیب اوروش دوامیگه تاکیدلهدی. پاکستانلیک حربی کوچلرنینگ منطقهده ییریک عملیات اۉتکزمسلیگیگه قرهمهی، اما ایریم منطقهلرده چېکلنگن عملیاتلرنی بجرگن؛ کۉرینیشیچه پاکستانلیک حربیلر یوقاری بیر سحطده مردمی و سیاسی حزبلرنینگ حمایتیگه اېگه اېمس، بو امر پاکستان امنیتی نهادلرینی طالبلر بیلن اوروش یانیده سیاسی معما بیلن هم رۉپه ره قیلگن.
ینگی باسقیچدهگی ینگی چهرهلر ینگی ستراتژیکلر
طالبان پاکستانی 2022-ییل نوامبر آییده پاکستان حکومتی بیلن آلیب باریلگن موفقیتسیز تینچلیک مذاکرهلریدن سۉنگ بو مذاکرهلرده کابلدهگی حاکمیتنی قۉلگه آلگن افغانستانلیک طالبان واسطهچیلیک قیلهیاتگن اېدی اۉزلری نینگ تۉقنشوولرینی تۉختهتیش قرارینی بېکار قیلدیلر. شوندن سۉنگ پاکستانده بو گروه تامانیدن کېنگ کۉلملی هجوملر باشلندی و حاضرگچه بو هجوملر کوچهییب بارماقده؛ هر کونی هجوملر سانی و قربانلر مقداری آرتماقده. شو بیلن بیرگه، پاکستانلیک طالبان اۉز حربي توزیلمهلری و جنگاور تاکیتیکلریده کتّه اۉزگریشلر کیریتگن بۉلیب، بو حالت پاکستان حکومتیگه ینهده کۉپراق معمالر توغدیرماقده.
2013-ییلده پاکستان طالبان حرکتی (تیتیپی) یېتکچیسی حکیمالله محسود و اونینگ اۉرینباسری مولانا ولیالرحمان امریکا قۉشمه ایالتلرینینگ دران هجومیده اۉلدیریلگچ، بو گروهنینگ ایچکی توزیلمهسی یېتکچیلیک بۉییچه کېلیشماوچیلیکلر سببلی انچه ضعیفلشدی. شوندن سۉنگ، اولر مولانا فضلالله اۉزلریگه یېتکچی اېتیب تعیین قیلدیلر، بیراق او گروهنینگ تورلی بۉلینمهلرینی یگانه باشقروو آستیده بیرلشتیره آلمهدی. بیراق حاضرگی یېتکچی نور ولی محسود نهفقط گروه ایچیدهگی بیرلیکنی سقلب قالیشگه، بلکه خیبرپختونخوا و حتا که بلوچستاندهگی کیچیک گروهلرنی هم اۉز توزیلمهلریگه قۉشیشگه و اۉز یېتکچیلیگی آستیگه آلیشگه موفق بۉلدی. شو طریقه، پاکستاندهگی طالبان حرکتی ینگی باسقیچده نهفقط بیرلیگینی سقلب قالدی، بلکه ینگی تشکیلات شکللری آرقهلی اۉز فعالیتینی ثمرهلی دوام اېتتیره باشلهدی. اولر بو یۉلده کتّه درجهده افغانستاندهگی طالبانلرنینگ استراتژيلرینی نسخه آلیشماقده.
هر قنچه پاکستان طالبانینینگ ینه بیر گروهی حافظ گُل بهادور باشچیلیگیده پاکستان طالبان حرکتی (تیتیپی)دن علیحده فعالیت یوریتهیاتگن بۉلسه-ده، یقینده او لشکری اسلام و پاکستان اسلامي انقلابی ناملی ایکّی باشقه گروه بیلن بیرگه پاکستان مجاهدلر اتفاقی (آیامپی) ناملی ینگی بیرلشمه توزگنینی اعلان قیلدی.
بو ینگی اتفاق یوزهگه کېلگنیدن سۉنگ بیر نېچته مرکّب هجوملرنی عملگه آشیرگن. حرکتنینگ اساسي اعتباری جَنوبي وزیرستانده بۉلسه-ده، او پنجاب ولایتی و باشقه حدودلرده هم اۉز تأثیرینی کېنگهیتیریشگه اورینماقده.
بو ینگی گروهنینگ ترغیبات موادلر جوده ایلغار بۉلیب، بیر نېچته اجتماعي ترماقلر آرقهلی کېنگ ترقهتیلماقده. تحلیلچیلرنینگ فکریچه، اوشبو گروهنینگ ترغیبات مضمونی جهتیدن القاعده بیلن جوده کۉپ اۉخششلیکلرگه اېگه اینیقسه تخنیکي جهتدن رواجلنگنلیگی نقطهی نظریدن.
سۉنگّی کونلرده بو گروه، شونینگدېک تیتیپی (پاکستان طالبان حرکتی) تامانیدن بیر نېچته هجوملر عکس اېتگن ویدیولر و صورتلر اعلان قیلیندی. اولرده کۉرسهتیلیشیچه، گروه اعضالری عادي تجارت درانلریدن (عادتده صورتگه آلیش اوچون ایشلهتیلهدیگن) فایدهلنیب، پاکستان حربيلرینینگ پُستهلری و حربي موترلریگه هجوم قیلیشماقده. گرچه بو هجوملر کتّه مادّي ضرر یېتکزمهیاتگن بۉلسه-ده، اولرنینگ روحي تأثیری کتّه چونکه بوندهی هجوملرنینگ آلدینی آلیش پاکستان حکومتی اوچون جدّي معما بۉلیب قالماقده. بو ینگی جنگاور تاکیتیک پاکستاندهگی طالبان جنگریلریگه معلوم اوستونلیک بېرگن. سببی: طالبان کوچلری مابیل، یعنی دایمي جایده اېمس، حرکتده بۉلهدی؛ اما حکومت کوچلری بېلگیلنگن حدودده جایلشیشگه مجبور، بو اېسه اولرنی دران هجوملری آستیده حمایهسیز قالدیرهدی. نتیجهده، درانلردن فایدهلنیش طالبان اوچون زمانهوي و ثمرهلی اصولگه اَیلنماقده. خیبر پختونخوا حدودیده آلیب باریلهیاتگن اوروشنینگ اساسي قِسمینی پاکستان نینگ یریم حربي کوچلری (فc) و پولیس بۉلینمهلری یوریتهیاتگنلیگی سببلی، پاکستان طالبانی اۉز تاکیتیکلرینی اۉزگرتیرگن. ایلگری اولر اوشبو کوچلرگه ایچکریدن کیریب هجوم قیلیش اصولیدن فایدهلنر اېدی، اېندیلیکده اېسه اولر بو کوچلرنی تسلیم بۉلیشگه و خدمتدن چیقیشگه اوندهماقدهلر. بو تاکیتیک افغانستانده هم طالبان تامانیدن اوّلگی جمهوریت حکومتی کوچلریگه قرشی قۉللنیلگن اېدی.
ینگی تاکیتیک نینگ اساسي جهتلری: طالبان تسلیم بۉلگنلرگه حیاتینی سقلب قالیشنی وعده قیلهدی.
شو بیلن بیرگه، اولر اوشبو کوچلرگه دایمي باسیم اۉتکزیش اوچون بېواسطه هجوملرنی دوام اېتتیرماقده. کۉپراق نشانلر تنلنماقده – یعنی اولر – تعطیلگه چیققنیده،- ایشدن اویگه قَیتهیاتگنده، – یاکه باشقه ضعیف حالتلرده هجومگه اوچرهیدیلر. بو آرقهلی طالبان شوندهی خبر بېرماقده: اگر سېن خدمتنی ترک اېتمسهنگ، سېن اوچون هېچ بیر جای خوفسیز اېمس. بو روحي و جسماني باسیم واسطهسی صفتیده حربي و پولیس خادملری آرهسیده قۉرقوو یرهتماقده.
ایدیولوژی بیلن سیاستنینگ ایکّیتهلیک قرهمه-قرشیلیگی
باشقه مهم مسألهلردن بیری پاکستان بیلن افغانستان طالبان اۉرتهسیدهگی مناسبتلرده بو افغانستان طالبانینینگ پاکستانلیک طالبان (تیتیپی) بیلن علاقهلری و یاردمنی تۉختهتیش مسألهسیدیر. بو یۉنهلیشده کۉپلب سعی-حرکتلر عملگه آشیریلگن. افغانستانده حاکمیتنی اېگهلهگن طالبان، بو باسیملر دایرهسیده حتی که فتوا هم چیقرگنلر، اونگه کۉره، افغانستاندن تشقریدهگی «جهاد»ده قتنهشیش امیرنینگ بویروغیسیز جایز اېمس. اولر پاکستاندهگی اوروشنی «مدافعه جهادی» دېب اتهگن و بو حالتنی پاکستاننینگ ایچکی ایشی دېب بیان قیلگن. اولرنینگ تأکیدلشیچه، بوندهی «جهاد»ده اشتراک اېتیش اوچون امیرنینگ رخصتی شرط. بو بیانات افغان طالبانینینگ تیتیپیگه نسبتاً مصافهنی سقلشگه اورینیشیدن دلالت بېرهدی. عیناً شو دایرهده، یقینده سعیدالله سعید، طالبان نینگ اصلاحات کمیسیونسی اعضاسی، کابلده جایلشگن طالباننینگ حربي تعلیم مرکزلریدن بیریده نطق سۉزلر اېکن، شوندهی دېدی: «افغانستاندن تشقریده جهاد یۉق، آدملر او یېرگه اوروش اوچون بارمسلیکلری کېرهک.» شونی هم تأکیدلش جایزکی، اوندن اوّل محمد یعقوب مجاهد، طالباننینگ مدافعه وزیری هم خودّی شو مضمونده بیانات بېرگن و بو فکرنی طالبان رهبری ملا هبتالله نینگ بویروغی دېب تعریفلهگن اېدی. بو بیاناتلر طالبان رهبریتینینگ پاکستاندهگی جنگلرده قتنهشیشنی رد اېتووچی و چېکلاونی ینه بیر بار تصدیقلهیدی. شونینگدېک، مفتی عبدالروف طالباننینگ دیني رهبرلریدن بیری (او طالبان حاکمیتگه کېلیشیدن آلدین پاکستاننینگ بلوچستان ایالتیدهگی کویته شهریده مدرسهگه اېگه بۉلگن، حاضرده اېسه طالبان علمالر کېنگشی اعضاسی و ملاهبتالله گه یقین شخص صفتیده تنیلگن) بیر ویدیو خبرده شوندهی دېگن اېدی: پاکستانده افغانستان مردملری اوچون جهاد موجود اېمس، چونکه او اوروش مدافعه تورگه اېگه. اما سیدالله نینگ بو کبی گپلری طالبان ایچیده بحثلی و بهانه بېرووچی بۉلیب چیقدی. بو بیاناتگه قرشی طالباننینگ اېنگ تنیقلی ایکّی دیني علماسی، یعنی شیخ سلطان محمد ثاقب و شیخ عبدالسمیع غزنوی آچیق اعتراض بیلدیریشدی و سیدالله نینگ فکرینی رد اېتدیلر. بو حالت طالبان ایچیده هم جهاد و تشقی اوروشلرگه نسبتاً تفاوتلی فکرلر موجودلیگینی کۉرسهتهدی اینیقسه پاکستان مسألهسی بارهسیده.
شیخ عبدالسمیع بو مسألهده کېسکین مناسبت بیلدیریب «کتب علیکم الصیام» (رۉزه سیزلرگه فرض قیلیندی) آیتی هر قندهی جایده و هېچ کیمنینگ رخصتیسیز رۉزهنینگ فرضلیگینی بیلدیرسه، اونده «کتب علیکم القتال» (جنگ سیزلرگه فرض قیلیندی) آیتی هم جهاد/جنگنینگ فرضلیگینی انگلهتهدی و بو هېچ قندهی جغرافیه یاکه شخصنینگ امریگه باغلیق اېمس. عیناً شو بیاناتی سببلی او «بیاطاعتی» (بۉیسونمسلیک) عیبی بیلن قماققه آلیندی. اونینگ حبسگه آلینیشی اېسه طالبان ایچیده، اینیقسه اجتماعي ترماقلرده، آچیقچهسیگه غضب و ناراضیلیککه سبب بۉلدی. بو حالت فکرلر تفاوتینی، رهبریتگه بۉلگن تنقیدلرنی و طالبان صفیده یوزهگه کېلهیاتگن ایدیولوژیک ضدیتلرنی ینه بیر بار یوزهگه چیقردی.
اما شوندهی تویولهدیکی، بو گپلر و فتوالر طالبان قوماندانلری همده اَیریم دیني رهبرلر تامانیدن تأثیر کۉرسهتمهگن، چونکه هنوز افغانستانلیک طالبلرنینگ پاکستان طالبلری صفیده اشتراک اېتهیاتگنی حقیده خبرلر ترقهلماقده. پاکستانلیک طالبلرنینگ افغانستانده بۉلیشی حقیده هم وقتی-وقتی بیلن خبرلر چیقیب تورهدی. گرچه طالبان بو مسألهگه دیني نقطهی نظردن یېچیم تاپیشگه و پاکستان حکومتی بیلن پاکستان طالبانلری اۉرتهسیدهگی اوروشده بېطرف قالیشگه اورینهیاتگن بۉلسهلر-ده، بو ایش اولر اوچون آسان اېمس. چونکه اولر دیني جهتدن اۉز اعضالرینی ایشانتیره آلمهیدیلر و نه هم «تیتیپی» همده افغانستانده جایلشگن باشقه جنگریلرنی اۉز حدودیدن چیقریب یوباریشگه قادر اېمسلر. سببی، بو گروهلر جمهوریتگه قرشی اوروشده طالبان بیلن یانمه-یان جنگ قیلگن و حاضر نهفقط طالبان ایچیده تأثیر کوچیگه اېگه، بلکه دیني قانونيلیگیدن فایدهلنیب، اولرگه قرشی هر قندهی چارهگه یۉل قۉیمسلیکلری هم ممکن.
طالبان حاضر بو مسألهده ایکّی جدّي معماگه دوچ کېلماقده: بیر تاماندن، دوحهده امریکا قۉشمه ایالتلری و منطقه دولتلریگه افغانستان حدودیدن باشقه مملکتلرگه قرشی هېچ قندهی تهدید بۉلیشیگه یۉل قۉییلمسلیگینی وعده قیلگن، باشقه تاماندن اېسه، مملکت ایچیده «تیتیپی» جملهدن باشقه گروهلرنی هم اۉز حدودیده جایلشتیریب، اولرگه مېزبانلیک قیلماقده. بو گروهلر اېسه افغانستان چېگرهسیدن تشقریده هم مقصدلرگه اېگه. اگر طالبان منطقه دولتلرینینگ کوتگنیدېک بو گروهلرگه قرشی چارهلر کۉرسه و اینیقسه، پاکستاننینگ طلبیگه بناءً «تیتیپی» رهبرلرینی قۉلگه آلیب، پاکستانگه تاپشیرسه، اونده اولر اۉز دیني و مفکوروي ماهیتیدن واز کېچگن بۉلهدیلر. بو اېسه طالباننینگ اساسي مشروعیت منبعی بۉلیب، عیناً شو «دیني کارت» آرقهلی اولر طرفدار تاپهدیلر و یشب کېلماقدهلر. اما اگر منطقه دولتلریگه ایجابي جواب بېرسهلر، مملکت ایچکریسیده اۉزینینگ دیني- ترورچیلیک طرفدارلرینی قۉزغهتیب یوباریش خوفی بیلن یوزلشهدیلر و بو طرفدارلرنینگ کېینگی نشانی احتمال اۉزلری بۉلیشیدن قۉرقهدیلر.
پاکستاننینگ مالی مکافاتی چین آرقلی
پاکستان بو مسألهنی اوّل عنعنوي یۉللر بیلن حل قیلیشگه حرکت قیلدی؛ پاکستانلیک علمالر و اَیریم محلي آقسقاللرنی جرگه صفتیده طالبان حضوریگه یوباریب، بو بارهده همکارلیک و پاکستان طالبانلرینی تاپشیریشنی سۉرهدی. اما ایتیلیشیچه، پاکستانلیک علمالر طالبان رهبری هبتالله آخوندزاده تامانیدن قتّيق مناسبتگه دوچ کېلیشگن. او اولرنی پاکستاندهگی غیرِ دیني حکومتنی آقلشده عیبلهگن.
شوندهی کۉرینهدیکی، پاکستان اېندی بو یۉللردن امیدینی اوزگن و منطقهده چیننینگ اقتصادي همده سیاسي قدرتیدن فایدهلنیب، طالباننی اَیریم امتیازلر بیلن کۉندیریشنی ایستهماقده. شو یۉل آرقهلی اولرنی پاکستاننینگ بویروغیگه بناءً ترورچی گروهلرگه قرشی چاره کۉریشگه مجبور قیلماقچی. عیناً شو دایرهده، کابلده بۉلیب اۉتگن پاکستان، چین و طالبان نینگ اوچ تامانلهمه ییغیلیشیده افغانستاننی پاکستاندهگی چین نینگ سیپیک لایحهسیگه قۉشیش مسألهسی هم محاکمه قیلینیشی ایتیلگن اېدی. کۉرینهدیکی، پاکستان و چین بو امتیازنی بېریش آرقهلی طالباننی ترورچی گروهلردن اوزاقلشیشگه و منطقه دولتلری بیلن عمومي منفعتلر اساسیده همکارلیک قیلیشگه اوندهماقچی.
اگر طالبان اۉز دیني ماهیتیدن واز کېچسهلر، اصلیده بوتون موجودلیکلرینی انکار اېتگن و جماعهوي اۉز جانیگه قصد قیلگن بۉلهدیلر. اگر موجود دیني ماهیتنی سهقلب قالسهلر، منطقه و دنیا بیلن مناسبت اولر اوچون حاضرگیدېک قیین بۉلیب قالهدی و حکومتلری نینگ دواميلیگی دایمي تهدید آستیده بۉلهدی. طالبان هنوز شو ایکّی یۉل اۉرتهسیده سرسان بۉلیب، حاضرگچه قطعي قرار قبول قیلمهگنلر و برچه تامانلرگه وقتنی چۉزیش اۉیینینی اۉینهماقدهلر. اما اولر اۉز قرار و حرکتلریده قنچه کۉپراق وقت یوتیشگه اورینیشسه، پاکستان اوچون ضرر شونچه آرتیب بارماقده. کۉرینهدیکی، پاکستان دولتی هم طالبان بیلن مناسبتده و اولرگه باسیم اۉتکزیشده سرسان بۉلیب قالماقده، چونکه بو سفر دیني «کارت» پاکستان نینگ قۉلیده اېمس، بلکه عیناً پاکستان بهغریده وایهگه یېتگن دیني گروه نینگ قۉلیده. هر دایم پاکستان اوچون غلبه کېلتیرگن دیني «کارت» بو سفر اوندن چیقیب کېتگن.
