واجد روحانی- هرات
فروش آنلاین، کار تازه و کمتر شناختهشده در افغانستان است. خرید و فروش از این طریق، بهندرت صورت میگیرد. با شیوع ویروس کرونا که منجر به بستهشدن فروشگاهها و وضع قیود رفتوآمد شد، بسیاری از فروشگاههای هرات در مدت بسیار کم بخش خرید و فروش آنلاین کالاهای خود را فعال کردهاند. هم اکنون فروشگاههای بزرگ با بهرهگیری از شبکههای اجتماعی برای جذب مشتری تلاش میکنند.. بازار رقابت این فروشگاهها با ایجاد کانالهای تلگرام و صفحه فیسبوک گرم است.
هرچند پیش از این نیز فروشگاههای آنلاین زیادی ایجاد شده است، اما وضعیت کرونایی باعث شده که خرید و فروش آنلاین شتاب بیشتری به خود بگیرد. مردم بهدلیل ترس از بیماری کرونا ترجیح میدهند خرید مورد نیازشان را در دروازه خانهشان تحویل بگیرند.
از نظر کارشناسان صحی، تحویلگرفتن کالا در خانه بهدلیل تماس نداشتن با خریداران دیگر، کمخطرتر از رفتن به دکان است.
امینشاه حسینی، مسئول فروشگاه زیتون در هرات میگوید با شیوع کووید 19 در هرات، فروشهای حضوری این فروشگاه کاهش یافت؛ اما او به فروش آنلاین تمرکز کرد که روزبهروز به شمار مشتریانش در این بخش افزوده میشود: «بهدلیل ورود کرونا تمرکز خود را روی فروشهای آنلاین کردیم. ما شش ماه آینده میخواستیم که روی فروشهای آنلاین کار کنیم، اما کرونا آمد و ما کار روی فروشهای آنلاین آغاز کردیم.»
بیشتر فروشگاههای آنلاین در کشور در شبکههای اجتماعی و کانالهای تلگرامی فعال هستند و شمار کمی وبسایت دارند.
آقای حسینی میگوید فروشگاه او که بزرگترین فروشگاه در هرات است و بهتازگی بخش آنلاین خود را هم فعال کرده، در حال حاضر تنها در شبکههای اجتماعی فعال است، اما در در آینده نزدیک وبسایت فروشگاهش را برای خرید آسان آماده میکند.
او میافزاید که روزانه تا 50 فرمایش از طریق آنلاین دریافت میکند و توسط پیک موتوری یا موتر فرمایشهای مشتریان را به دروازههای خانهها و دفاترشان میفرستد.
اکثریت فروشگاههای بزرگ در هرات بخش فروشهای آنلاینشان را فعال کردهاند. احمد شفیع، مدیر مسئول فروشگاه «قلب آسیا»، از رونقگرفتن فروشهای آنلاین خود میگوید: «خریداری آنلاین به ما هم سهولت ایجاد میکند و ما به سرعت فرمایشهای مشتریان خود را به دروازههای خانههایشان با اجناس باکیفیت میفرستیم. خوشبختانه با یکبار خرید از طریق آنلاین، مشتری بیشتر وقتها از طریق آنلاین از فروشگاه ما خرید میکند.»
رونق بازار آنلاین تنها برای مردم سهولت و برای صاحبان فروشگاه سود به همراه ندارد؛ این تجارت برای بسیاری فرصت کاری ایجاد کرده است. افرادی که بهعنوان واسطه کار میکنند تا کالا را در هرجای شهر بهدست مشتری برساند یا کسانی که شبکههای اجتماعی فروشگاهها مدیریت میکند.
هرات کانون شیوع کرونا در افغانستان بوده است. همواره مسئولان صحی هرات بر جلوگیری از برگزاری تجمعات تأکید کردهاند. صحت عامه هرات بارها از مردم خواسته است که در خانه بمانند.
«10 درصد فروشها از طریق آنلاین صورت میگیرد»
هرچند تا کنون ایجاد و راهاندازی تجارت آنلاین بهصورت جداگانه و یک روند خودبهخودی داشته، اما اتاق اصناف و پیشهوران هرات، در تلاش متقاعدکردن مالکان فروشگاهها، کارگاهها و مراکز فروش کالاها است، تا روی فروش آنلاین سرمایهگذاری کنند.
عبدالودود فیضزاده، رییس اتاق پیشهوران و اصناف هرات میگوید که تنها در روزهای قیود روزگردی در هرات، 30 درصد دکانهای تأمین مواد اولیه باز بوده است.
او به روزنامه اطلاعات روز میگوید: «حدود 10 درصد از فروشها در هرات بهگونهی آنلاین صورت میگیرد. در شهر بیشتر مردم به انترنت دسترسی دارند و به همین سبب علاقهمندی برای خرید آنلاین بیشتر است.»
او میافزاید که با شیوع کرونا از اصناف و پیشهوران هرات خواسته که برای جلوگیری از افزایش شمار مبتلایان به کووید 19 روی فروش آنلاین متمرکز شوند.
آمار اتاق پیشهوران و اصناف هرات نشان میدهد که در هرات در حدود 48 هزار واحد صنفی شامل دکانها، کارگاهها، و مراکز فروش وجود دارد.
استقبال مشتریان
هرات اولین شهری بود که ویروس کرونا در آن مثبت اعلام شد و پس از آن شهر به تعطیلی کامل رفت. بسیاری از باشندگان هرات در روزهای نخستین این قیود از خانههایشان بیرون نشدهاند و در صورت نیاز به مواد اولیه بهگونهی آنلاین به فروشگاهها تماس گرفتهاند.
بیشتر به فروشگاههای بزرگ در هرات افراد ثروتمند و متوسط جامعه مراجعه میکنند. مسئولان این فروشگاهها میگویند که علاقهمندان خریداری آنلاینشان نیز این دو طبقه اجتماعی هستند.
علیرضا، یک تن از باشندگان هرات بیشتر کالاهای مورد نیاز خانهاش را از طریق آنلاین خریداری میکند: «کرونا در هرات است و بهترین راهی که به کرونا مبتلا نشویم، این است که بیرون نرویم و من از طریق فیسبوک و تلگرام به فروشگاهها به تماس میشوم و اجناس مورد نیاز خود را خریداری میکنم.»
معصومه بهعنوان مدیر خریداری در یکی از نهادهای خصوصی در هرات کار میکند. او با شیوع کرونا بخش اعظم خریداری در دفتر کاریاش را از طریق آنلاین انجام میدهد: «خریداری آنلاین خیلی راحتتر است. من خیلی میترسیدم که برای خریداری دفتر بیرون بروم که خدای نکرده به کرونا مبتلا نشوم. خوب شد که بخشی از خریداری دفتر را از طریق آنلاین در فروشگاهها انجام میدهم.»
تجارتی که هنوز دردسرهای بزرگی دارد
عرصهی این تجارت خالی از دردسر نیست. درصدی بسیاری از مردم حساب بانکی ندارد. برای همین خرید آنلاین گاهی ناممکن است. بیشترین خرید و فروش اکنون با پول فیزیکی صورت میگیرد.
دردسر بزرگتر نبود آدرس درست است. بخشهای زیادی از شهر هرات نشانهگذاری مکانها بهگونهی معیاری وجود ندارد. به همین دلیل رساندن خرید به مشتری در این شهر و در کوچه پسکوچههای آن کار جنجالی است. صاحبان فروشگاههای آنلاین میگویند از مشتریان خود شماره تماس میخواهد و تماسهای پی هم آدرس را پیدا میکند.
هنوز فرهنگ خرید آنلاین آنطور که باید در افغانستان جا نیفتاده است. مالکان فروشگاهها میگویند بارها شده که فرمایشهای دروغین داشتهاند. در سوی دیگر مشتریان نیز این نگرانی را دارند که گاهی عکسی که از یک کالا در تبلیغات میبیند و آن را سفارش میدهد با کالایی که به دستشان میرسد از نظر کیفیت همخوانی ندارد. برای همین بسیاری از خیر خرید آنلاین گذشتهاند.
محمد، یک تن از باشندگان هرات برای خریداری به یکی از فروشگاههای بزرگ آمده است: «اگر بهجای اینکه اجناس از طریق انترنت ببینم و خریداری کنم، خودم بیایم بخرم بهتر است. این قسم میتوانم که اجناس باکیفیتتر با قیمت پایینتر بخرم.»
قیمت بلند انترنت و سرعت پایین آن نیز از دردسرهای دیگری این تجارت در افغانستان است. این دردسرها باعث میشود که تجارت آنلاین دستکم نتواند راه رشد را زودتر طی کند. اما هر روز، رو آوردن فروشگاه به ایجاد بخش آنلاین نشان میدهد که این تجارت در کشور رو به رشد است.
