تأثیر کرونا بر فعالیت‌های اقتصادی افغانستان

عبدالهادی شریفی

افغانستان از هر نگاه آسیب‌پذیر است. امنیت شکننده، ثبات سیاسی نامعلوم، بیش‌ از 50 درصد شهروندان زیر خط فقر و بقای دولت هم وابسته به ادامه‌ی کمک‌های خارجی است. با وجود شرایط وخیم امنیتی، سیاسی و اقتصادی، آفت کرونا چالش جدی دیگری بود که گریبان‌گیر افغانستان شد. دولت افغانستان در تاریخ شش حمل شهر هرات را قرنطین کرد و پس از آن در تاریخ 13 حمل شهر کابل نیز به قرنطینه رفت.

هنوز زود است تا درباره‌ی اثرات اقتصادی کرونا در جهان به‌ویژه در افغانستان بحث کنیم، چون معلوم نیست که تا چه زمانی و با چه شدتی این وضعیت ادامه می‌یابد، با آن‌هم مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی‌ که از کرونا متأثر می‌شود قرار زیر است:

افزایش فقر

به ‌گزارش رادیود صدای آلمان (DW) سرپرست خانواده‌های حدود 59 درصد جمعیت افغانستان شغل آسیب‌پذیر دارند و این نشان‌دهنده‌ی افزایش فقر در کشور است. از این‌میان 700 هزار تن از طریق کار روزمره امرار معاش می‌کنند که 500 هزار خانواده توانایی تأمین مصارف روزمره خویش را ندارند. از سوی دیگر، شهرهای مهم و بزرگ افغانستان در حال قرنطین به‌سر می‌برند و بیش‌تر کارها تعطیل است. داد و ستد بازرگانی به‌دلیل قرنطین به صفر تقرب خواهد کرد. بنابراین، با گسترش ویروس کرونا در کشور تعداد زیادی از افرادی که شغل آسیب‌پذیر دارند شغل‌شان را از دست داده و فقر افزایش می‌یابد.

رشد بیکاری

از میان 16 میلیون واجد شرایط کار در افغانستان حدود 9 میلیون تن آن بیکارند. کارگران رستوران‌ها، ترانسپورت شهری، مکاتب، دانشگاه‌ها، کارهای تعمیراتی، دکانداران، دست‌فروشان و … کسانی هستند که بیش‌ترین تهدید اقتصادی متوجه‌شان است. در حال حاضر، بزرگ‌شهرهای کشور به‌شمول کابل در حال قرنطین بوده و تمامی مکاتب، دانشگاه‌ها، هتل‌ها، رستوران‌ها، ترانسپورت شهری، کارهای تعمیرات، دکان‌ها، خدمات مالی و خدمات دولتی بسته است. بیش‌تر کارگران این کارها شغل روزمزد دارند. قرنطین سبب می‌شود تا کار نکنند و عایدشان را از دست بدهند. از سوی دیگر، تعداد شرکت‌های و صنایع کوچک، ممکن در نتیجه‌ی قرنطین توانایی پرداخت مصارف‌شان را نداشته و ورشکسته شوند. هفته‌ی گذشته، شرکت هوایی آریانا افغان اعلام کرد که به‌دلیل نبود پروازها، 40 درصد کارمندانش را تنقیص کرده است. همانند شرکت هوایی آریانا افغان، شرکت‌های زیادی مجبور به برکناری کارمندان‌شان خواهند شد که در نتیجه‌ی کارمندان آن‌ها نیز به کاروان بیکاران کشور ملحق خواهند شد.

کاهش فروش کالاها

فعالیت‌های اقتصادی کاهش پیدا کرده و در نتیجه‌ی آن تقاضا برای بسیاری از کالا‌ها کاهش می‌یابد. اگر کار باز‌سازی تعمیرات را نمونه بگیریم، در این شب و روزها کاملا متوقف است. این توقف سبب می‌شود تا تقاضای مواد تعمیراتی مانند سمنت، پایپ، سیخ گول، سنگ کاشی وغیره کم شود. کاهش استفاده از ترانسپورت شهری، لغو سفرهای سیاحتی، کاهش خرید جواهرات، کاهش خرید اموال خانه، کاهش استفاده از پارک‌های تفریحی و هتل‌ها از جمله مواردی است که فعالیت‌های اقتصادی کشور را متأثر خواهد کرد.

بلندرفتن قیمت مواد غذایی

افغانستان یک کشور مصرفی است. از گندم و برنج گرفته تا چای خشک و روغن را از کشورهای بیرونی وارد می‌کند. افغانستان سالانه حدود شش میلیون متریک تُن گندم نیاز دارد، درحالی‌که تنها قادر به تولید 4.5 میلیون متریک تن آن می‌باشد و متباقی گندم مورد نیازش را از کشور‌های بیرونی وارد می‌کند. از سوی دیگر، افغانستان سالانه به 588 هزار تُن برنج نیاز دارد که از این میان تنها 388 هزار تن (66 %) تولید کرده و 44% آن را باید از کشورهای بیرونی وارد کند. با فراگیرشدن کرونا در منطقه به‌ویژه در ایران که بزرگ‌ترین شریک اقتصادی افغانستان در سال 1398 به‌شمار می‌رود، واردات مواد غذایی ممکن است با محدودیت‌ها روبه‌رو شود. از سوی دیگر، ذخیره‌کردن مواد غذایی توسط خانواده‌ها سبب بلندرفتن تقاضا می‌شود، درحالی‌که عرضه ثابت بوده و در این شرایط قیمت‌ها (در کوتاه مدت) بلند خواهند رفت. باید یادآور شد که کمک 75 هزار تن گندم هند می‌تواند یک بخشی از نیازمندی‌های کشور را رفع کند، اما بسنده نیست.

کاهش صادرات

بیش‌تر کشورها مرزهای‌شان را به روی صادرات افغانستان به‌دلیل گسترش ویروس کرونا خواهند بست. یک بخشی از صادرات افغانستان از طریق دهلیز هوایی صورت می‌گرفت که در حال حاضر با کشورهای هند، چین، ترکیه، امارات متحده عربی، عربستان سعودی وغیره متوقف است. مهم‌ترین صادرات کشور را میوه تازه و خشک، قالین، گیاهان دارویی، پوست و … تشکیل می‌دهد که در حال حاضر، صادارت آن کاهش چشم‌گیری داشته است. بنابراین گسترش کرونا سبب می‌شود تا میوه‌های افغانستان صادرناشده، فاسد شود و این ضربه‌ی بزرگی بر پیکر اقتصاد زراعتی کشور است.

از مبحث بالا می‌توان به این نتیجه رسید که گسترش ویروس کرونا زیان‌های جبران‌ناپذیری را بر ‌پیکر اقتصاد نوپای افغانستان وارد کرده و تعداد زیادی از سرپرست خانواده‌ها شغل‌شان را از دست داده و بیکار خواهند شد. آمار فقر به‌دلیل از دست‌دادن شغل سرپرست خانواده‌ها بلند می‌رود، دادوستد بازرگانی کاهش می‌یابد و قیمت مواد غذایی بلند خواهد رفت و در کنار افراد فقیر موجود، تعداد زیادی از خانواده به کمک‌های عاجل مواد غذایی نیز نیازمند خواهند شد. از سوی دیگر تعداد زیادی از بازرگانان کوچک و متوسط به‌دلیل قادر نبودن به پرداخت مصارف‌شان، به‌سوی ورشکستگی خواهند رفت و دولت نیاز دارد در کنار تهیه لوازم صحی و کمک به فقرا، به این‌گونه افراد سبسایدی بپردازد.

+++

«کمپین همدلی: کرایه خانه قانونا نصف شود» در روزهای دشواری که همه درگیر ویروس کرونا یا COVID-19 هستیم، برای گسترش همدلی، همکاری و همدردی میان مردم و به‌ویژه میان مالک و مستأجر راه‌اندازی شده است. در این کمپین از مالکان خانه‌های مسکونی می‌خواهیم که با همدلی و همیاری، از ماه حمل تا پایان وضعیت کنونی، کرایه ماهوار را کم کنند. حامیان این کمپین درحالی‌که می‌دانند شماری از مالکان پیش از این اقدامات انسانی و درخور ستایش انجام داده‌اند، تأکید می‌کنند که کرایه‌های ماهوار خانه‌ها حداقل نصف شود. برای امضای این دادخواست به این آدرس رفته پس از امضا آن‌را با دوستان خود شریک سازید: