آتلانتیک – کتی گیلسینان
مترجم: جلیل پژواک
در ماه جنوری هنگامی که ویروس کرونا داشت آماده میشد جهان را به زانو درآورد، پژوهشگری بهنام «شیائو کیانگ» از «دانشکده اطلاعات برکلی» در «دانشگاه کالیفرنیا» که بر بیانیههای رسمی دولت چین در مورد ویروس کرونا که در آنزمان در شهر «ووهان» شیوع یافته بود، نظارت میکرد، متوجه چیز نگرانکنندهای شد: بیانیههای سازمان جهانی بهداشت، نهاد بینالمللی که به جهانیان در زمینه مقابله با بحرانهای بهداشتی مشوره میدهد، در اغلب موارد نسخه کپی پیامهای دولت چین بود. شیائو کیانگ میگوید: «در آغاز تکاندهنده بود، وقتی میدیدم دبیرکل سازمان جهانی بهداشت هنگام صحبت با مطبوعات تقریبا خود آنچه را که من در بیانیههای دولت چین میخواندم، بهصورت مستقل نقل قول میکند.»
بدنامترین نمونهی آن تویتی از حساب تویتری سازمان جهانی بهداشت در تاریخ 14 جنوری بود. در این تویت آمده بود: «تحقیقات اولیه که توسط مقامات چینی انجام شده، به هیچ مدرک واضحی که نشان دهد ویروس جدید کرونا از انسان به انسان منتقل میشود، دست نیافته است.» در همان روز، «کمیسیون بهداشت ووهان» اعلام کرد که «ما مدرکی پیدا نکردهایم که نشان دهد [ویروس کرونا] از انسان به انسان منتقل میشود.» در آنزمان حتا بیانیههای دولت چین حاوی هشدارهایی بود که در تویت سازمان جهانی بهداشت گنجانده نشده بود. در بیانیه کمیسیون بهداشت ووهان آمده بود: «احتمال انتقال محدود از انسان به انسان را نمیتوان کاملا رد کرد. اما خطر انتقال پایدار اندک است.»
اکنون ما میدانیم که تمام این بیانیهها بهطرز فاجعهآمیزی نادرست بودهاند. دنیاگیری کووید 19 در ماههای پس از آن بیشتر جهان را تحت قرنطینهی بیسابقه قرار داده و جان بیش از 100 هزار نفر را گرفته است.
ایالات متحده نیز در تشخیص جدیبودن ویروس جدید کرونا آهسته عمل کرد. رییسجمهور دونالد ترمپ بازیگران متعددی را مقصر فاجعهای که اکنون دامن ایالات متحده و جهان را گرفته است، میداند و اخیرا بهصورت مشخص سازمان جهانی بهداشت را نشانه رفته است. ترمپ در جلسهی گزارشدهی هفتهی گذشته گفت: «آنها فرصت را از دست دادند. آنها میتوانستند ماهها قبل صدای خود را بلند کنند.»
ترمپ شاید برای فرصتهایی که خودش از دست داده تقصیر را به گردن سایر بازیگران بیندازد، اما مشکلات ساختاری سازمان جهانی بهداشت این نهاد را در برابر اطلاعات نادرست و نفوذ سیاسی آسیبپذیر کرده، بهخصوص با توجه به اینکه چین برای اعمال نفوذ در سازمانهای بینالمللی که دولت ترمپ ارزش آنها را زیر سوال برده است، سرمایهگذاری چشمگیری کرده است.
گزارشها میگوید که حتا در ماه جنوری، زمانی که مقامات چینی خطر ویروس را کم جلوه میدادند، پزشکان در مرکز شیوع این ویروس در ووهان متوجه شدند که ویروس جدید از انسان به انسان انتقال مییابد، بهویژه بعد از اینکه چندین تن از آنها به این ویروس آلوده شدند. برجستهترین نمونهی آن داکتر «لی ونلیانگ» بود که پس از تلاش برای هشداردادن سایر پزشکان در مورد بیماری تنفسی جدید، بهدلیل «گسترش شایعه» از سوی دولت چین مورد سرزنش قرار گرفت. داکتر لی اندکی بعد در سن 33 سالگی بر اثر ابتلا به کووید 19 درگذشت. چین اکنون او را شهید میخواند. «مایکل رایان»، مدیر اجرایی برنامه فوریتهای بهداشتی سازمان جهانی بهداشت در پاسخ به پرسشی در مورد پروندهی لی در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت: «ما همه در از دستدادن این پزشک و همکار خود عزادار هستیم.» اما او چین را بهدلیل متهمکردن داکتر لی به گسترش شایعه، محکوم نکرد. او گفت: «در ابتدای هر اپیدمی ما بهصورت قابل درکی دچار سردرگمی میشویم. بنابراین ما باید سوءتفاهم را از اطلاعات غلط تشخیص دهیم. تفاوتی در این بین وجود دارد. امکان دارد مردم دچار سوءتفاهم شوند و افراطی عمل کنند.»
هفتههای اول شیوع ویروس کرونا با سال نو چینی نیز مصادف بود. در سال نو چینی میلیونها نفر برای بازدید از خانواده و دوستان عازم سفر میشوند. شیائو کیانگ میگوید: «این درست زمانی بود که میلیونها نفر از مردم ووهان اطلاعات نادرست دریافت کردند. آنها [بیخبر از خطری که با خود حمل میکنند] به سراسر چین و سرتاسر جهان سفر کردند.»
در همینحال سازمان جهانی بهداشت اطلاعات خود را از همان مقامات چینی دریافت میکرد که اطلاعات نادرست را به مردم خود میدادند. در 20 جنوری، یک مقام چینی برای نخستینبار بهطور علنی تأیید کرد که ویروس جدید میتواند در بین انسانها گسترش یابد. چند روز بعد از این اظهارات ووهان قرنطینه شد. اما دیگر خیلی دیر شده بود.
یک هفتهی دیگر -که طی آن داکتر «تئودور آدهانوم»، دبیر کل سازمان جهانی بهداشت به چین رفت و از رهبری این کشور بهدلیل «تعیین یک استاندارد جدید برای واکنش به شیوع یک بیماری» تقدیر به عمل آورد- طول کشید تا این سازمان وضعیت اضطراری بهداشتی اعلام کند. یک ماه و نیم دیگر گذشت تا سازمان جهانی بهداشت کووید 19 را یک بیماری دنیاگیر اعلام کند. تا آنزمان ویروس کرونا بیش از 4 هزار نفر را کشته و 118 هزار نفر را در تقریبا تمام قارههای جهان آلوده کرده بود.
منتقدان سازمان جهانی بهداشت اکنون از این اشتباهات و تأخیرها برای محکومکردن این سازمان که ایالات متحده بزرگترین کمککنندهی آن است، استفاده میکنند، خواستار کاهش بودجهی این سازمان و استعفای دبیرکل آن شدهاند. در کاخ سفید، «پیتر ناوارو»، مشاور تجاری ترمپ شدیدترین انتقادها را مطرح کرده است.
ناوارو در ایمیلی به من نوشته است: «حتا وقتی که سازمان جهانی بهداشت تحت رهبری تئودور از اعلامکردن شیوع این بیماری بهعنوان یک بیماری دنیاگیر در طی آن هفتههای ارزشمند خودداری میکرد و مقامات این سازمان یکی پی دیگر از [حزب کمونیست چین] برای آنچه که از نظر ما تلاش هماهنگ چین برای پنهانکردن خطرات ویروس ووهان از چشم جهان بود، تمجید میکردند، ویروس مانند آتشسوزی پخش شد، زیرا هزاران شهروند چینی به سفر خود به سراسر جهان ادامه دادند.» مایک پومپئو، وزیر امور خارجه ایالات متحده اخیرا گفت که دولت امریکا «در حال بازنگری کمکهای ما به سازمان جهانی بهداشت است.» ترمپ گفته است که دولتش تا چند هفتهی آینده در این مورد تصمیم میگیرد. «مارتا مکسالی» از «آریزونا» و «ریک اسکات» از «فلوریدا» که هردو سناتورهای جمهوریخواه هستند، در پی تحقیق دربارهی عملکرد سازمان جهانی بهداشت در هنگام بحران و اینکه آیا چین بهنحوی این سازمان را دستکاری کرده است یا خیر، برآمدهاند. مکسالی که خواستار استعفای تئودور است، به من گفت: «هرکسی که با چشم باز به این مسأله نگاه کند میفهمد که چین کمونیست از روز اول واقعیتها دربارهی ویروس کرونا را پنهان نگهداشته است. ما انتظار نداریم که سازمان جهانی بهداشت طوطیوار پروپاگانداهای چین را تبلیغ کند.» اسکات به من گفت که میخواهد بداند که آیا سازمان جهانی بهداشت از طرزالعملهای خودش برای مقابله با یک بیماری دنیاگیر پیروی کرده است یا خیر و چرا این سازمان در محکومکردن اشتباهات چین قوی عمل نکرده است.
وقتی از یکی از نمایندههای سازمان جهانی بهداشت خواستار اظهار نظر شدیم، او به کنفرانس مطبوعاتی که تئودور در هفتهی جاری داشت، اشاره کرد. تئودور در آن کنفرانس گفته بود: «لطفا سیاسیسازی کووید را قرنطینه کنید. اگر درست رفتار نکنیم جنازههای بسیاری روی دستمان خواهد افتاد. ایالات متحده و چین باید دست به دست هم داده و با این دشمن خطرناک بجنگند.» حتا در اوایل جنوری، هنگامی که این بیماری هنوز بهعنوان یک پدیدهی مرموز جدید توصیف میشد، سازمان جهانی بهداشت در حال نشر رهنمودها برای کشورها و کارمندان صحی در مورد چگونگی کاهش شیوع بود. این سازمان اکنون میگوید که میلیونها بسته تجهیزات محافظتی را به 75 کشور و وسایل آزمایشی را به بیش از 126 کشور ارسال کرده است و مواد آموزشی را برای کارمندان صحی در سراسر جهان فراهم کرده است.
به هرحال، «چارلز کلیفت»، مشاور ارشد در «مرکز کاتهام برای بهداشت جهانی» که از سال 2004 تا 2006 با سازمان جهانی بهداشت کار کرده است، میگوید در صورتی که چین مشکل را از ابتدا پنهان کرده باشد، تقصیر سازمان جهانی بهداشت نیست: «ما شفافیت بیشتر را میپسندیم. این درست است. اما اگر کشورها دلیلی برای پنهانکاری داشته باشند، دشوار است بدانیم که چه کاری میتوانیم انجام دهیم.» ضعف ساختاری بزرگ سازمان جهانی بهداشت این است که برای دریافت اطلاعات، به کشورهای عضو خود متکی است و تیم این سازمان که در ماه فبروری به چین برای ارزیابی واکنش دولت چین سفر کرده بود، این کار را بهطور مشترک با نمایندگان چین انجام داد. در گزارش حاصل از این ارزیابی به تأخیر در اشتراکگذاری اطلاعات اشاره نشده است اما گفته شده که «رویکرد جسورانه چین برای مهار گسترش سریع این عامل بیماریزا مسیر این همهگیری مرگبار و در حال تشدید را تغییر داده است.» این تیم پس از بازگشت از چین به خبرنگاران گفت که آنها تا حد زیادی از اطلاعاتی که چین به آنها میدهد، راضی هستند.
اگر این کمکاری از جانب سازمان جهانی بهداشت، همدستی با چین در پنهانکردن واقعیتها دربارهی ویروس جدید کرونا نباشد، همانچیزی که جان بولتون، مشاور سابق امنیت ملی ترمپ دربارهی سازمان جهانی بهداشت ادعا کرده است، پس نشاندهنده یک آسیبپذیری بزرگ است: اعضای سازمان جهانی بهداشت شامل دموکراسیهای شفاف و دولتها و نظامهای اقتدارگرا است. بنابراین، اطلاعاتی که سازمان جهانی بهداشت بیرون میدهد، چیزی است که از امثال شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین بهدست میآورد. اعضای این سازمان کشورهایی همچون کوریای شمالی است که تا کنون هیچ موردی از ابتلای شهروندانش به ویروس کرونا را گزارش نداده است و سازمان جهانی بهداشت واقعا در موقعیتی قرار ندارد که حرف کیم جونگ اون را رد کند.
ساختار سازمان جهانی بهداشت به گونهای است که به رهبران این سازمان، مانند تئودور، انگیزه میدهد تا کشورهای عضو را خشمگین نکند و این به همان نسبت که در مورد چین صدق میکند، در مورد کشورهایی که نفوذ مالی کمتری دارند نیز صدق میکند. چارلز کلیفت میگوید که در جریان اپیدمی ابولا در سال 2014، برای سازمان جهانی بهداشت ماهها طول کشید تا وضعیت اضطراری اعلام کند. کلیفت میگوید: «مسأله سه کشور بسیار کوچک آفریقای غربی بود و سازمان نمیخواست آنها را ناراحت کند.» به باور کلیفت واکنش سازمان جهانی بهداشت در خصوص ویروس کرونا بسیار سریعتر و بهتر از قبل بوده است. او میگوید: «این بدان معنا نیست که این سازمان نباید مورد بررسی قرار بگیرد تا دیده شود که چه کاری را میتوانست بهتر انجام دهد و باید واقعا دربارهی اتفاقاتی که در چین افتاد، تحقیق شود.»
با اینحال سازمان جهانی بهداشت همچنین نشان داده است که میتواند هم با کشورهای عضو برای دریافت اطلاعات همکاری کند و هم آنها را در قبال اشتباهاتشان پاسخگو نگهدارد. در جریان شیوع «سارس» در سال 2003، سخنگوی سازمان جهانی بهداشت از چین بهدلیل عدم شفافیت و آمادگی انتقاد کرد. چین در آنزمان اجازه داده بود ویروس بدون بررسی پخش شود. چین بعدا به اشتباه خود در برخورد با شیوع سارس اعتراف کرد.
اما اینبار چنین انتقادی از چین نشده است. یک پژوهش نشان میدهد که اگر دولت چین در اوایل شیوع ویروس کرونا وقتی که پزشکان زنگ خطر را به صدا درآوردند اما حزب کمونیست همچنان جدیبودن مشکل را انکار میکرد، دست به کار میشد چین میتوانست رقم مبتلایان کووید 19 را تا 95 درصد کاهش دهد. شیائو کیانگ میگوید: «سازمان جهانی بهداشت در آنزمان وظیفه خود را انجام نداد. برعکس، این سازمان در واقع اطلاعات نادرست مقامات چین طی چند هفته اول را گسترش میداد. این از نظر من غیرقابل بخشش است.»
+++
«کمپین همدلی: کرایه خانه قانونا نصف شود» در روزهای دشواری که همه درگیر ویروس کرونا یا COVID-19 هستیم، برای گسترش همدلی، همکاری و همدردی میان مردم و بهویژه میان مالک و مستأجر راهاندازی شده است. در این کمپین از مالکان خانههای مسکونی میخواهیم که با همدلی و همیاری، از ماه حمل تا پایان وضعیت کنونی، کرایه ماهوار را کم کنند. حامیان این کمپین درحالیکه میدانند شماری از مالکان پیش از این اقدامات انسانی و درخور ستایش انجام دادهاند، تأکید میکنند که کرایههای ماهوار خانهها حداقل نصف شود. برای امضای این دادخواست به این آدرس رفته پس از امضا آنرا با دوستان خود شریک سازید:
