علی عطار، بیبیسی
کنسرت سیما بینا که روز یکشنبه، یازدهم جوزا با همراهی سازهای افغانی در کدوگان هال لندن برگزار شد، عمدتا به موسیقی مردمی افغانستان اختصاص داده شده بود. سیما بینا، راوی ترانههای مردمی، دهههاست از شمال به جنوب و از شرق به غرب، در جستوجوی این نوع موسیقی بوده و برای ثبت و یادگیری آنها از خانهی این استاد به خانهی آن نوازنده میرود. گذر او این بار از مرز افغانستان بسیار فراتر رفته و تا نواحی پشتوننشین رسیده است.
سیما بینا را در این برنامه دو نوازندهی افغان، استاد داوودخان (محمد داود سدوزی) با رباب و سرود و یاما کریم جان با طبلا همراهی میکردند. همچنین دو هنرمند اسپانیایی نوازندهی سازهای افغانی، میریام انسیناس با ساز دلربا و دایره و خوزه میگویل لوپز با عود و تنبور در این برنامه شرکت داشتند. سیما بینا که در بیرجند متولد شده و سالهاست موسیقی حماسی و عرفانی خراسان را در مرکز کار هنری خود قرار داده است، در گذشته هم لابلای کنسرتهایش، ترانههای افغانی به زبان فارسی ارائه کرده بود. ولی این اولین بار بود که او به زبان پشتو که در جنوب افغانستان و شمال پاکستان رایج است، آواز خواند.
همچنین این خوانندهی ترانههای مردمی در کنسرتهای پیشین خود با خواندن ترانههایی به کردی، بلوچی و مازندرانی، همدلی موسیقایی خود را با هنرهای صوتی غیرفارسی منطقه و اشتراکات موسیقایی در یک گسترهی بزرگ فرهنگی به نمایش گذاشته بود. ترکیب و تنظیم این کنسرت سیما بینا با نوازندگان افغان که به گفتهی او، با همکاری تنگاتنگ استاد داوودخان انجام شده بود، بهروشنی گویای نگاه فرامرزی این هنرمندان است.
این کنسرت با آهنگ سرحدی «سبزه به ناز میآید»، از مرز ایران و افغانستان شروع میشود، با «شاه صنم» آهنگ بیرجندی ادامه مییابد و بعد به ترانهی «یامولا» میرسد. در ادامه ترانههای مختلف با آواز و همچنین آهنگهای پشتو و تکنوازی سازهای مختلف، شنونده را در یک فضای صوتی رنگارنگ، ولی همجنس رها میکند.
تنظیم و ترتیب این آهنگها که سیما بینا آنها را یک «مجموعهی متنوع و دلنشین» نامیده، خود بیانگر نگاه او به مرز در موسیقی است. گذار از یک ترانهی خراسانی به یک آهنگ افغانی در این کنسرت چنان انجام میشود که شنونده، چه ایرانی و چه افغانی، هیچگونه مرزی بین آنها احساس نمیکند.
سیما بینا خود این حس موسیقایی را چنین توصیف کرده است: «اگر مرزها در سیاست فاصله و جدایی میاندازد، ما با موسیقی و مهر همه را به هم نزدیک میکنیم و نشان جداییها را برمیاندازیم». به نظر میرسد دو لهجهی مختلف موسیقایی که از اینسو و آنسوی مرز افغانستان با ایران در مجموعهی ارائه شده توسط سیما بینا و سازهای افغانی همراهش با هم آمیخته بود، لهجهای جدید، هم برای موسیقی ایرانی و هم برای موسیقی افغانی پیشنهاد میکند.
بسیاری از نوازندگان و اهل موسیقی ایران سالهاست به ترکیب و تلفیق موسیقی خود با موسیقی خارج از مرزها رو آوردهاند. تأثیر موسیقی از خارج افغانستان هم بر موسیقی سنتی آن کشور مشهود است. اگرچه اشتراکات با موسیقی مردمی خراسانی در غرب و شمال افغانستان تا امروز و تا حدی حفظ شده، اما موسیقی افغانستان خود دهههاست با موسیقی شمال هند آمیخته و سبکی نو آفریده است.
کنسرت کدوگان هال، گویی با همکاری و همنوایی سیما بینا و چهار نوازندهاش با رباب افغانی و سرود و طبله و عود و دلربا، دلربایی ترکیبهایی نو در این عرصه را به نسلهای آینده توصیه میکند. با وجود این، این موسیقی بعضی از مخاطبان در سالون را در لندن قانع نکرد و آنها همچنان تقاضای اجرای آهنگهای قدیمی این خواننده را داشتند که برایشان طی سالها خاطرهانگیز بود.
همکاری تنگاتنگ سیما بینا با نوازندگان افغانی در این کنسرت، قبل از هرچیز نشان میدهد که موسیقی ایرانی، موسیقی افغانی و موسیقی دیگر فارسیزبانان منطقه فضایی بزرگ و رنگارنگ برای همدلی، همنوایى و همگویی دارند.
