به دنبال بینتیجهماندن تلاشهای مایک پمپئو، وزیر امور خارجه ایالات متحده امریکا برای پایانبخشیدن به اختلافها میان اشرف غنی و عبدالله عبدالله، واشنتگن اعلام کرد که رهبران افغانستان همسو با تعهداتشان در قبال توافق دوجانبهی همکاری میان امریکا و افغانستان عمل نمیکنند و از تشکیل یک تیم همهجانبه برای پیشبرد گفتوگوهای بینالافغانی نیز باز ماندهاند.
روز دوشنبه (4 حمل) وزیر امور خارجه امریکا به کابل آمد و با محمداشرف غنی و عبدالله عبدالله بهصورت جداگانه ملاقات کرد. ارگ پس از آن اعلام کرد که آقای پمپئو و آقای غنی روی روند صلح و وضعیت امنیتی و سیاسی در افغانستان گفتوگو کردهاند اما عبدالله عبدالله اعلام کرد که با وزیر خارجه امریکا درباره روند صلح و «ضرورت حل بحران سیاسی جاری میان افغانها» گفتوگو کرده است.
مایک پمپئو پس از آن به افغانستان سفر کرد که تنش بر سر نتیجهی انتخابات ریاستجمهوری افغانستان منجر به برگزاری مراسم تحلیف موازی محمداشرف غنی و عبدالله گردید. کمیسیون انتخابات اشرف غنی را رییس جمهور منتخب معرفی کرده و برای وی وثیقه انتخاباتی داده، اما عبدالله عبدالله با رد نتایج انتخابات مراسم تحلیف را همزمان با آقای غنی برگزار کرد و گفت که «حکومت همهشمول» را تشکیل میدهد.
قطع کمکهای امریکا به افغانستان
به دنبال سفر وزیر خارجه امریکا به کابل، واشنگتن اعلام کرد که کمک یک میلیارد دالری خود به افغانستان را کاهش میدهد و آماده است که در سال 2021 میلادی نیز یک میلیارد دالر دیگر را نیز کاهش دهد. وزارت خارجه امریکا با نشر اعلامیهای از ادامهی اختلاف میان آقای غنی و آقای عبدالله انتقاد کرد و گفته است که دوام این تنش «رابطه مستقیم با امنیت ملی امریکا» دارد.
مایک پمپئو گفته است که ادامهی اختلافات میان غنی و عبدالله «متأسفانه بیاحترامی به افغانها، امریکاییها و تمامی شرکای ائتلاف» جنگ افغانستان است که طی سالهای گذشته برای برقراری صلح در این کشور در کنار یکدیگر همکاری کردهاند.
او گفته است: «از آنجا که ناکامی در رهبری حکومت (افغانستان) تهدیدی مستقیم برای منافع ملی امریکا است، دولت ایالات متحده محدوده همکاریهای خود با دولت افغانستان را بهطور فوری مورد بازبینی قرار خواهد داد و در کنار اقدامات دیگر، اعلام میکنیم که از میزان کمک خود یک میلیارد دالر کم میکنیم و آمادهایم که برای سال ۲۰۲۱ هم یک میلیارد دیگر کاهش دهیم.»
علاوه بر این، وزارت خارجه امریکا گفته است که دولت آن کشور در رابطه به تقاضای خود برای جلب کمکهای مالی از سوی کشورها در کنفرانسهای آینده مربوط به کمک به افغانستان نیز تجدید نظر خواهد کرد.
در واکنش به این تصمیم ایالات متحده امریکا، محمداشرف غنی در یک بیانیهی تلویزیونی اعلام کرد که کمک یک میلیارد دالری امریکا به افغانستان قطع نه بلکه مشروط شده است. او گفت که کاهش کمکهای امریکا تاثیر مستقیم بالای بخشها و سکتورهای کلیدی افغانستان نخواهد داشت. آقای غنی گفت که افغانستان برای حالا غیرمترقبه پیش از پیش برنامههای اساسی و مدون طرح کرده و دولت تلاش میکند با استفاده از «روش ریاضتی» و با جستوجوی منابع بدیل، خلا کاهش کمکهای امریکا به افغانستان را پر کند.
اشرف غنی در این بیانیهاش گفت: «برای ما حفظ جان ملت، حفظ قیمتها، ارایه و عرضه خدمات و فعال نگهداشتن دستگاه دولت و جمهوریت مهم و حیاتی است. در این بخشها هیچ تأثیر در زندگی مردم رونما نخواهد شد.»
هنوز روشن نیست که ایالات متحده امریکا یک میلیارد دالر کمک خود به افغانستان را از کدام بخشها قطع کرده است. وزارت مالیه افغانستان میگوید تاهنوز روشن نیست که «کمکها از کدام مورد است چون اینها (امریکا) بیشتر روی سال جاری و سال آینده صحبت کردند، دقیق معلوم نیست که از کدام کمکهای خود صحبت میکنند. ما هم منتظر هستیم که جزئیات بیشتر داده شود.»
این برای نخستین بار نیست که امریکا کمکهایش به افغانستان را قطع کرده است. در ماه سنبله 1398 نیز ایالات متحده امریکا کمک 100 میلیون دالری خود به افغانستان که برای اجرای یک پروژه انرژی برق اختصاص یافته بود، برگشت داد. امریکا دلیل برگشت دادن این کمک خود را موجودیت فساد در ادارات دولتی افغانستان خوانده بود. علاوه بر این، امریکا کمک 60 میلیون دالر دیگر خود به افغانستان را نیز در آن زمان تعلیق کرد. این پول قرار بود به کمیته مشترک نظارت و ارزیابی مبارزه با فساد یا «MEC» ارسال شود.
امریکا چقدر به افغانستان کمک کرده است؟
براساس یک گزارش سیگار یا اداره سرمفتش ویژه برای بازسازی افغانستان که در اواخر ماه مارچ 2019 میلادی منتشر شده است، ایالات متحده امریکا از سال 2001 میلادی به این طرف بیش از 780 میلیارد دالر را برای مجموع برنامههایش در افغانستان تخصیص داده است. 15 درصد از مجموع این رقم برای بازسازی افغانستان تخصیص یافته است.
در این گزارش آمده است که برنامههای بازسازی امریکا در افغانستان طیف وسیعی از فعالیتها را در بر میگیرد که شامل «حمایت از قوای امنیتی افغانستان، ارتقا ظرفیت نهادهای دولتی، توسعه زیربناهای انرژی و ترانسپورت، اعمار مکاتب و کلینیکها، آموزشدهی معلمان و کارمندان خدمات صحی و رونقبخشیدن به رشد تجارت و پوتانسیل صادرات افغانستان» میشود.
در بخشی از گزارش آمده است: «مجموع پولهای اختصاصیافته برای امور بازسازی و مصارف مربوطهی آن از سال مالی 2002 تا 31 دسامبر 2018 به حدود 132 میلیارد دالر بالغ میگردید. تخصیص تخمینی 780 میلیارد دالر امریکا از 2001 بدینسو در افغانستان، مشمول مصارف جنگ، برنامههای دیپلماتیک و قونسلی، فعالیتهای نهادهای دولتی امریکا در پیوند به افغانستان و پروژههای ساختمانی نظامی و سفارتخانه میشود.»
امریکا یکی از بزرگترین حامیان مالی افغانستان در نزده سال پسین بوده است. براساس گزارش سیگار، بخش عمدهی مصارف امریکا در قسمت بازسازی افغانستان وقف بخش امنیتی شده است. 63 درصد تمام پولهای اختصاصیافته برای بازسازی افغانستان که 83.1 میلیارد دالر میشود، برای تقویت ارتش و پولیس ملی افغانستان مصرف شده است.
در گزارش «لیست خطرات بلند 2019» سیگار آمده است: «پولهایی که اخیراً اختصاص یافته، یعنی حدود 8.4 میلیارد دالر یا 82 درصد مجموع بودجه بازسازی سال مالی 2018، بخش بیشتر و بیشتر آن به مسیر مساعدت سکتور امنیتی واریز شده است. این پولها اکثرا در تادیه معاشات، زیربناها، تجهیزات و آموزشدهی حدود 309 هزار منسوب قوای دفاعی و امنیتی افغانستان به کار رفته است.»
براساس این گزارش، پس از سال مالی 2002 میلادی حدود 33.9 میلیارد دالر از کمکهای امریکا برای بازسازی افغانستان برای رشد حکومتداری و اقتصاد اختصاص یافته است. حدود 8.9 میلیارد دالر دیگر یا نزدیک به 17 درصد کل پول بازسازی برای مبارزه با مواد مخدر در افغانستان تخصیص داده شده است.
در حال حاضر بخش زیادی از مصارف نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان را امریکا و ناتو پرداخت میکنند. در ماه جولای 2018 سران ناتو توافق کردند تا کمکهای مالی شان را برای پایدار نگهداشتن نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان تا سال 2024 میلادی تمدید کنند. در ماه نوامبر 2018 امدادگران بینالمللی تعهد شان را تجدید کرده و اعلام کردند که تا سال 2020 میلادی 15.2 میلیارد دالر برای «اولویتهای انکشافی افغانستان» کمک کنند.
در حال حاضر در بخش بودجه ملی افغانستان نیز امریکا یکی از کمککنندگان بزرگ است. براساس سند بودجه سال مالی 1399 دولت افغانستان، سهم کمکهای امریکا به افغانستان یک میلیارد و 795 میلیون افغانی به بخش «کمکهای غیراختیاری بهشمول قرضه» به بودجه سال مالی 99 است.
صلح و اختلاف سیاسی
در 19 حوت 1398 و 9 روز پس از امضای توافقنامهی صلح امریکا و طالبان، دو مدعی ریاستجمهوری در افغانستان همزمان مراسم تحلیف برگزار کردند. اشرف غنی در ارگ با حضور شماری از نمایندگان کشورهای خارجی از جمله زلمی خلیلزاد، نماینده ویژه امریکا برای صلح افغانستان مراسم تحلیف خود را برگزار کرد. او وثیقه انتخاباتی بهحیث رییس جمهور منتخب را از کمیسیون انتخابات دریافت کرده است.
در مقابل عبدالله عبدالله ادعا میکند که در انتخابات تقلب شده و کمیسیونهای انتخاباتی تحت فشار سیاسی و تهدید از سوی اشرف غنی، نتیجه انتخابات را به نفع آقای غنی اعلام کرده است درحالی که براساس نتایج واقعی انتخابات، تیم ثباتوهمگرایی پیروز شده است. همین مسأله باعث شد آقای عبدالله تحلیف موازی را در کاخ سپیدار برگزار کند. دو مراسم تحلیف پس از آن برگزار شد که تلاشهای زلمی خلیلزاد برای یافتن راهحل سیاسی و توافق اشرف غنی و عبدالله عبدالله بینتیجه ماند.
پس از انتقاد وزارت خارجه امریکا از رهبران حکومت وحدت ملی پیشین افغانستان، اشرف غنی میگوید با عبدالله عبدالله ملاقات کرده و وی به وی پیشنهاد کرده تا در روند صلح نقش اساسی داشته باشد و به اعضای تیم او نیز در کابینه سهم میدهد.
او گفت که عبدالله عبدالله خواهان تغییر یک شبه قانون اساسی و تشکیلاتی است که در مغایرت با قانون اساسی است. آقای غنی گفت که صلاحیت تعدیل قانون اساسی به خواست هیچ فرد و گروهی را ندارد و تعدیل این قانون تنها در اختیار لویه جرگه قانون اساسی است.
اما عبدالله عبدالله گفته است که سفر وزیر خارجه امریکا به کابل فرصتی برای حل بحران سیاسی موجود بود اما از آن استفادهی خوب نشد. او گفته است که آقای پمپئو در سفرش به کابل پیام حکومت امریکا مبنی بر ضرورت جدی و فوری حل بحران موجود توسط رهبران سیاسی افغانستان را انتقال داده و بر «استعجالیت» موضوع تاکید کرد. او گفته است که راه حل مشکلات گفتوگو و مذاکره است.
پیش از این اشرف غنی در مراسم تحلیف خود اعلام کرده بود که حکومت همهشمول تشکیل میدهد و زندانیان طالب را مطابق توافقنامهی صلح امریکا و طالبان آزاد میکند. هرچند او پیش از آن برای آزادی زندانیان طالبان پیششرط تعیین کرده بود اما در مراسم تحلیف خود گفت: «رهایی زندانیان طالبان به امنیت مردم و تأمین صلح مرتبط است. در این خصوص فردا فرمانی صادر میکنم که جزئیات پروسه در آن شامل باشد.»
اما هنوز روند رهایی زندانیان طالبان آغاز نشده است. اشرف غنی فرمانی هم در مورد صادر کرده اما روشن نیست چه زمانی بهصورت عملی روند رهایی زندانیان طالبان آغاز میشود. اکنون وزارت خارجه امریکا ناکامی در رهبری حکومت افغانستان را تهدید مستقیم برای منافع امریکا خوانده و گفته است که «تنها راهحل اختلافات موجود یک توافق سیاسی است.»
مایک پمپئو گفته است که امریکا متوجه است که رهبران افغانستان همسو با تعهدات شان در قبال توافق دوجانبهی همکاری میان امریکا و افغانستان عمل نمیکنند و از تشکیل یک تیم همهجانبه برای گفتوگوهای بینالافغانی نیز باز ماندهاند.به گفتهی او، رهبران افغانستان از تسهیل زمینه برای آزادی زندانیان نیروهای دولتی و جنگجویان طالبان نیز غافل ماندهاند. براساس اعلامیهی این وزارت، رهایی زندانیان میتواند به رسیدن به یک توافق سیاسی و فراهم کردن آتشبس گسترده کمک کند.
آقای پمپئو پس از ملاقات با اشرف غنی و عبدالله عبدالله کابل را به مقصد دوحه، پایتخت قطر ترک کرد و در آنجا با ملا عبدالغنی برادر، معاون سیاسی گروه طالبان ملاقات کرد. گروه طالبان در اعلامیهای نوشته است که دو طرف روی تطبیق بیشتر توافقنامهی آوردن صلح به افغانستان و رهایی «هرچه زودتر زندانیان» تاکید کردهاند. براساس اعلامیهی گروه طالبان، ملا برادر و مایک پمپئو گفتهاند که «عملی نمودن جدی توافقنامه راه را برای مذاکرات بینالافغانی، نظام سیاسی و اسلامی آینده، صلح دایمی و آتش فراهم خواهد نمود.»
در متن توافقنامهی صلح امریکا و طالبان آمده است که پنج هزار زندانی طالب از نزد حکومت افغانستان و یک هزار زندانی دیگر از نزد طالبان تا 20 حوت سال 1398 آزاد میشوند و پس از آن گفتوگوهای بینالافغانی آغاز میشوند. اما تاکنون نه از آغاز گفتوگوهای بینالافغانی خبری است و نه از رهایی زندانیان. بهنظر میرسد انتقاد تند امریکا از رهبران حکومت افغانستان و قطع کمکهای مالی این کشور به افغانستان از عدم همکاری حکومت افغانستان در روند صلح نیز ناراض است. علاوه بر این اختلافات سیاسی میان دو رقیب سیاسی میتواند تلاشهای امریکا برای برقرای صلح در افغانستان را تحت تاثیر قرار دهد.
