چند هفته پیش، در دهم حوت بعد از هفده ماه تلاشهای پیگیر امریکا «توافقنامهی آوردن صلح به افغانستان» میان نمایندگان گروه طالبان و ایالات متحده امریکا با حضورداشت نمایندگان چندین کشور و نهادهای بینالمللی در هوتل مجلل «شرایتون» در قطر به امضا رسید.
این موافقتنامه راه را برای گفتوگوهای بینالافغانی و خروج نیروهای خارجی از افغانستان باز کرد. در یکی از بندهای این موافقتنامه آزادی پنج هزار جنگجوی گروه طالبان را از زندانهای دولت افغانستان، شرط آغاز مذاکرات بینالافغانی که قرار بود در 20 حوت در قطر آغاز شود، بیان کرده است.
این بند «توافقنامهی آوردن صلح به افغانستان» در آغاز با انتقاد شدید دولت افغانستان روبهرو شد و محمد اشرف غنی اعلام کرد که آزادی زندانیان طالب تنها از صلاحیت دولت افغانستان است و قبل از مذاکرات بینالافغانی و آتشبس کامل این زندانیان آزاد نخواهند شد. در مقابل، نمایندگی سیاسی طالبان در قطر بر آزادشدن زندانیانشان قبل از شروع مذاکرات بینالافغانی تاکید کرده و گفت که اگر زندانیان آزاد نشوند، به مذاکرات بینالافغانی حاضر نخواهد شد.
اما اتفاقی در افغانستان رخ داد که نظر حکومت این کشور تغییر کرد. یک روز قبل از بیستم حوت (دوشبه، 19حوت)، دو مراسم تحلیف ریاست جمهوری همزمان در کابل برگزار شد. محمد اشرف غنی که کمیسیون مستقل انتخابات او را پیروز انتخابات اعلام کرده، و عبدالله عبدالله، رقیب اشرف غنی که نتیجهی انتخابات را تقلبی خوانده و خود را برنده اعلام کرده است، در ارگ ریاست جمهوری و قصر سپیدار در همسایگی هم سوگند وفاداری یاد کردند.
تا قبل مراسمهای تحلیف، ایالات متحده امریکا و بعضی کشورهای دیگر پیروزی اشرف غنی را در انتخابات تایید نکرده بودند اما در 19 حوت، فرستادهی ویژه امریکا برای صلح افغانستان و سرپرست سفارت امریکا در کابل همراه با فرمانده کل نیروهای خارجی در افغانستان در مراسم تحلیف اشرف غنی اشتراک کردند. در این مراسم اشرف غنی هم اعلان کرد که زندانیان گروه طالبان را بهصورت مشروط آزاد خواهد کرد.
پیش از این مقامهای امریکایی با پذیرش پیروزی اشرف غنی در انتخابات مخالفت میکردند و آزاد نکردن زندانیان طالبان قبل از برقراری آتشبس خط سرخ غنی بود. اما در پی برگزاری مراسمهای تحلیف عبدالله و غنی در کابل، وزارت خارجه امریکا با ایجاد حکومت موازی از سوی آقای عبدالله مخالفت کرده و اعلام کرد که با حکومت اشرف غنی کار خواهد کرد.
صبحگاه روز گذشته (چهارشنبه، 21حوت)، اشرف غنی فرمان عفو مجازات و رهایی زندانیان گروه طالبان را به هدف آغاز و انجام مذاکرات صلح میان جمهوری اسلامی افغانستان و گروه طالبان و به منظور تحکیم صلح پایدار و ثبات در کشور صادر کرد.
در این فرمان که تطبیق آن به عهده دفتر شورای امنیت ملی میباشد، آمده است که عفو مجازات و رهایی ۱۵۰۰ زندانی گروه طالبان به نشانهی حسن نیت سر از ۲۴ حوت سال روان آغاز گردد و هر روز به تعداد صد زندانی با درنظرداشت سن، وضعیت صحی و مدت باقیمانده حبس آنان رها گردند.
در بخشی دیگر از این فرمان آمده است که پس از آغاز و در جریان مذاکرات مستقیم هیأت تعیین شده از جانب جمهوری اسلامی افغانستان و گروه طالبان، در هر دو هفته ۵۰۰ زندانی مربوط به این گروه که مجموع شان به ۳۵۰۰ زندانی میرسند، مشروط بر اینکه سطح خشونتها بهطور چشمگیر کاهش یابد، رها گردند.
بر اساس فرمان اشرف غنی، زندانیانی که بر مبنای این فرمان رها میشوند مکلف به ارایه تعهد کتبی مبنی بر عدم برگشت به آنان به صفوف جنگ گردیدهاند و همچنان رهایی آنان پس از تکمیل روند بایومتریک صورت میگیرد.
فرستادهی ویژه اتحادیه اروپا برای افغانستان هم از این قدام حکومت استقبال کرده و میگوید که اقدامات اعتمادسازی برای صلح خوب است. رولاند کوبیا نوشته است که اعتمادسازی زمانی عالی است که از هر دو طرف بهصورت متناسب اعمال شود و بعداً بهعنوان اهرم فشار بیشتر استفاده نشود.
اما طالبان این تصمیم حکومت افغانستان را رد کرده و میگویند که رهایی مشروط زندانیان در تضاد با مواد توافقنامه قرار دارد. سهیل شاهین، سخنگوی دفتر سیاسی طالبان در قطر به خبرگزاری رویترز گفته است که آن گروه «هرگز به رهایی مشروط» زندانیان طالبان توافق نخواهد کرد. او با اشاره به طرح حکومت افغانستان برای رهایی زندانیان گفته است که چنین چیزی در تضاد با توافق صلح امریکا و طالبان است.
پاگذاشتن روی خون 60 هزار سرباز
رهایی زندانیان طالب در افغانستان منتقدان سر سختی هم دارند. نهادهای حقوق بشری و مدنی میگویند جنگجویان طالب که مرتکب جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت شدهاند، نباید در لیست آزادشدهها قرار بگیرد.
به باور این نهادها، جنگجویان طالب پس از رهایی از زندان دولت به صفوف جنگ پیوسته و ماشین جنگی طالبان را تقویت میکنند. این زندانیان دوباره دست به کشتار شهروندان افغانستان و جنایت علیه بشریت خواهند زد. این نهادها میگویند که رهایی این زندانیان یک معاملهی انتخاباتی و قدم گذاشتن روی تابوت بیش از 50 هزار سرباز نیروهای امنیتی است که در نبرد با طالبان کشته شدند.
کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان و نهادهای فعال در عرصهی حقوق بشری در جریان یک نشست خبری از این تصمیم حکومت مبنی بر رهایی زندانیان گروه طالبان انتقاد و ابراز نگرانی کرده و میگویند جنگجویانی که مرتکب جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت شدهاند، نباید آزاد گردند.
نعیم نظری، معاون کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان گفت: «ما به این باور هستیم افرادیکه مرتکب جرایم جنگی و جنایت علیه بشریت شده و افرادیکه ادعاهای حقالعبدی علیه شان شده قطعاً نباید شامل لیست آزاد شدهها قرار بگیرند.» آقای نظری میگوید که رهایی این زندانیان تنها از صلاحیت مردم افغانستان و قربانیان جنگ است.
در همین حال دستههای انتخاباتی دیگر این اقدام ارگ ریاست جمهوری را معاملهی انتخاتی و یک اقدام «شرمآور» میدانند و میگویند که حکومت با رهایی جنگویان طالب، خون نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان را زیر پا کرده و به قربانیان آنها هتک حرمت میکند.
رحمتالله نبیل، رییس پیشین امنیت ملی افغانستان و یکی از نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری این تصمیم اشرف غنی را «شرمآور»خوانده و میگوید: «[حکم اشرف غنی] به وضاحت میگوید که مرا بهعنوان فرمانده کل قوای مسلح نصب نمایید و من پنج هزار زندانی را آزاد نموده و تابوت پنجاه هزار نیروهای ملی دفاعی و امنیتی افغان را که زیر نظر من با قربانی کردن زندگیشان از جمهوریت دفاع کردند، زیر پا میکنم. چه یک هتک حرمت به قربانی آنها.»
اسدالله سعادتی، معاون دوم عبدالله عبدالله که همزمان با اشرف غنی سوگند یاد کرد، میگوید که هر گامی که برای رسیدن به صلح برداشته شود، مورد استقبال است اما اقدام غنی یک استفادهی انتخاباتی است. آقای سعادتی میگوید: «فعلاً کاریکه اشرف غنی میکند یک معاملهی انتخاباتی با خلیلزاد است. چون قبلاً بهصورت صریح مخالفت خود را با آزادی زندانیان اعلام کرده بود اما بعد از آنکه آنها قبول کردند که در مراسم تحلیفش اشتراک میکنند، این فرمان را صادر کرد. ما فقط از منظر این که معاملهی انتخاباتی است، این اقدام را محکوم میکنیم و منفی میدانیم. ولی در اصل و ماهیت موضوع هر قدمی که برای رسیدن به صلح واقعی کمک کند، از آن استقبال میکنیم.»
به باور آگاهان امور، جنگجویان طالب که از زندانهای دولت آزاد میشوند، دوباره سلاح برداشته و به سنگرهای نبرد علیه نیروهای افغان خواهند رفت که در این صورت میدان جنگ گرمتر شده و معادلهی جنگ به نفع طالبان تغییر خواهد کرد.
عمر صدر، آگاه امور سیاسی به اطلاعات روز میگوید: «من خیلی نگران هستم که این پنج هزار زندانی جانیهای بسیار شدید هستند و در طول چند سال در زندان بر عقدههایشان افزوده شده است. این یک سرمایهی بسیار موثر برای رهبران طالبان میباشد که از عقده، نارضایتی و افراطگرایی آنها برای مقاصد نظامی استفاده بکنند.»
به باور این آگاهان، تضمین گرفتن از جنگجویان طالب فقط یک «آبرو تازه کردن» است و طالبان هرگز به این تضمین پایبند نخواهد ماند. اسدالله ندیم، آگاه امور نظامی میگوید: «در این تصمیمها طالبان فاتح نشان داده میشوند و طالبان هم از موضع متکبرانه حرف میزنند. تضمینی که در فرمان رییس جمهور آمده است، هیچ جنبهی اجرایی نخواهد داشت و طالبان بدون در نظرداشت آن به جبهات جنگ بر میگردند.»
به باور آقای ندیم، از نگاه حقوقی نظام و استقلالیت افغانستان از سوی امریکاییها زیر پا شده است و توافق امریکا و طالبان بر سر آزادی زندانیان یک اقدام استعماری از سوی امریکا است و مطابق این توافق برندهی میدان طالبان است.
این آگاهان همچنان بر خطرناک بودن این تصمیم حکومت تاکید میکنند و میگویند که طالبان در جنگ نتوانستتد امریکا و نیروهای افغان را شکست بدهند اما در بخش سیاسی هم امریکا و هم افغانستان را شکست دادهاند. این آگاهان هشدار میدهند که اگر اتحاد داخلی بهوجود نیاید، سرنوشت حکومت فعلی به سرنوشت حکومت دکتر نجیبالله مواجه خواهد شد.
عتیقالله امرخیل، آگاه امور نظامی به اطلاعات روز میگوید: «یک نقطهی توافقنامه هم به نفع افغانستان نبود و در آزادی زندانیان هم به هیچ قانون و حقوق مردم افغانستان و حقوق قربانیان توجه نشده است. اگر اتحاد داخلی بهوجود نیاید، دولت فعلی مانند حکومت دکتر نجیبالله که دچار تنش داخلی بود و بهدست حکومت مجاهدین سقوط کرد، بهدست طالبان سقوط خواهد کرد.»
نداشتن برگ برنده در گفتوگوهای بینالافغانی که قرار است به زودی برگزار شود، از نگرانیهای دیگر آگاهان امور نظامی و سیاسی است. به باور آنها در میز گفتوگو با طالبان هیأت افغانستان هیچ برگی ندارد که با رو کردن آن گروه طالبان را وادار به پذیرش خواستهای خود نماید.
عمر صدر میگوید: «بعید میدانم که دولت افغانستان در میز مذاکره چیزی بهدست بیاورد چون سیاسیون حاکم از رهایی زندانیان نه بهخاطر آلهی فشار در میز مذاکره بلکه بهخاطر چانهزنی که بالای مراسم تحلیف داشتند، استفاده کردند. آخرین حربه و اهرم فشار را استفاده کرده و چیزی برای اهرم فشار باقی نمانده است.»
اما حکومت افغانستان در پاسخ به این انتقادها و نگرانیها میگوید که آزادی این زندانیان کاملاً مشروط به کاهش خشونت، آتشبس و شروع مذاکرات بینالافغانی است و اگر این شرایط از سوی طالبان در هر زمانی نقض شود، حکومت افغانستان هم اجرای فرمان را متوقف خواهد کرد.
صدیق صدیقی، سخنگوی محمد اشرف غنی در نشست مطبوعاتی گفت: «رهایی زندانیان بدون قید و شرط ناممکن است و هر طالبی که رها میشود، ما در برابرش شرط داریم و این شرایط این است که دیگر افغان کشته نشود و همهی دستاوردهای 19 سال گذشته پایمال نشود. اگر در جریان رهایی طالبان با او شرایط که موافقت کرده، عدول کند این روند متوقف میشود.»
آقای صدیقی میگوید که اگر طالبان دوباره دست به خشونت بزنند و شرطهای حکومت را نقض کنند، نیروهای امنیتی افغان آمادگی هرنوع حمله را دارند و به حملات دشمن پاسخ خواهند داد.
