دستهبندی کمیسیون رسیدگی به شکایات انتخاباتی از شکایات ثبتشده علیه نتایج ابتدایی انتخابات ریاستجمهوری نشان میدهد که از مجموع 16 هزار و 500 شکایت ثبتشده از سوی تکتهای انتخاباتی، 12 هزار و 196 شکایت آن از سوی کمیسیون شکایات انتخاباتی معتبر شناخته شده و چهار هزار و 304 شکایت بیاعتبار دانسته شده است.
براساس فورم دستهبندی شکایات علیه نتایج انتخاباتی که نسخهای از آن بهدست اطلاعات روز رسیده، از مجموع سههزار و ۷۶۱ مورد شکایتی که از سوی تکت انتخاباتی «دولتساز» به رهبری محمداشرف غنی در کمیسیون شکایتهای انتخابات افغانستان ثبت شده، این کمیسیون دو هزار و 860 مورد آن را معتبر شناخته و 901 مورد آن را بیاعتبار دانسته است.
از حدود هشتهزار مورد شکایت که از سوی تکت انتخاباتی «ثبات و همگرایی» به رهبری عبدالله عبدالله ثبت شده بود، کمیسیون رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی چهار هزار و 351 مورد آن را معتبر شناخته و بیش از سه هزار و 500 مورد دیگر را بیاعتبار دانسته است.
از مجموع چهارهزار و ۴۰۰ مورد شکایت که از سوی دستهی انتخاباتی «صلح و عدالت اسلامی»، به رهبری گلبدین حکمتیار ثبت شده بود، کمیسیون رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی دو هزار و 458 مورد آن را معتبر شناخته و حدود دو هزار آن را بیاعتبار شناخته است.
از ۱۵ مورد شکایت که از سوی دستهی انتخاباتی «امنیت و عدالت» به رهبری رحمتالله نبیل ثبت شده بود، کمیسیون رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی تنها یک مورد آن را معتبر شناخته است.
همچنان 12 هزار و 196 شکایت که کمیسیون رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی آن را معتبر دانسته، به 15 بخش دستهبندی شده است: پنج هزار و 286 شکایت در مورد تفاوت آرای بیومتریک با فورم نتایج است. 119 شکایت در مورد افزایش آرا به نفع نامزد، 533 شکایت مربوط به کاهش آرا به ضرر نامزد، چهار شکایت مربوط به شمارش آرای یک نامزد به نامزد دیگر، 250 شکایت مربوط به استفاده رای قبل از وقت رسمی، 291 شکایت مربوط به استفاده رای بعد از وقت رسمی، 644 شکایت مربوط به آرای بدون بیومتریک، دو هزار 91 شکایت مربوط به ابطال بدون دلیل محل رایدهی، یک شکایت مربوط به مفقود شدن فورم نتایج، دو شکایت مربوط به تغییر در فورم نتایج بعد از بازشماری آرا، یک هزار و 79 شکایت مربوط به آرای مشکوک، 29 شکایت مربوط به دستگاههای بیومتریک است. 875 شکایت غیرموجه دانسته شده، چهار شکایت مربوط به جانبداری کارمندان کمیسیون در پروسه بازشماری است و دو شکایت مربوط به سایر موارد است.
همچنان این کمیسیون شکایتها را براساس اولویت به چهار بخش دستهبندی کرده است که بخش (الف) شامل ششهزار و 770 شکایت، بخش (ب) شامل 860 شکایت، بخش (ج) شامل یکهزار و 980 شکایت و بخش (د) شامل 64 شکایت است.
از مجموع شکایتهای که معتبر شناخته شده، یک هزار و 219 مورد آن شامل تخطیهای انتخاباتی، دو هزار 651 مورد آن شامل تخلفات انتخاباتی و دو هزار و 977 مورد آن شامل جرایم انتخاباتی میشود. همچنان 269 مورد شکایت شامل تخطی، تخلف و جرایم انتخاباتی نمیشود. 47 مورد شامل عدم اعتباردهی آرا از طرف کمیسیون انتخابات و پنج مورد دیگر شامل مداخله زورمندان میشود.
معلومات کمیسیون رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی نشان میدهد که در ولایتهای ننگرهار، کابل، قندهار، پکتیا به ترتیب بیشترین شکایت ثبت شده است. در این ولایتها بیشترین شکایات مربوط به تفاوت آرای بیومتریک با فورم نتایج است. در مقابل در ولایتهای هلمند، دایکندی، غور، خوست و پکتیکا هیچ شکایتی ثبت نشده است.
اعلام نتایج ابتدایی انتخابات ریاستجمهوری با واکنشهای جدی دستههای انتخاباتی مواجه شد و شماری از دستهها آن را غیر قابل قبول خواندند. «ثبات و همگرایی»، «صلح و عدالت اسلامی»، «امنیت و عدالت» و چند دستهی دیگر انتخاباتی گفتند که نتیجه ابتدایی را قبول ندارند، زیرا کمیسیون انتخابات آرای تقلبی و جنجالی را جدا نکرده است. این دستههای انتخاباتی اکنون چشم به کمیسیون شکایات انتخاباتی دوختهاند تا به شکایات آنان بهصورت بیطرفانه رسیدگی کند.
به تاریخ پنجم جدی کمیسیون رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی اعلام کرد که کار رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی مربوط به نتایج ابتدایی انتخابات در دفاتر ولایتی این کمیسیون آغاز شده است. اکنون تنها پنج روز برای بررسی شکایات باقی مانده است.
مطابق بند ۳ ماده ۹۱ قانون انتخابات، کمیسیونهای ولایتی شکایات انتخاباتی مکلفاند در مدت ۱۵ روز کاری پس از ختم زمان ثبت شکایات و اعتراضات، نتایج بررسیهای خود را نهایی و منتشر کنند. هرگاه شکایت و یا اعتراض مستند نباشد، از سوی کمیسیون شکایات مسترد خواهد شد.
پس از ۱۵ روز دفترهای ولایتی کمیسیون شکایات انتخاباتی تصامیم خود در مورد شکایات را با طرفین قضایا شریک میکنند و در صورتی که شاکی و معترض به این تصامیم قناعت نداشته باشند، میتوانند در مطابقت با قانون استینافخواهی کنند. مطابق قانون انتخابات، شکایات استینافی در مدت ۱۵ روز کاری در دفتر مرکزی کمیسیون شکایات انتخاباتی مورد رسیدگی قرار میگیرد.
نگرانی از تأخیر در کار کمیسیون رسیدگی به شکایتها انتخاباتی
با توجه به حجم گستردهی شکایات و تنشهای سیاسی میان دستههای انتخاباتی و کمیسیون انتخابات، کمیسیون رسیدگی به شکایات انتخاباتی کار سختی در پیش دارد. کارهای مربوط به کمیسیون انتخابات تا اعلام نتایج ابتدایی با تأخیرهای پیدرپی همراه بود، احتمال میرود که اعلام تصمیم کمیسیون رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی در مورد شکایات ثبتشده نیز با تأخیر مواجه شود.
نهادهای ناظر بر روند انتخابات و رییس دبیرخانه کمیسیون رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی قبلا به اطلاعات روز گفته بودند که با توجه به حجم شکایات، ممکن است کار کمیسیون رسیدگی به شکایتهای انتخاباتی تا اعلام تصمیم در مورد این شکایات با تأخیر مواجه شود.
محمدیوسف رشید، رییس اجرایی فیفا یا موسسه انتخابات آزاد و عادلانه افغانستان به این باور است که از لحاظ کمی شکایات یک رقم درشت را تشکیل میدهد و رسیدگی به آن در یک فرصتی که در آن عدالت و شفافیت تأمین شود، کارهای میدانی انجام شود و یا صندوقها دوباره باز شود، از لحاظ زمانی ممکن است انجام تمام این کارها برای کمیسیون شکایات مسیر نباشد. او به اطلاعات روز گفته بود اگر سطح اعتراض بر فیصلههای دفترهای ولایتی کمیسیون شکایات بالا باشد، برای دفتر مرکزی این کمیسیون دشوار است که به اعتراض بر فیصلههای دفترهای ولایتی رسیدگی کند.
زبیر حبیبزاده، سخنگوی تیفا یا بنیاد انتخابات شفاف افغانستان نیز معتقد است که کمیسیون شکایات انتخاباتی ممکن برای بررسی شکایات ثبتشده بهصورت بیطرفانه با چالش زمانی روبهرو شود. علاوهبراین فشارهای سیاسی که بر کمیسیون انتخابات حاکم شده بود، ممکن است در جریان بررسی شکایات بر کمیسیون شکایات نیز وضع شود. او به اطلاعات روز گفته بود: «این میتواند روند را بیشتر به درازا بکشد تا اینها نتوانند به تمامی موارد بهصورت مستقلانه رسیدگی کنند.»
چمنشاه اعتمادی، رییس دبیرخانه کمیسیون شکایات انتخاباتی گفته بود که هرچند حجم شکایات زیاد است، اما عمدتا شکایات مشابه است و این امر کار تحلیل و بررسی را آسان میکند. به گفتهی او، کمیسیون شکایات تلاش میکند از نیروی موجود و ظرفیتی که دارد، «استفاده مطلوب» کرده و مشکلات را رفع کند.
رییس دبیرخانه کمیسیون شکایات انتخاباتی به اطلاعات روز گفته بود که احتمال دارد این کمیسیون در جمعبندی کارش با تأخیر روبهرو شود، چون رسیدگی کامل و جامع به شکایات زمانبر است و کمیسیون شکایات نمیتواند دقت را فدای سرعت کند.
