با گذشت حدود دوونیم ماه از برگزاری انتخابات ریاستجمهوری در کشور، کمیسیون مستقل انتخابات هنوز نتوانسته است نتایج ابتدایی انتخابات را اعلام کند. اکنون مسئولان این کمیسیون میگویند که روند بازشماری و تفتیش آرای مربوط به 27 ولایت تکمیل شده و تلاشها برای بازشماری متباقی آرا در هفت ولایت دیگر جریان دارد.
میرزامحمد حقپرست، از سخنگویان کمیسیون انتخابات به اطلاعات روز گفت که تمامی عملیات تخنیکی در مورد آرای 27 ولایت به پایان رسیده و دبیرخانهی کمیسیون نیز گزارش نهایی آن را به رهبری این نهاد فرستاده است. این کمیسیون بهرغم تلاشها و گفتوگوهای «زیادی» با معترضان تا کنون اما نتوانسته روند بازشماری آرا را در هفت ولایت دیگر آغاز کند.
کمیسیون انتخابات برای توضیح و حل جنجالهای انتخاباتی قرار است فردا (یکشنبه، 17 قوس) یک نشست مشترک با نمایندگان دستههای انتخاباتی، احزاب و چهرههای سیاسی و نهادهای ناظر بر روند انتخابات برگزار کند.
میرزامحمد حقپرست میگوید که پس از رایزنیها در این نشست، نتیجهی ابتدایی انتخابات ریاستجمهوری کشور اعلام میشود. سخنگوی کمیسیون انتخابات تأکید کرد: «اگر ما (کمیسیون انتخابات) در این نشست به یک نتیجه و تفاهم با دستههای معترض انتخاباتی نرسیدیم، در این شک نیست که دیگر کمیسیون منتظر مانده نمیتواند و فیصلهی خود را اتخاذ و نتایج ابتدایی را اعلام میکند.» براساس زمانبندی این انتخابات، قرار بود در ۲۷ میزان نتایج ابتدایی و در ۱۶ عقرب نتایج نهایی آن اعلام شود، ولی هنوز بررسیهای این کمیسیون در مورد شمارش آرا در هفت ولایت شمالی به پایان نرسیده و این کمیسیون نتوانسته است مطابق تقویم انتخاباتی نتیجه را اعلام کند.
در همین حال نهادهای ناظر بر روند انتخابات از برگزاری نشست مشترک این کمیسیون استقبال کرده، میگویند که این نشست باید در حضور رسانهها برگزار شود. یوسف رشید، رییس اجرایی مؤسسهی انتخابات آزاد و عادلانهی افغانستان (فیفا) تأکید میکند که این نشست در حضور رسانهها سبب تشخیص افراد «ملامت از سلامت» خواهد شد. او تأکید کرد که در صورت شرکت دستههای انتخاباتی تصمیم در مورد بازشماری هفت ولایت باقیمانده نیز گرفته شود.
این نهاد پیش از این نیز با ابراز نگرانی از «وضعیت نامعلوم انتخابات» ابراز نگرانی کرده، از کمیسیون انتخابات خواسته بود که هرچه عاجل گفتمان تخنیکیای را در حضور نهادهای ناظر، سازمان ملل متحد، اتحادیه اروپا و سایر نهادهای بینالمللی همکار در عرصه انتخابات دایر و به بررسی خواستههای معترضین بهصورت قانونی و اصولی بپردازد.
پس از آن بنیاد انتخابات شفاف افغانستان (تیفا) نیز اعلام کرد که روند انتخابات با چالشهای «جدی» تخنیکی و مدیریتی مواجه است و باید برای حل این چالشها، نشست تخنیکی میان شرکای انتخاباتی بهشمول کمیسیونهای انتخاباتی، نهادهای ناظر بر روند انتخابات، نمایندگان دستههای انتخاباتی، سازمان ملل متحد، سفارت آمریکا در کابل و اتحادیه اروپا برگزار شود تا یک تصمیم براساس آرای واقعی مردم گرفته شود.
واکنش دستههای انتخاباتی
تصمیم کمیسیون انتخابات مبنی به برگزاری نشست مشترک با دستههای انتخاباتی، چهرهها و احزاب سیاسی و نهادهای ناظر بر روند انتخابات با واکنشهای مختلف دستههای انتخاباتی روبهرو شده است. دستهی انتخاباتی «دولتساز» به رهبری رییسجمهور اشرف غنی نیز میگوید که در این نشست شرکت میکند. جمالناصر اصولی، معاون کمیتهی فرهنگی-رسانهای این دستهی انتخاباتی به اطلاعات روز میگوید که این دستهی انتخاباتی در این نشست خواستار بازشماری و تفتیش آرا در هفت ولایت و اعلام نتایج ابتدایی انتخابات میباشد.
به گفتهی او، کمیسیون انتخابات بیش از حد در مقابل دستههای انتخاباتی که مانع برگزاری این روند شدهاند، «انعطافپذیری» از خود نشان میدهد. آقای اصولی تأکید کرد: «کمیسیون انتخابات باید از حکومت بخواهد که دفاتر بستهشدهی این کمیسیون را در ولایت به زور باز کند تا بازشماری آغاز و نتایج اعلام شود.» معاون کمیتهی فرهنگی-رسانهای دستهی انتخاباتی دولتساز افزود در صورتی که «با این روند باز ممانعت شد، کمیسیون انتخابات با درنظرداشت قوانین» نتایج ابتدایی را اعلام کند. او همچنان تأکید کرد که تأخیر در اعلام نتایج انتخابات دیگر برای این دستهی انتخاباتی «قابل پذیرش» نیست.
دستهی انتخاباتی «ثبات و همگرایی» به رهبری عبدالله عبدالله، رییس اجرایی کشور پیشتر گفته بود در صورتی که این نشست بهصورت «علنی» و «آزاد» برگزار شود، در آن شرکت میکند. اکنون اما نوررحمان اخلاقی، رییس بخش نظارت و مبارزه با تقلب این دستهی انتخاباتی به اطلاعات روز میگوید که چارچوب این نشست یک چارچوب جوابگو برای حل جنجالهای انتخابات نیست. به گفتهی او، تصمیم این دستهی انتخاباتی مبنی بر شرکت در این نشست «تا هنوز نهایی نشده است».
آقای اخلاقی تأکید میکند که کمیسیون از دستههای انتخاباتی، احزاب سیاسی و جامعهی مدنی خواسته که هر کدام سه پرسش مطرح کند و کمیسیون در جواب این پرسشها در عدم حضور رسانهها پاسخ ارایه کند. با این حال او میافزاید که دستهی انتخاباتی ثبات و همگرایی در تلاش است تا این چارچوب را تغییر داده و زمینهی بحث آزاد فراهم شود.
از سویی هم، آقای اخلاقی در صفحهی فیسبوکاش گفته است که کمیسیون باید به بحث آزاد و در حضور رسانهها حاضر شود و «داشتههایش مبنی بر رد ادعای این دستهی انتخاباتی به مردم ثابت کند که در مسیر درست است». او همچنان افزود است: «فرار کمیسیون انتخابات از برگزاری بحث آزاد و پخش زنده بحث آن، فقط میتواند نشان ضعف، تخلف و عدم صداقت باشد.»
اما سخنگوی کمیسیون انتخابات میگوید که این نشست به درخواست دستههای انتخاباتی از جمله دستهی ثبات و همگرایی برگزار میشود: «خواست آنان این بود که کمیسیون باید یک بحث آزاد بگیرد که در آن احزاب سیاسی و دستههای انتخاباتی و نهادهای ناظر بر روند انتخابات اشتراک داشته باشند تا یک بحث آزاد تخنیکی در آن شود. ما این را قبول کردیم و آن را برگزار میکنیم.» به گفتهی او، تمامی بحثها در این نشست در حضور رسانهها صورت میگیرد.
با این حال شورای نامزدان انتخابات ریاستجمهوری که متشکل از هشت دستهی انتخاباتی است در اعلامیهای این نشست کمیسیون انتخابات را تحریم کرده و آن را حضور سمبولیک خوانده است. در اعلامیهی این شورا آمده است: «هرنوع اشتراک نمایشی برخی از مجموعههای نوتأسیس و گمنام تحت هر نام و عنوان احزاب سیاسی را نیز کاملا بیارتباط به بحران انتخاباتیای که کمیسیون عامل آن میباشد تلقی میکنیم.»
اعتراض در 14 ولایت؛ 300 هزار رأی جنجالی بیاعتبار شود
این نشست همزمان با جریان اعتراض دستههای انتخاباتی «صلح و عدالت اسلامی» به رهبری گلبدین حکمتیار و ثبات و همگرایی برگزار میشود. گردهمایی اعتراضی ستاد و هواداران دستهی انتخاباتی ثبات و همگرایی از حدود دو هفتهی پیش (جمعه، 8 قوس) در کابل آغاز شد و تا کنون در 13 ولایت دیگر گسترش یافته است. پس از کابل ستاد این اعتراض در ولایتهای، بغلان، تخار، فاریاب، پروان، پنجشیر، جوزجان، غور، سرپل، ننگرهار، کاپیسا، بامیان، دایکندی و بدخشان در اعتراض به آن چه که «تقلب گسترده و سیستماتیک» در روند انتخابات ریاستجمهوی میخوانند، برگزار شده است.
معترضان در این گردهماییها خواستار بیاعتبارشدن حدود 300 هزار رأی جنجالی از سوی کمیسیون انتخابات شده و از کمیسیون خواستهاند که به مسیر قانون، طرزالعملها و لوایح نافذ انتخاباتی برگردد. آنان هشدار دادهاند «در صورتی که این کمیسیون و نهادهای ذیدخل به خواستها و مطالبات مشروع و قانونی این دستهی انتخاباتی پاسخ ندهند، آنان از تمام گزینههای مشروع، صلحآمیز و مردمی برای به کرسی نشاندن رأی و ارادهی واقعی مردم کار خواهند گرفت.»
این آرا شامل ۱۳۷ هزار و ۶۳۰ رأی قرنطینشده، ۱۰۲ هزار و ۱۲ رأی خارج از زمان رأیدهی، آرای تکراری، عکس از روی عکس و آرای حدود ۷۰۰ دستگاه و کارت حافظهی مفقودشده میباشد. اما کمیسیون مستقل انتخابات در پاسخ گفته است که پیش از بررسی، نمیتواند آرا را باطل کند.
همین طور دستهی انتخاباتی صلح و عدالت اسلامی نیز سه روز پیش (جمعه، 15 قوس) گردهمایی اعتراضی راهاندازی کرده بود. گلبدین حکمتیار در این گردهمایی با اشارهی تلویحی به دستهی دولتساز گفت که بود دستگاههای بیومتریک در بیش از دو هزار و 400 محل رأیدهی از سوی دستهی انتخاباتی«متقلب» تخریب و یا دزدیده شده است. حکمتیار گفته بود که بیشتر این محلات مربوط به بانک رأی صلح و عدالت اسلامی است. به گفتهی او، در حال حاضر صندوقهای خالی از این محلات در اختیار کمیسیون مستقل انتخابات قرار دارد. همین طور او هشدار داده بود که برای دفاع از حقوق خود و نیز دفاع از آرای پاک مردم از هیچ اقدامی دریغ نمیکند.
