با گذشت بیش از یکونیم سال از آغاز عملی روند توزیع شناسنامهی الکترونیک، مسئولان در ادارهی ملی احصاییه و معلومات کشور میگویند که این اداره تا کنون 365 هزار شناسنامهی الکترونیک برای شهروندان کشور توزیع کرده است. به گفتهی این مسئولان، در دو سال آینده قرار است مراکز توزیع شناسنامهی الکترونیک در مراکز تمامی ولایات کشور فعال شود.
رویینا شهابی، سخنگوی ادارهی ملی احصاییه و معلومات کشور در صحبت با روزنامه اطلاعات روز میگوید که این مقدار شناسنامه در هفت مرکز توزیع شناسنامهی الکترونیک (پنج مرکز در کابل و دو مرکز در ولایات هرات و ننگرهار) توزیع شده است.
براساس معلومات ادارهی احصاییه و معلومات، در حال حاضر 425 کارمند در پنج مرکز توزیع شناسنامهی الکترونیک در کابل، 56 نفر در مرکز توزیع شناسنامهی الکترونیک در هرات و 56 نفر دیگر در مرکز توزیع شناسنامهی الکترونیک در ننگرهار کار میکنند.
به گفتهی خانم شهابی، قرار است در آیندهی نزدیک در مراکز ولایتهای بلخ، قندهار و بامیان نیز مرکز توزیع شناسنامهی الکترونیک افتتاح و به کار آغاز کند. خانم شهابی در عین حال میگوید که براساس برنامهی دو سالهی اداره ملی احصاییه و معلومات، قرار است در دو سال آینده [شروع از آغاز سال مالی 1399] مرکز توزیع شناسنامهی الکترونیک در مراکز تمامی ولایات کشور فعال شود.
از شناسنامهی الکترونیک در کجا استفاده میشود؟
مسئولان در ادارهی ملی احصاییه و معلومات کشور میگویند که شناسنامهی الکترونیک در کنار تثبیت هویت، موارد استفادهی دیگری هم دارند. خانم شهابی میگوید که در حال حاضر وزارت دولت در امور شهدا و معلولین، ریاست عمومی هزینه وزارت مالیه و ریاست عمومی پاسپورت وزارت داخله با شناسنامههای الکترونیک وصل است.
خانم شهابی میگوید که ورثهی شهدا و معلولین، کارمندان متقاعد دولت و متقاضیان پاسپورت در صورتی که شناسنامهی الکترونیک داشته باشند، کارهایشان در کمترین زمان ممکن انجام میشود. او میافزاید که متقاضیان پاسپورت در صورت داشتن شناسنامهی الکترونیک، دیگر نیازی به تأیید شناسنامه و بیومتریک ندارند.
شماری از متقاضیان پاسپورت که شناسنامهی الکترونیک داشته و پاسپورت گرفتهاند نیز با تأیید حرفهای خانم شهابی میگوید که مراحل تأیید شناسنامه و بیومتریک را طی نکردهاند.
سخنگوی ادارهی ملی احصاییه و معلومات در عین حال میگوید که این اداره برنامههای دیگری نیز رویدست دارد که در صورت بهرهبرداری و اجرایی آن در دیگر ادارات دولتی نیز به دارندگان شناسنامهی الکترونیک سهولت به میان میآید.
استقبال مردم
به باور مسئولان در ادارهی ملی احصاییه و معلومات، هرچند در مواردی بسیار اندک شماری از دفاتر از پذیرش شناسنامهی الکترونیک خودداری میکنند، اما استقبال از این شناسنامه و مراجعهی شهروندان برای اخذ این شناسنامه «بسیار خوب» است. خانم شهابی میگوید که هرازگاهی صفهای طولانی پشت دروازهی مراکز توزیع شناسنامه باعث میشود که کارمندان ادارهی ملی احصاییه و معلومات از پذیرش اسناد برای مدت مشخص خودداری کنند. او میگوید که دلیل این خودداری، رسیدگی بهتر به اسناد دریافتشده است که کارمندان باید به آنها رسیدگی کنند.
در مواردی نیز گزارش شده است که شماری از دفاتر خصوصی از جمله شرکتهای توریستی و سیاحتی از پذیرش شناسنامهی الکترونیک خودداری کرده و شناسنامهی کاغذی را ترجیح میدهند. خانم شهابی گفت که این کار بیشتر بهدلیل «آگاهی نداشتن» در مورد شناسنامهی الکترونیک، صورت میگیرد. او گفت: «بعضا در اثر ناآگاهی هموطنان ما، تذکرهی الکترونیکی را یکی از کارمندان یک شرکت سیاحتی رد کرده و آنرا نپذیرفته است، در صورتی که اعتبار این تذکره به مراتب بیشتر از تذکرهی کاغذی است؛ زیرا در تذکرهی کاغذی امکان جعل و تقلب وجود دارد و تذکرهی الکترونیک از این امر مصئون است.»
از سویی هم، خانم شهابی میگوید که شماری از مردم بنا بر دلایلی، علاقهای به گرفتن شناسنامهی الکترونیک ندارند. هرچند او از این دلایل بهگونهی مشخص یاد نکرد، اما درج کلمهی «افغان» در شناسنامهی تمامی شهروندان و در کنار آن ذکر نام اقوام در این شناسنامهها از دلایلی بودند/ هستند که شماری از مردم به گرفتن شناسنامهی الکترونیک علاقه نشان نمیدهند. درج کلمهی «افغان» در شناسنامهی الکترونیک یکی از چالشزاترین موردی بود که توزیع شناسنامهی الکترونیک را برای چندین بار به تأخیر انداخت.
در همین حال شماری از شهروندان کشور که شناسنامهی الکترونیک دریافت کردهاند، از زمانگیر بودن روند توزیع این شناسنامه شاکیاند. علیاکبر دانش، باشندهی کابل که حدود بیست روز پیش شناسنامهی الکترونیک دریافت کرده است، میگوید که از مرحلهی ثبت نام تا زمان اخذ شناسنامه باید بیش از ده روز منتظر بمانند تا شناسنامه به دستشان برسند. او گفت که خودش دوازده روز منتظر گرفتن شناسنامهاش مانده است.
نصرالله دانشیار، یکی دیگر از کسانی که شناسنامهی الکترونیک دریافت کرده است، میگوید آنچه که روند توزیع شناسنامه را زمانگیر کرده، چاپ شناسنامه است.
روایت بشیر، یک باشندهی دیگر کابل از روند توزیع شناسنامهی الکترونیک چیزی دیگری است. بشیر میگوید که خودش با منتظرماندن حدود سه هفته در نهایت شناسنامهاش را دریافت کرده است. او همچنان میگوید که از حدود دو ماه به این طرف برای مادرش تقاضای شناسنامه کرده، اما تا کنون بهمنظور انجام عمل بیومتریک برایشان تماس گرفته نشده است.
سخنگوی ادارهی ملی احصاییه و معلومات اما میگوید که روند توزیع این شناسنامه در اوایل بسیار زمانگیر و طولانی بود و حالا میکانیزمهایی در نظر گرفته شده است که سبب ایجاد سهولت در این روند شده است. به گفتهی خانم شهابی، در اوایل کسی که برای گرفتن شناسنامه مراجعه میکردند، باید از سوی دو نفر (یک کارمند دولت و یک وکیل گذر) تأیید میشد، اما براساس میکانیزم تازه نیازی به تأیید این دو نفر نیست. «یک چیزی که قبلا در فورمها وجود داشت تأییدی از وکیل گذر و یک کارمند دولت بود که به مراجعین سخت و زمانگیر بود، اما ادارهی احصاییه اکنون تصمیم گرفته است در صورتی که تذکره تأیید شده باشد، نیازی به تأیید دو نفر نیست.»
خانم شهابی همچنان میگوید که در حال حاضر از ثبت نام تا درج اسنادها در دیتابیس و تثبیت هویت همه در نهایت دو روز را در بر میگیرد. «میماند پرنت تذکره که در یک روز مشخص برایشان [متقاضی شناسنامه] تماس گرفته میشود که تذکره آماده شده است.»
او در بخشی از صحبتهایش با روزنامه اطلاعات روز همچنان یادآور شد که متقاضیان شناسنامهی الکترونیک باید شناسنامهی کاغذی داشته باشند. «…البته کسانی که تذکرهی الکترونیک میگیرند باید تذکرهی تابعیت کاغذی داشته باشند، اگر نداشته باشند اول باید به ادارهی احصاییه در سرای شمالی (منطقهای در شهر کابل) مراجعه کنند و دلیل تذکرهنداشتنشان را بگویند تا در مورد مشکلشان تصمیم گرفته شود.»
روند توزیع شناسنامهی الکترونیک در 13 ثور سال گذشته خورشیدی در حالی آغاز شد که توافق روی ملیت مردم افغانستان یکی از موارد جنجالی بر سر توزیع شناسنامهی الکترونیک بود. شماری از شهروندان این کشور مدعیاند که «افغان» ملیت تمام شهروندان افغانستان است اما در سوی مقابل شمار دیگر از شهروندان افغانستان میگویند افغان کلمهای است که تنها برای قوم پشتون بهکار برده میشود و افغان خطابکردن تمام ملیتها، تحمیل هویت پشتونها بر اقوام دیگر ساکن در افغانستان است.
این روند بهرغم تفاوت دیدگاهها، در حال حاضر با درج «افغان» بهعنوان ملیت تمامی شهروندان و در کنار آن درج اسم قوم روی شناسنامهها ادامه دارد.
