سلیم مقیمی
موترهای فرمانراسته یا یککلید که میان مردم به موترهای «ویشی» معروف است، روزبهروز در ولایت هرات زیاد میشود. افزایش این موترها افزون بر اینکه نظم ترافیک شهر هرات را برهم زده، باعث افزایش رویدادهای تروریستی و جنایی نیز شده است.
بر بنیاد آمارهای پولیس هرات، در حدود 20 هزار موتر فرمانراسته در هرات گشتوگذار میکنند. امینالله امرخیل، فرمانده پولیس هرات به روزنامه اطلاعات روز میگوید که 90 درصد جرایم جنایی توسط این موترها انجام میشود: «90 درصد جرایم و پدیدههای منفی در هرات، توسط موترهای شیشهسیاه، بیپلیت صورت میگیرد. باید وسایط ویشی براساس امر دولت مرکزی جمع شود و این وسایط پس از تحویل به گمرک، پرزه شود.»
فرمانده پولیس هرات میگوید، در برخی مواقع طالبان نیز با استفاده از موترهای ویشی بر نیروهای دولتی حمله میکنند.
سال گذشته دولت اعلام کرد که طرح جمعآوری موترهای فرمانراسته در سراسر کشور عملی میشود.
مخالفت کامران علیزایی
فرمانده پولیس هرات میگوید، پولیس بارها بر بنیاد تصمیم شورای نظامی اقدام به جمعآوری موترهای فرمانراسته کرده است، اما سال گذشته کامران علیزایی، رییس شورای ولایتی هرات مانع جمعآوری این موترها شده است. تا کنون هم رییس شورای ولایتی هرات به موضع قبلیاش مبنی بر عملیشدن قانون در راستای جمعآوری موترهای ویشی در سراسر کشور پافشاری میکند.
او به روزنامه اطلاعات روز میگوید: «تا هنگامی که موترهای ویشی از تمام افغانستان جمعآوری نشوند، مردم هرات نیز از این موترها استفاده میکنند. این معنی را نمیدهد که در دیگر ولایات موتر ویشی استفاده شود و در هرات استفاده نشود.»
همزمان سال گذشته چندین نفر از مالکان موترهای فرمانراسته در واکنش به جمعآوری این موترها در مقابل ساختمان ادارهی محلی هرات دست به تجمع اعتراضی زده بودند.
فشارهای این معترضان و رییس شورای ولایتی هرات باعث توقف جمعآوری موترهای فرمانراسته در این ولایت شد.
کاهش چشمگیر عواید ترافیک هرات
پیشبینی میشود در تمام کشور حدود 70 هزار موتر فرمانراسته وجود داشته باشد که 20 هزار آن تنها در ولایت هرات گشتوگذار میکند.
گشتوگذار موترهای ویشی باعث شده است که دارندگان موترهای قانونی نیز در قسمت تمدید جوازسیر موترهایشان کمتر اقدام کنند و این موضوع باعث کاهش چشمگیر عواید مدیریت ترافیک شده است.
غلامسخی حسینی، مدیر ترافیک هرات به روزنامه اطلاعات روز میگوید که عواید مدیریت ترافیک هرات، به تناسب سالهای گذشته بیش از 200 میلیون افغانی کاهش یافته است.
او میافزاید: «ما سالهای پیش بیش از 360 میلیون افغانی عواید داشتیم، اما حالا خیلی که عواید جمعآوری کنیم، از 120 میلیون افغانی بیشتر نمیشود. چرا که ما کسر عواید داریم؟ بهخاطری که همگی از موترهای ویشی استفاده میکنند و کسی موتر قانونی خریداری نمیکند.»
فساد گسترده
اعضای شورای ولایتی هرات میگویند که ورود موترهای فرمانراسته از کشور پاکستان، از فساد در گمرکات کشور پرده برمیدارد.
توریالی طاهری، معاون شورای ولایتی هرات به روزنامه اطلاعات روز میگوید که باید جلو ورود محمولههای وارداتی پرزههای موترهای فرمانراسته در بنادر گرفته شود.
او تأکید دارد که در دروازه ورودی هرات «میر داوود» باید نظارت بیشتر شود و به هیچ عنوان موترهای ویشی اجازه ورود به داخل شهر هرات پیدا نکنند.
او افزود: «واقعا نگرانکننده است، اینکه هر روز موترهای ویشی از پاکستان به هرات وارد میشوند. حکومت ناتوان است و نمیتواند جلو موترهای ویشی را بگیرد. گرفتن جلو موترهای ویشی کار سختی نیست.»
مقامها در اداره محلی هرات نیز میپذیرند که وجود فساد یکی از دلایل ورود موترهای فرمانراسته به این ولایت است.
جیلانی فرهاد، سخنگوی والی هرات به روزنامه اطلاعات روز میگوید: «بهدلیل فساد، موترهای ویشی استفاده میشود. محمولههای وسایط ویشی بهنام پرزه به مقصد افغانستان بارگیری میشود، متأسفانه در بین راه، این محمولهها تخلیه شده و بهگونهی غیرفنی بستهبندی میشود. ما یک دسته اقداماتی برای جلوگیری از ورود موترهای ویشی از دیگر ولایتها به هرات انجام دادهایم.»
کارمندان دولتی در صف استفادهکنندگان موترهای ویشی
باشندگان هرات میگویند که بسیاری از کارمندان ادارههای دولتی بهویژه نهادهای امنیتی، از موترهای ویشی استفاده میکنند و باید قانون جمعآوری موترهای ویشی بهگونهی یکسان تطبیق شود.
غلام حبیب هاشمی، عضو شورای ولایتی هرات به روزنامه اطلاعات روز میگوید که کارمندان دولتی و نهادهای امنیتی بدون اعتنا به قوانین کشور، از موترهای ویشی استفاده میکنند.
او میافزاید: «درگذشته که موترهای ویشی به اندازه حالا نبود، بیشتر کارمندان دولت از این موترها استفاده میکردند. حکومت از مردم عادی این موترها را جمعآوری میکرد، اما کارمندان دولت از این قاعده مستثنا بودند.»
افزایش موترهای ویشی باعث افزایش رویدادهای ترافیکی در هرات شده است. بر بنیاد آمارهای شفاخانه حوزوی هرات، روزانه تا 40 تن که در پی رویدادهای ترافیکی آسیب دیدهاند، به این شفاخانه آورده میشود. بخش زیاد از این رویدادها با موترهای دستراست اتفاق افتاده است. بر بنیاد آمارهای مدیریت ترافیک هرات از هر ده تصادف در هرات، هشت حادثهی آن با موترهای فرمانراسته معروف به ویشی انجام میشود.
به عقیدهی مدیر ترافیک هرات تا زمانیکه موترهای ویشی از سطح شهر هرات جمع نشود، وضعیت تغییر نمیکند. او ادعا میکند که تا کنون چندینبار از مسئولان محلی هرات درخواست کرده تا با تشکیل کمیتهی مشترک از نهادهای دولتی، شورای ولایتی و نهادهای مدنی هرات سازوکاری را به هدف جلوگیری از واردات غیرقانونی موترهای ویشی از کشور پاکستان به هرات بسنجد، اما مکتوبهای ارسالی وی تا کنون از سوی ادارهی محلی هرات بیپاسخ مانده است.
پولیس میگوید: «در بسیاری از مواقع رانندگان این موترها فرار کردهاند و پیداکردن این رانندگان بهخاطر جعلیبودن نمبر پلیت و جوازسیر توسط ترافیک دشوار و در برخی مواقع غیرممکن است.»
واردات موترهای ویشی باعث از رونق افتادن کار واردکنندگان موترهای قانونی به هرات شده است. قیمت پایین موترهای ویشی نسبت به موترهای دست افغانستان باعث علاقمندی بیشتر مردم برای خریداری این موترها شده است.
