بشير ياوري
سوم «مي»، روز جهاني رسانهها و آزادي بيان است. در اين روز در سطح جهان از حق بيان انديشه و نشر آن دفاع ميشود و محدويتهايی كه فراراه ابراز انديشه و فعاليتهاي روزنامهنگاري وجود دارند، از طرف نويسندگان، انديشمندان و نهادهاي مدافع آزادي بيان، به بررسي گرفته ميشوند. از اين روز بزرگ، وزارت اطلاعات فرهنگ كشور نيز تجليل نمود و مؤسسهی «ني»، حمايت كنندهی رسانههاي آزاد افغانستان با اهداي لوح تقدير به تعدادي از خبرنگاران، این روز را گرامي داشت. اين نهاد، هفتاد و هفت مورد خشونت عليه خبرنگاران را طي يك سال گذشته ثبت نموده است كه به گفتهی مسئولان اين نهاد، اكثر اين موارد خشونتآميز توسط كارمندان و منسوبان دولتي اعمال شدهاند و همچنين گفته شده است، در همين مدت، چهار روزنامهنگار به قتل رسيده و هفت روزنامهنگار زخمي شدهاند.
دفاع از آزادي بيان و زمينهسازي فعاليتهاي نشراتي و روزنامهنگاري يكي از دستآوردهاي مهم اين فصل از تاريخ كشور است كه بدون ترديد، سهم ریيس جمهور كرزي را در حمايت از آزادي بيان و تسهيل موانع فراراه فعاليتهاي نشراتي و نوشتاري، نميتوان ناديده انگاشت. آنچه از دستآوردها در مورد آزادي بيان ميدانيم و محسوس و قابل توجه است، در همين دوره پديد آمده و رنگيني بيشتر دارد. براساس همين واقعيت است كه اكنون در كشور صدها رسانه (چاپي، ديداري و شنيداري) فعال ميباشند. در حالی كه افغانستان پيش از اين دوره، بدترين وضعيت را از نگاه حق آزادي بيان داشته است. با اين همه، دستآوردهاي افتخارآميز آزادي بيان و مطبوعات تا هنوز در كشور ما با موانع و دشواريهايي روبهرو اند. در طول مدت يك سال اخير كه هفتاد و هفت خبرنگار مورد خشونت قرار گرفتهاند و براساس آمارها، از سال 2001 تا 2014، 31 روزنامهنگار و كارمند رسانهاي در افغانستان جانهاي خويش را از دست دادهاند، نشان ميدهد كه افغانستان خطرناكترين كشور براي خبرنگاران است و آزادي بيان با تهديد بزرگ مواجه است و فعاليت خبرنگاري با دشواريهايی روبهرو است. عدم دسترسي به معلومات، برخورد خشونتآميز با خبرنگاران، عدم پيگيري پروندههاي برخورد خشن عليه خبرنگاران از طرف مراجع قضايي و دادخواهي كشور و به تأخير افتادن تصويب قانون «حق دسترسي به معلومات» در پارلمان، از جملهی مواردي اند كه نشان ميدهند، آزادي بيان مصئون از خطر نيست و خبرنگاران با دشواريهاي سختي مواجه اند. آنچه در اين ميان مهم مینمايد، اين است كه نمايندگان محترم پارلمان قانون «حق دسترسي به معلومات» را هرچه زودتر به تصويب برسانند و با اين عمل، آزادي بيان را پشتوانهی رسمي و قانوني دهد تا خبرنگاران بتوانند حقايق اجتماعي، سياسي و فرهنگي جامعه را بازتاب دهند و آزادي بيان به عنوان يك نياز و شاخصهی جامعهی دموكراتيك، متساهل و خردمحور در جامعهی افغانستان پرورده شود و ديگر كسي از ترس دادن و گرفتن اطلاعات واقعيتها را پنهان نكند و خبرنگاران به عنوان رسالتداران آگاهي، با برخوردهاي غيرانساني و خشونت مواجه نباشند.
آنچه تأملبرانگيز به نظر ميرسد، اين است كه در صورتي كه قانون «حق دسترسي به معلومات» قبل از دورهی جديد رياست جمهوري به امضا نرسد، اين ترس وجود دارد كه در رياست جمهوري آينده این قانون امضا نشود و آزادي بيان و مطبوعات پشتوانهی قوي قانوني نگيرد. از اين نقطه نظر، مهم به نظر ميرسد كه آقاي كرزي به عنوان رسالتدار و حامي «آزادي بيان»، از تصويب شدن «قانون دسترسي به معلومات» به گونهي جدي حمايت نمايد و جلو هرگونه برخوردهاي نادرست و خشونتبرانگيز را عليه خبرنگاران بگيرد. با توجه به ساختار بهشدت سنتي جامعهی افغانستان و نفوذ جريانهاي بنيادگرا و افراطي مذهبي در جامعه، سرنوشت آيندهی آزادي بيان، نگران كننده است. در صورتي كه جريانهاي بنيادگرا و ايدیولوژيك به قدرت برسند و از نفوذ اعمال فشار بر دستگاه سياسي برخوردار شوند، محدويتهايي به بهانهی پاسداري از ارزشهاي فرهنگي و اعتقادي بر فعاليتهاي مطبوعاتي و فرهنگي و ضع خواهند شد.
موضع صريح دولت آقاي كرزي از آزادي بيان و گسترش زمينهی «آزادي بيان» در دورهی زمامداري وي كه ظرفيت جامعه را براي شنيدن و طرح ديدگاههاي انتقادي و روشنگرايانه تا يك سطحی بالا برد، اين پيام و مسئوليت را به ریيس جمهور آينده و مسئولان آن ميرساند كه نسبت به اين دستآورد گرانبها به ديدهي قدر بنگرند و براي پُربار شدن و پختگي اين روند، برنامههايي را براي هرچه غنامند شدن «آزادي بيان» و طرح ديدگاهها و برنامههایی كه سطح آگاهي و بينش جامعه را بالا ببرند، مدنظر گيرند.
پس اینکه گفته ميشود، «آزادي بيان برگشتناپذير است»، ناظر براين واقعيت است كه ما هنوز ساختار سنتي و پندارهاي دگم را در باورهاي فرهنگي و اعتقاديمان ناديده ميگيريم و نسبت به سرنوشت «آزادي بيان» به عنوان يك پديدهي جديد، كه تازه در يك زمينهی اجتماعي محافظهكار و پسزمينهی فرهنگی سنتگرا و خردستير زاده شده است، تأمل نداريم و نسبت به خطرها و تهديدهايی که فراراه آن متصور اند، ديد روشن نداريم.
آزادي بيان از خطر مصئون است؟
با دیگران به اشتراک بگذارید
بدون دیدگاه
بدون دیدگاه
