بشير ياوري
اول مي، روز جهاني كارگر است. اين روز از طرف سازمان ملل به «روز جهاني كارگر» نامگذاري شده است. در اين روز در تمام جهان از كارگران و نقششان در حيات اجتماعي قدرداني ميشوند. به اين مناسبت، یک گردهمآيي از طرف كارگران و مدافعان حقوق كارگر براي رسيدگي به وضعيت كارگران و توجه دولت براي رفع بيكاري برگزار گرديده بود. اين در حالي است که اكنون در افغانستان در حدود چهار ميليون انسان از بيكاري رنج ميبرند و اين تعداد مردم روزانه تنها چندساعت مصروف كار ميباشند و در حدود هشت صد هزار نفر واجد شرايط كار به طور مطلق بيكار ميباشند. نظر به آمار صندوق حمايت از كودكان سازمان ملل، 30 درصد از كودكان در افغانستان مجبورند كه كار كنند و از رفتن به مكتب و آموزش محروم ميباشند. اين ارقام تنها آماري است كه از كارگران داخل كشور از طرف وزارت كار و امور اجتماعي مطرح شده است، ولي از هزاران جوان افغاني كه در كشورهاي همسايه و كشورهاي ديگر براي كار رفتهاند و اينكه به چه تعداد آنها مصروف كار ميباشند و چه تعداد آنها بيكار اند، گزارش در دست نیست.
با وجود آنكه افغانستان در طي سيزده سال گذشته تغييرات چشمگيري را در مسايل اجتماعي و اقتصادي نظر به سي سال گذشته تجربه كرده است و دستآوردهايي را در اين مورد دارد، با تشكليل دولت و سرازير شدن میلياردها دالر كمك كشورهاي جهاني براي بازسازي افغانستان، زمينههاي بيكاري تا حدودي كاهش پيدا كردند و زمينهی تحصيل براي جوانان كشور مساعد گرديد و تعداد زيادي از جوانان برخوردار از دانش شدند و در ارگانهاي دولتي و سازمانهاي غيردولتي مصروف كار ميباشند و هم به صورتي براي تودهی مردم زمينهی كار ايجاد گرديد. اما با وجود آن، بيكاري به عنوان يك مشكل اساسي فراراه مردم افغانستان است و هر روز دامنهی آن گستردهتر ميشود. عوامل زیر ميتوانند زمينهساز افزايش بيكاري در كشور باشند.
1. افزايش فاصلهی طبقاتي
سيزده سال اخير و دورهی جديد در كشور با آنكه باعث رشد اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي گرديد و بهنحوي زمينهی كار و فعاليتهاي اقتصادي را رونق بخشيد، سوء استفاده زمامداران و مسئولان اداري افغانستان از سرمايهي عامه، غضب شدن زمينهاي دولتي از طرف زورمندان و رهبران سياسي و افزايش قيمتها باعث شكاف طبقاتي بيسابقه در جامعهی افغانستان شده است و اين پديده خود باعث گرديده است كه امكانات اجتماعي و زمينههاي پويايي اقتصادي كاملا در انحصار كساني قرار گيرند كه از طريق غضب زمينهاي دولتي و امكانات اجتماعي صاحب سرمايه شدهاند. به اين علت، فاصلهی طبقاتي ميان جامعه به گونهی مشهود بالا رفته است كه اين مسئله باعث شده است كه زمينههاي كار براي افراد متوسط و فقير جامعه محدود شوند و از جانبي، امكانات اساسي زندگي؛ مانند جاي خانه، كرايهی منزل و ساير امكانات به طور چشمگير و غيرمترقبه بالا رود كه اكنون مردم با پيشههاي شغلي كمدرآمد نميتوانند اين نيازهاي اساسي زندگيشان را تأمين كنند و از طرف ديگر، زمينهی كارهاي پردرآمد هم در جامعه محدود بوده و سرمايه، بازار كار و اشتغال به دست پولدارهاي فسادپيشهی دولتي، رهبران سياسي و سازمانهاي خارجي ميباشد كه اين عوامل روند بيكاري را در جامعهی افغانستان شدت بخشيده و دامنهی فقر را در جامعه گسترش داده و حتا افراد دانشآموخته و داراي مهارت نميتوانند نيازهاي زندگي خويش را با كار فني و خدمات ملكي-اجتماعي تأمين كنند و سالانه هزاران جوان كه از مراكز آموزش عالي (دانشگاه) و نيمهعالي (مكتب) فارغ ميشوند، نميتوانند به كاري مشغول شوند و به خيل بيكاران جامعه ميپيوندند. تعداد كثيری از این بیکاران از اثر نابرابري در جامعه سرخورده ميشوند و به روياي زندگي بهتر، از طريق قاچاق به طرف كشورهاي انكشاف يافتهی خارجي، بهسوی سرنوشت نامعلوم رهسپار ميشوند يا به دام اعتياد مواد مخدر ميافتند و شماري هم در جمع بزهكاران و افراد نابههنجار و منحرف اجتماعي ميپيوند و اين طيف را در جامعه بزرگ و برزگتر ميسازند. همهي اين نارسايي ريشه در انحصار سرمايه و بازار كار به دست سرمايهدارها و افراد زورمند دارند كه به گونهي واضح تفاوت سطح زندگيشان از تودهی کثير جامعه به گونهی برازنده بالا رفته است و اين تفاوت روزبهروز دامنهی نابرابري را در جامعه شديدتر ميسازد و بر محروميت مردم از كار و رفاه اجتماعي ميافزايد.
2. نظام اقتصاد بازار
نظام اقتصاد بازار در دورهی زمامداري حامد كرزي توسط تكنوكراتهايی كه در امريكا و كشورهاي سرمايهداري غربي زندگي كردهاند، به عنوان نظام رسمي اقتصادي مطرح و به رسميت رسيد؛ در حالي كه افغانستان هنوز مرحلهی پاياني فیودالي را به طور كامل سپري نكرده است. زمين تنها منبع توليد اقتصادي اكثر مردم است و اقتصاد كشور هم به زراعت متكي است. تمامي تأسيسات صنعتي پيش از دورهی جديد به خاطر جنگهاي خانمانسوز داخلي كاملا فلج و از بين رفتهاند و فعاليتهاي تجاري به علت ناامني پويايي چنداني ندارند. با اين پيشزمينه كه هنوز در جامعهی افغانستان مرحلهی بورژوازي شروع نشده بود، نظام اقتصاد بازار مطرح شد. اين امر زمينهی بيشتري را براي بهرهبرداري كساني آماده ساخت كه در دورهی جنگ امكانات جامعه را در انحصار گرفته بودند يا بروكراتهاي ليبرالی كه از وضعيت اجتماعي افغانستان آشنايي داشتند و خود را در بدنهی نظام جا زدند تا از پولهاي كمك شدهی جامعهی جهاني براي مردم افغانستان بهره برند و سرمايهدار شدند. در نتيجه، نظام بازار آزاد براي همين دستهها و شركتهاي سرمايهداري خارجي زمينهي بيشتري را ايجاد كرد كه بازار را در انحصار خود بگيرند به اين صورت، اين گروه اكنون به يك مافياي بزرگ سرمايهداري تبديل شده است كه تمامي عرصههاي بازار و اقتصاد افغانستان را تحت كنترول دارند و شرايط زندگي سرمايهداري هم در جامعه عام نشده است و تأسيسات صنعتي و فعاليتهاي بازاري و تجاري به جز در شهرهاي عمدهی كشور، در جاهاي ديگر محسوس نيست. به اين صورت، آنچه نصيب مردم از نظام اقتصاد بازار گرديده است، اين است كه اين گروههاي مافيايي سرمايهداري كل اقتصاد كشور را در اختيار خود گرفتهاند و با بلند بردن قيمتهاي كالا و وارد كردن كالاها و اجناس بيكيفيت از كشورهاي خارجي، هر دم داشتههاي مردم را میبلعند.
3. خشكسالي و از بين رفتن تأسيسات زراعتي
خشكسالي و كمآبي يكی ديگر از عواملي است که زمينهی بيكاري را در كشور بيشتر ساخته است؛ چون زمين، كشاورزي و پيشهی دامداري منابع بومي توليد و اقتصاد كشور اند و اقتصاد كشور متكي به زراعت ميباشد. به علت خشكساليهاي پياپي، اكثر مناطق روستايي كشور منابع توليدي خويش را از دست دادهاند و از اثر پيامدهاي آن مجبور شدهاند كه به شهرها و حومههاي شهري كوچ كنند كه اين روند ادامه دارد و كساني كه از روستاها به شهرها ميآيند، از اينكه از كدام مهارت تخنيكي برخوردار نيستند، به نيروي كار ساده در جمع كارگران بيكار افزوده ميشوند.
4. ناامني و جنگ
در همين مدت سيزده سالي كه افغانستان داراي يك دولت گرديده است، جنگ و ناامني به عنوان يك پديدهی نامطلوب همچنان زندگي و رفاه اجتماعي را با چالش بزرگی مواجه ساخته است و مانع سرمايهگذاري و به رونق افتادن فعاليتهای تجاري و صنعتي در كشور ميباشد. به اين صورت، اين پديدهی شوم، مصئونيت اجتماعي را از مردم گرفته است و هم يكي از عوامل قوي ركود اقتصادي هم در كشور محسوب شده ميتواند.
افزايش بيكاري و زمينههاي آن (به مناسبت بزرگداشت از روز جهاني كارگر)
با دیگران به اشتراک بگذارید
بدون دیدگاه
بدون دیدگاه
